Có bao nhiêu loại tiền điện tử thực sự đã "chết" từ năm 2021 đến 2025?

Từ năm 2021, ngành công nghiệp crypto chứng kiến sự bùng nổ chưa từng có về số lượng dự án mới và các token được ra mắt. Được thúc đẩy bởi FOMO của nhà đầu tư, lãi suất thấp, cùng sự nổi lên của NFT và DeFi, hàng ngàn coin mới đã gia nhập thị trường với các trường hợp sử dụng độc đáo. Giá trị thị trường tăng vọt, một số token đạt vốn hóa hàng tỷ đô chỉ sau vài tháng ra mắt.

Tuy nhiên, chu kỳ hype cuối cùng đã nhường chỗ cho một đợt điều chỉnh khắc nghiệt. Khi tâm lý thị trường nguội lạnh và thanh khoản cạn kiệt, nhiều dự án không thể thực hiện được những gì đã hứa. Nền tảng yếu, quản lý kém và thậm chí là lừa đảo trắng trợn đã dẫn đến sự sụp đổ hoặc bị bỏ rơi của vô số token, biến chúng thành những dead crypto coins (coin chết).

Theo dõi các failed crypto projects (dự án crypto thất bại) là rất quan trọng đối với cả nhà đầu tư lẫn ngành công nghiệp, vì nó giúp nhận diện các dấu hiệu cảnh báo, cải thiện quy trình thẩm định và định hướng dòng vốn vào các đổi mới bền vững thay vì chạy theo trào lưu ngắn hạn.

Coin “chết” là gì?

Một dead crypto coin là loại tiền mã hóa đã thực sự ngừng hoạt động như một dự án hoặc tài sản thị trường. Một số tiêu chí phổ biến để gắn nhãn coin là chết bao gồm:

• Bị hủy niêm yết khỏi các sàn giao dịch lớn, khiến hầu hết các kênh giao dịch bị đóng lại.
• Không hoạt động kéo dài trên các kênh mạng xã hội chính thức, cho thấy thiếu sự tương tác cộng đồng hoặc cập nhật từ đội ngũ phát triển.
• Kho mã nguồn GitHub hoặc các nền tảng mã nguồn khác bị bỏ rơi, cho thấy đội ngũ phát triển không còn duy trì hay cải tiến dự án.
• Khối lượng giao dịch gần như bằng 0 trong thời gian dài, nghĩa là không còn nhu cầu hay thanh khoản cho coin đó. 

Một coin không nhất thiết phải đáp ứng tất cả các tiêu chí trên để bị coi là chết, nhưng sự kết hợp của các yếu tố này cho thấy nó đã mất cả sự hỗ trợ kỹ thuật lẫn niềm tin thị trường.

Phân tích theo từng năm: 2021 đến 2025

Dưới đây là dead crypto coins list (danh sách coin chết) theo từng năm, từ 2021 đến 2025:

Số lượng tiền mã hóa thất bại theo từng năm, từ 2021 đến 2025. Nguồn: Coingecko

Hai nghiên cứu điển hình: Squid Game Token & TerraUSD (UST)

Cuối năm 2021, Squid Game Token (SQUID) thu hút sự chú ý nhờ liên kết với bộ phim nổi tiếng trên Netflix là Squid Game. Những người sáng lập quảng bá đây là dự án play-to-earn, hứa hẹn lợi nhuận lớn cho nhà đầu tư. 

Nhưng ngay sau khi ra mắt, các nhà phát triển đã thực hiện một “rug pull”, bán tháo token và khiến giá trị sụp đổ từ hơn $2,800 về gần như bằng 0. Dự án bị bỏ rơi và nhà đầu tư mất trắng tiền.

Tương tự, Terra (LUNA) là một loại tiền mã hóa nổi tiếng đã sụp đổ vào tháng 5/2022. Stablecoin thuật toán của nó, TerraUSD (UST), được thiết kế để neo giá với đồng USD thông qua cơ chế mint-and-burn với LUNA.

Quá trình sụp đổ diễn ra qua ba giai đoạn: đầu tiên, các giao dịch và rút tiền lớn khiến UST mất peg, trở nên bất ổn. Tiếp theo, các nỗ lực phục hồi peg, bao gồm hoán đổi hàng billions USDT và bán dự trữ Bitcoin, chỉ làm chậm đà giảm tạm thời nhưng cuối cùng vẫn thất bại. 

Khi peg bị phá vỡ, người nắm giữ UST bắt đầu đốt UST để mint LUNA, gây ra siêu lạm phát. Điều này khiến cả UST và LUNA rơi về gần 0, thổi bay hàng billions và gây thiệt hại lớn cho nhà đầu tư.

Đây chỉ là hai ví dụ điển hình trong số rất nhiều coin đã chết trong 5 năm qua. Sau khi xem xét, hãy cùng tìm hiểu các nguyên nhân phổ biến khiến coin chết. 

Những lý do chính khiến coin chết

Dead crypto coins hiếm khi biến mất mà không có lý do. Hầu hết đều sụp đổ do sự kết hợp giữa lập kế hoạch kém, hành vi phi đạo đức hoặc áp lực bên ngoài làm mất hết niềm tin và giá trị còn lại.

• Rug Pulls và mô hình Ponzi

Rug pull xảy ra khi các nhà phát triển dự án bất ngờ rút hết thanh khoản hoặc quỹ, để lại nhà đầu tư với những token vô giá trị. Những vụ lừa đảo này thường bắt đầu bằng chiến dịch marketing rầm rộ, đối tác giả mạo và lời hứa phi thực tế để nhanh chóng thu hút người mua. 

Các dự án crypto kiểu Ponzi dựa vào tiền của nhà đầu tư mới để trả cho người tham gia trước, tạo ra ảo giác về lợi nhuận ổn định cho đến khi hệ thống sụp đổ không thể tránh khỏi.

LIÊN QUAN: Liệu sản phẩm bảo hiểm DeFi có giải quyết được vấn đề Rug Pulls không?  

• Đội ngũ bỏ rơi dự án sau khi gọi vốn

Một số dự án huy động được hàng millions thông qua bán token, nhưng đội ngũ sáng lập lại biến mất sau khi đã có vốn trong tay. Không có phát triển tiếp theo, cập nhật hay hỗ trợ cộng đồng, token mất hết ý nghĩa. 

Trong nhiều trường hợp, ngay cả những đội ngũ có thiện chí cũng bỏ cuộc sau khi cạn vốn hoặc nhận ra sản phẩm không khả thi.

• Tokenomics gây lạm phát không bền vững hoặc không có nhu cầu

Tokenomics thiết kế kém có thể nhấn chìm dự án nhanh hơn cả tin xấu. Ví dụ, nếu phát hành quá nhiều token quá nhanh, lạm phát sẽ làm mất giá trị trước khi cộng đồng kịp chấp nhận. 

Ngược lại, token không có tiện ích rõ ràng hoặc động lực nhu cầu sẽ nhanh chóng mất vị thế trên thị trường. Tokenomics bền vững đòi hỏi lịch trình cung ứng cân bằng, trường hợp sử dụng rõ ràng và động lực giữ token thay vì bán tháo.

XEM THÊM: Vì sao Tokenomics lại quan trọng trong các dự án crypto  

• Yếu tố bên ngoài: Bị hack, siết chặt pháp lý, thị trường sụp đổ

Ngay cả các dự án hợp pháp cũng có thể chết vì những sự kiện ngoài tầm kiểm soát. Một vụ hack lớn có thể rút cạn thanh khoản hoặc làm mất niềm tin nhà đầu tư, trong khi lệnh cấm pháp lý đột ngột có thể buộc sàn giao dịch hủy niêm yết token. 

Các đợt sụp đổ thị trường diện rộng, như năm 2018 hoặc 2022, có thể xóa sổ dead coins với dự trữ yếu hoặc ít người dùng, khiến chúng không thể phục hồi.

LIÊN QUAN: Những vụ hack và khai thác lớn nhất trong lịch sử DeFi & bài học rút ra

• Tương tác và truyền thông cộng đồng kém

Sự sống còn của một dự án crypto thường phụ thuộc vào khả năng giữ cho cộng đồng được thông tin và gắn kết. Khi các nhà phát triển không cập nhật, không phản hồi hoặc không hoàn thành các cột mốc đã hứa, niềm tin của nhà đầu tư sẽ bị xói mòn. 

Lâu dần, tinh thần và sự tham gia cộng đồng giảm dẫn đến thanh khoản thấp, hoạt động mạng lưới giảm và cuối cùng là bị hủy niêm yết khỏi các sàn giao dịch.

Ý nghĩa đối với tương lai đổi mới của crypto

Khi quy định được cải thiện và nhận thức nhà đầu tư tăng lên, tỷ lệ sống sót của crypto có thể sẽ tăng. Quy định rõ ràng giúp loại bỏ lừa đảo, trong khi nhà đầu tư hiểu biết sẽ tránh các dự án chỉ dựa vào hype. Sự chuyển dịch này có thể tạo ra một thị trường an toàn hơn, nơi các dự án uy tín, quản lý tốt phát triển mạnh.

Tuổi thọ của dự án sẽ phụ thuộc vào thẩm định kỹ lưỡng, tiện ích thực tế và cộng đồng vững mạnh. Những dự án mang lại giải pháp thực sự và phát triển liên tục sẽ có khả năng tồn tại cao hơn, thúc đẩy ngành hướng tới ít nhưng bền vững hơn, dựa trên sự tin tưởng và phát triển lâu dài.