Nepal đã yêu cầu các nhà cung cấp dịch vụ internet chặn quyền truy cập vào các nền tảng mạng xã hội lớn, bao gồm Facebook, Instagram, YouTube và X, sau khi các công ty này không tuân thủ quy định đăng ký địa phương — động thái này đã vấp phải sự chỉ trích từ các tổ chức bảo vệ quyền truyền thông và dấy lên lo ngại về kiểm duyệt cũng như quyền tự do ngôn luận.
Vào thứ Năm, Bộ Thông tin và Truyền thông Nepal đã chỉ đạo Cơ quan Viễn thông Nepal yêu cầu các nhà cung cấp dịch vụ internet hạn chế hoàn toàn quyền truy cập vào 26 nền tảng mạng xã hội. Động thái này được đưa ra sau một cuộc họp của các quan chức bộ vào đầu ngày hôm đó.
Theo dữ liệu từ Cơ quan Viễn thông Nepal, tỷ lệ thâm nhập internet tại Nepal vượt quá 90%. Trong số người dùng mạng xã hội tại quốc gia này, 87% sử dụng Facebook, tiếp theo là 6% trên X và 5% trên YouTube, theo số liệu mới nhất từ công ty phân tích web Statcounter.
Danh sách các nền tảng bị ảnh hưởng bao gồm Discord, Facebook, Instagram, Messenger, WeChat, Reddit, Snapchat, YouTube và X. Quyết định này được đưa ra sau chỉ thị ngày 25 tháng 8 yêu cầu các công ty mạng xã hội nước ngoài chỉ có bảy ngày để đăng ký hoạt động tại Nepal và chỉ định một người liên hệ địa phương.
Các tổ chức bảo vệ truyền thông và tổ chức xã hội dân sự đã chỉ trích động thái này. Quyết định này sẽ “nghiêm trọng cản trở công việc của các nhà báo và quyền tiếp cận tin tức, thông tin của người dân,” Ủy ban Bảo vệ Nhà báo, một tổ chức phi lợi nhuận có trụ sở tại New York, cho biết. Liên đoàn Nhà báo Nepal cũng lên án biện pháp này, nói rằng nó “làm suy yếu tự do báo chí và quyền tiếp cận thông tin của công dân.”
Quyết định hôm thứ Năm được đưa ra vài tuần sau khi Tòa án Tối cao Nepal ủng hộ yêu cầu đăng ký địa phương của chính phủ vào tháng trước, phán quyết rằng quy định này nhằm hạn chế thông tin sai lệch. Tuy nhiên, tòa án không ra lệnh rõ ràng cho chính phủ cấm các nền tảng không đăng ký, thay vào đó chỉ đạo các quan chức “ngay lập tức thực hiện các biện pháp pháp lý thích hợp, trong khuôn khổ pháp luật.”
Đáng chú ý, TikTok và Viber của Nga nằm trong số các ứng dụng mạng xã hội không bị ảnh hưởng bởi lệnh mới nhất; chính phủ cho biết các nền tảng này đã tuân thủ quy định và đăng ký tại quốc gia này.
“Thật đáng lo ngại khi Nepal chọn cách chặn quyền truy cập vào toàn bộ các dịch vụ mạng xã hội và web chỉ vì họ chưa đăng ký với chính phủ,” Raman Jit Singh Chima, Giám đốc Chính sách khu vực Châu Á Thái Bình Dương và Trưởng bộ phận An ninh mạng Toàn cầu tại Access Now, cho biết. Ông so sánh cách tiếp cận này với “kiến trúc kiểm duyệt được thấy trong mô hình Tường lửa Vĩ đại của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa — một con đường hoàn toàn trái ngược với khát vọng dân chủ và các đảm bảo hiến pháp của Nepal.”
Bộ trưởng Thông tin và Truyền thông Prithvi Subba Gurung nói với các phóng viên rằng chính phủ đã cho các nền tảng đủ thời gian để đăng ký tại Nepal và đã nhiều lần yêu cầu, bao gồm cả Meta, nhưng họ không tuân thủ.
Meta, cũng như Google và Snap, chưa phản hồi ngay lập tức các yêu cầu bình luận.
Theo một thông báo công khai (PDF) do Bộ Thông tin và Truyền thông ban hành, quyền truy cập vào các nền tảng sẽ được khôi phục khi họ đăng ký tại quốc gia này.
Chima lập luận rằng “Nepal nên công bố tất cả các lệnh chặn, khôi phục quyền truy cập và chuyển sang một quy trình lập pháp thu hẹp các lệnh cấm mơ hồ và xây dựng quy trình tố tụng, minh bạch và tham vấn có ý nghĩa.”
Ông nói thêm rằng nếu không có cơ chế kháng cáo rõ ràng hoặc giám sát độc lập, chỉ thị này trao cho chính phủ “quyền lực rộng lớn để đình chỉ dịch vụ, ra lệnh gỡ bỏ và bổ nhiệm các cán bộ ‘khiếu nại’ và ‘tự điều chỉnh’ địa phương trong các công ty.”
“Điều đó dẫn đến việc chặn quá mức và gây áp lực lên các công ty phải gỡ bỏ nội dung hợp pháp,” ông tiếp tục.
Đầu năm nay, chính phủ Nepal đã đối mặt với phản ứng dữ dội từ công chúng về một dự luật mạng xã hội được đề xuất vẫn đang chờ phê duyệt. Dự luật này bao gồm các quy định về việc bỏ tù và phạt tiền đối với các bài đăng “bị coi là chống lại chủ quyền hoặc lợi ích quốc gia.” Đề xuất này “đe dọa nghiêm trọng đến tự do báo chí và biểu đạt kỹ thuật số,” Liên đoàn Nhà báo Quốc tế cho biết.
Đáp lại những chỉ trích ban đầu về dự luật được đề xuất, Bộ trưởng Gurung cho biết chính phủ “không có ý định hạn chế quyền tự do ngôn luận.”
Tuy nhiên, dự luật cũng sẽ trao quyền cho chính phủ ra lệnh cho các nền tảng mạng xã hội gỡ bỏ một số bài đăng nhất định, với việc không tuân thủ có thể dẫn đến bị phạt tiền.
Người phát ngôn của Bộ Thông tin và Truyền thông Nepal không trả lời yêu cầu bình luận về quyết định chặn này.
