AQShning oktyabr oyi ISM ishlab chiqarish indeksi kutilganidan yuqori o‘sdi, ishlab chiqarish hajmining o‘sishi so‘nggi besh yildagi eng kuchli darajaga chiqdi.

Oktyabr oyida Qo‘shma Shtatlarda ishlab chiqarish faoliyati biroz o‘sdi va ishlab chiqarish sektori so‘nggi besh yilda eng kuchli o‘sishni qayd etdi.

Amerika Ta’minot Boshqaruvi Assotsiatsiyasi (ISM) tomonidan e’lon qilingan Ishlab chiqarish Sotiq Menejerlari Indeksi (PMI) oktyabr oyida 1 punktga oshib, 55.5 ga yetdi, bu oxirgi to‘rt yildan ortiq davr ichida ikkinchi eng yuqori ko‘rsatkich bo‘ldi va bozor kutgan 54.7 dan yuqori chiqdi.

Dushanba kuni e’lon qilingan ma’lumotlarga ko‘ra, ishlab chiqarish indeksi 2021 yil oxiridan beri eng yaxshi natijani ko‘rsatdi. Talabga yo‘naltiruvchi indeks sifatidagi yangi buyurtmalar indeksi ham iyul oyi boshlanganidan buyon eng yuqori darajaga chiqdi va kengayish zonasi ichida qolmoqda.

ISM ishlab chiqarish indeksi uzluksiz 10 oy davomida o‘sishni ko‘rsatmoqda va bu sohaning oldingi uch yillik pastligi holatini to‘liq o‘zgartirdi.

Barqaror o‘sish tendensiyasi ishlab chiqaruvchilarni bandlikni oshirishga undadi. Oktyabrda zavod ishchilarining soni ketma-ket to‘rtinchi oy oshdi, bu 2022 yil boshidan eng uzoq uzluksiz o‘sish davri bo‘ldi.

So‘nggi yillarda, bojlar va Eron urushi fonida, ishlab chiqaruvchilar yuqori inflyatsiya va ta’minot zanjirining uzilishi bilan ham to‘qnash kelishdi. AQSh Federal rezervi afzal ko‘rgan inflyatsiya ko‘rsatkichi sentyabr oyida PCE yillik o‘sishi 3.6% ni tashkil qildi, bu markaziy bank belgilagan 2% maqsaddan ancha yuqori.

ISM hisobotida oktyabrda zavodlar yana xomashyo narxlari yuqoriligi va yetkazib beruvchilarning uzoqroq yetkazish muddatlariga duch kelgani ta’kidlanadi. ISM narx indeksi 75.2 ga tushdi, o‘tgan oyga nisbatan pasaydi, biroq u hamon Yaqin Sharqdagi mojarolar boshlanishidan avvalgi darajadan yuqoriroq qolmoqda.

Zavodlar kuchli iqtisodiy o‘sish, barqaror iste’molchi talabi va mustahkam biznes investitsiyalaridan foyda ko‘ryapti. Ma’lumot markazlari, sun’iy intellekt hamda sanoat uskunasiga qaratilgan biznes xarajatlari tufayli AQSh uchinchi chorakda so‘nggi bir yilda eng tez o‘sish sur’atini qayd etdi.

Oktyabr oyida elektr jihozlari, mashinasozlik hamda kompyuter va elektron mahsulotlarini o‘z ichiga olgan 12 ta tarmoq o‘sishini bildirgan. Ozaygan sohalar esa uchta bo‘lib, ular: chop etish, qog‘oz ishlab chiqarish va noorganik mineral mahsulotlar.

Turli sohalardagi yuqori lavozimdagilar 2026 yil uchun strategik xarid va bozor muhiti yuzasidan ta’savvurlari:

• Kimyoviy mahsulotlar: “‘Salbiy, inflyatsiya, byudjet taqchilligi’ — bu 2026 yil uchun strategik xaridlarimizni tasvirlaydigan uchta so‘z... Xarajat bosimi kuchli bo‘lsa-da, sotuvlar yomon emas, lekin bu yil ulkan foyda keltirmaydi.”
• Kompyuter va elektron mahsulotlar: “Yaqin Sharq, Sharqiy Yevropa va Xitoydagi doimiy noaniqlik global ilmiy asbob-uskunalarga kapital talabi pasayishiga olib keldi. Oraliq saylovlar va ularning ilmiy-tadqiqot hamda AQSh Milliy sog‘liqni saqlash institutiga (NIH) ajratiladigan mablag‘larga ta’siri mijozlarni mavjud texnologiyani optimallashtirishga ko‘proq e’tibor qaratishga undamoqda.”
• Metall mahsulotlar: “Vashington tomonidan qabul qilingan iqtisodiy siyosatlar hali-hanuz biznes muhitiga bosim qilmoqda. Katta noaniqlik sabab mijozlar eng qisqa muddatlardan boshqa muddatlarda majburiyat olishni istamaydilar. Kanada bojxona to‘lovlari AQSh kichik biznesining ushbu muhim bozorga sotuvlariga zarar yetkazishda davom etmoqda.”
• Oziq-ovqat, ichimlik va tamaki: “Inflyatsiya bosimi va tovar bozorlardagi o‘zgaruvchanlik xarid narxlari tafovutlariga salbiy ta’sir ko‘rsatishda davom etmoqda. Dizel bahosi va yuk mashinasi haydovchilarining yetishmasligi xarajatlarni orttirib yubordi, natija esa xomashyo xarajatlaridan ham ancha yuqori bo‘lib, men ilgari hech ko‘rmagan darajaga chiqdi.”
• Mashinasozlik: “Yarimo‘tkazgichlar hamda hukumat/ mudofaa sohasidagi portlovchi o‘sish bizga kutilmagan og‘irlik olib keldi. Ko‘p kutilgandi, lekin global ta’minot zanjiri ham qiyin ahvolda. Yetkazish muddatlari va narxlar oshyapti, ba’zida hatto pandemiya davriga xos kechikishlar ham kuzatilmoqda.”
• Mashinasozlik (boshqa kompaniya): “Biznes barqaror kuchli, bunga nafaqat ma’lumot markazlari va asosiy infratuzilma, balki kommunal infratuzilmaning (ayniqsa, ichimlik suvi) uzluksiz yangilanib borishi sabab. Konchilik sohasi ham barqaror saqlanmoqda.”
• Boshqa ishlab chiqarish sanoati: “Har qanday AI/ma’lumot markazlari tomonidan talab etilayotgan xomashyo ta’minot va narxi nuqtai nazaridan yetishmayapti. Bu aqldan ozar darajadagi talablarga qachon barham berilishi haqida doim o‘ylab qolamiz.”