Pięć głównych czynników nakłada się na siebie, JPMorgan: światowy kryzys żywnościowy może wybuchnąć w przyszłym roku

Wojny, pogoda, magazynowanie, zasoby wodne, marnotrawstwo – pięć czynników jednocześnie zaostrza „zawór” globalnych dostaw żywności.

15 sierpnia najnowszy raport badawczy JPMorgan pokazuje, że zarys kolejnego światowego kryzysu żywnościowego już się wyłania, a presja inflacji żywności utrzyma się do pierwszej połowy 2027 roku.

Raport zatytułowany „Bezpieczeństwo żywnościowe to bezpieczeństwo państwa: złożona burza” został opracowany pod kierownictwem Nory Szentivanyi, starszej globalnej ekonomistki JPMorgan w Londynie. Raport ostrzega, że ciągłe zakłócenia w cieśninie Ormuz oraz mogące ustanowić rekord „super El Niño” jednocześnie fermentują, obniżając plony, ograniczając zdolności produkcji rolnej i utrzymując presję inflacyjną żywności na wysokim poziomie do pierwszej połowy 2027 roku.

Szentivanyi bezpośrednio wskazuje w raporcie: „Od czasu pandemii COVID-19 serie kolejnych wstrząsów wywołują efekt kumulacji, osłabiając zdolność produkcyjną żywności i przedłużając presję cenową na żywność do 2027 roku. To nie jest krótkotrwały szok – zmniejsza szanse na szybki spadek inflacji i prawdopodobnie utrzyma presję cyklu inflacji żywności w pierwszej połowie 2027 roku.”

Oczekuje, że globalny wskaźnik inflacji żywności wzrośnie z 2,8% w pierwszej połowie 2026 roku do 5% w pierwszej połowie 2027 roku.

„Pięć W”: pięć podstawowych źródeł kryzysu

JPMorgan określa te ryzyka jako „Pięć W”: wojna (War), pogoda (Weather), magazynowanie (Warehousing), zasoby wodne (Water) i marnotrawstwo (Waste).

Te pięć czynników nie istnieje w izolacji, lecz na siebie wpływają i się wzmacniają. Wojny zaburzają kluczowe szlaki transportowe, anomalie pogodowe uderzają w produkcję rolną, niewystarczająca zdolność magazynowa redukuje elastyczność, deficyt wody ogranicza nawadnianie, a marnotrawienie żywności dodatkowo zmniejsza efektywne dostawy.

Szentivanyi szczególnie wskazuje najbardziej bezpośredni, słaby punkt – nawozy. Potwierdza: „Zakłócenia w cieśninie Ormuz i nadchodzące super El Niño intensyfikują presję na ceny nawozów i żywności.”

Nawozy są kluczowym składnikiem produkcji żywności – wzrost ich cen bezpośrednio przekłada się na koszty upraw i tym samym na ceny detaliczne żywności. Cieśnina Ormuz jest jednym z najważniejszych światowych kanałów transportu energii i surowców do produkcji nawozów; każde zakłócenie powoduje efekt kaskadowy wzdłuż łańcucha dostaw.

Super El Niño: „bomba z opóźnionym zapłonem” – od 6 do 12 miesięcy

Siła destrukcyjna El Niño ma wyraźną cechę – opóźniony efekt. Szentivanyi wskazuje: „Wpływ na plony i ceny żywności nadal się kumuluje; skutki dla rolnictwa zwykle pojawiają się od 6 do 12 miesięcy po szczycie oceanicznym.”

Oznacza to, że nawet jeśli szczyt klimatu El Niño minął, jego realny wpływ na produkcję żywności dopiero zaczyna być widoczny.

Co bardziej niepokojące, tegoroczny szok energetyczny dodatkowo wzmacnia inflacyjny efekt El Niño. Szentivanyi szacuje, że połączenie tych dwóch czynników może podnieść globalne CPI żywności o około 1,5 punktu procentowego, podczas gdy historycznie sam El Niño w skali globalnej powodował średnio 0,7 punktu – więc siła oddziaływania się podwaja.

Konkretne prognozy: inflacja żywności ma we pierwszej połowie 2027 roku sięgnąć rocznego poziomu 5%, co dodatkowo przyczyni się do wzrostu inflacji ogólnej o 0,6 punktu procentowego i spowolni proces jej redukcji w ciągu roku o 0,3 punktu procentowego.

Rynki wschodzące najbardziej zagrożone

Skutki tego szoku nie są równomiernie rozłożone – największa presja spadnie na rynki wschodzące.

Szentivanyi podkreśla: „Ryzyko koncentruje się w Azji Południowej i Południowo-Wschodniej (dotyczy ryżu, cukru i kawy), Afryce Zachodniej (kakao) oraz w niektórych regionach Afryki Wschodniej i Południowej. Rynki wschodzące są najbardziej narażone na skutki El Niño. Najsilniejszą reakcję inflacji żywności obserwuje się w krajach azjatyckich i latynoamerykańskich – tam rolnictwo jest bardziej podatne na zmiany pogody, a żywność stanowi większy udział w koszyku konsumpcyjnym. Indie, Kolumbia, Indonezja, Brazylia i Korea Południowa należą do najbardziej zagrożonych gospodarek.”

Dla porównania, kraje zachodnie mają strategiczne rezerwy ropy, lecz niemal nie dysponują zapasami nawozów. Raport wskazuje, że duże azjatyckie kraje już gromadzą żywność, nawozy, energię i metale przemysłowe na dużą skalę, podczas gdy Zachód jest w tym względzie wyraźnie bierny.

Zdaniem Szentivanyi: centrum kolejnego szoku inflacyjnego może nie być już stacja benzynowa, a półki supermarketu.

Wiele instytucji jednocześnie ostrzega

JPMorgan nie jest odosobniony. Wcześniej już departamenty badawcze takich instytucji jak Goldman Sachs czy HSBC ostrzegały przed ryzykiem inflacji żywności.

Światowa Organizacja Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) podniosła w lipcu globalny indeks cen żywności do najwyższego poziomu od trzech lat, potwierdzając te prognozy danymi.

Analityk Bank of America Robert Ohmes również ostrzegał niedawno: inflacja cen w sklepach spożywczych „może być już w drodze”, powołując się na skumulowany wskaźnik kosztów płac, diesla i surowców, i przewiduje, że kolejna fala gwałtownego wzrostu cen żywności może pojawić się na półkach już tej jesieni.

Mimo to, statystycznie sytuacja głodu na świecie nieco się poprawia – w 2025 roku około 645 milionów ludzi będzie narażonych na głód, co oznacza spadek o ok. 43 miliony w porównaniu z 2022 rokiem. Jednak wciąż aż 2,1 miliarda osób (25,8% globalnej populacji) pozostaje w stanie średniej lub wysokiej niepewności żywnościowej, a tak duża liczba oznacza, że każdy szok cenowy szybko przekształca się w presję humanitarną.