Liệu AI có đẩy các nghệ sĩ ra khỏi ánh đèn sân khấu không?

Trí tuệ nhân tạo đã len lỏi vào hầu hết mọi lĩnh vực: công việc, y tế, giao thông, thậm chí cả giải trí của chúng ta. Nó không còn chỉ tối ưu hóa các nhiệm vụ cơ học; nó còn dấn thân vào thế giới cảm xúc và sáng tạo. Một số người đã lo sợ về sự biến mất của cả một ngành nghề, bị thay thế bởi những dòng mã. Âm nhạc, ngôn ngữ phổ quát vốn luôn thuộc về con người, giờ đây lại bị đặt ra một câu hỏi đáng lo ngại: điều gì sẽ xảy ra nếu ca sĩ bị AI thay thế?

Khi AI Sáng Tác và Hát: Sự Cám Dỗ của Tự Động Hóa

AI, vốn đã là tâm điểm của các cuộc tranh luận tại các trường đại học Mỹ, cũng gây ra những cú sốc mạnh trong ngành công nghiệp âm nhạc. Các ứng dụng như Udio và Suno hiện cho phép tạo ra một bài hát hoàn chỉnh chỉ trong vài giây. Quy trình rất đơn giản: bạn nhập một chỉ dẫn, AI sẽ sáng tác giai điệu, tạo ra giọng hát và thêm lời bài hát. 

Sự dễ dàng này khiến cả nghệ sĩ lẫn nhà sản xuất đều cảm thấy bất an, khi họ chứng kiến sự cạnh tranh bất ngờ xuất hiện. Dù công nghệ này hấp dẫn nhờ tốc độ, nó cũng làm dấy lên một nỗi lo dai dẳng: liệu chúng ta sắp chứng kiến sự kết thúc của các ngôi sao nhạc pop như chúng ta từng biết?

Đó là cách một DJ người Áo, biệt danh Butterbro, đã tạo ra một bản schlager mang tên Verknallt in einen Talahon và leo lên vị trí thứ 48 trên bảng xếp hạng Đức năm 2024. Câu chuyện đã gây xôn xao lớn: lần đầu tiên một bản nhạc hoàn toàn do AI tạo ra lọt vào bảng xếp hạng chính thức.

Ví dụ nổi bật nhất chắc chắn là Heart on My Sleeve, một bài hát sử dụng giọng hát mô phỏng của Drake và The Weeknd. Bài hát này đã lan truyền mạnh mẽ trước khi bị các hãng lớn gây áp lực gỡ khỏi các nền tảng. 

Cuộc tranh luận đã bắt đầu: liệu chúng ta có thể chấp nhận một giọng hát tổng hợp mô phỏng các ngôi sao yêu thích của mình đến mức đánh lừa người nghe? Đối với nhạc sĩ Martin Clancy, câu trả lời rất rõ ràng:  

Những gì đang bị đe dọa là những điều chúng ta coi là hiển nhiên: nghe nhạc do con người tạo ra, những người làm điều đó như một nghề và được công nhận là một kỹ năng đặc biệt.

AI đối đầu với Ngôi sao Nhạc Pop: Cơ hội hay Chiếm dụng Văn hóa?

Một số nghệ sĩ chọn đón nhận AI. Ca sĩ Grimes đã ra mắt Elf.Tech, một nền tảng cho phép sử dụng giọng hát nhân bản của cô với cam kết chia sẻ thu nhập. “Cảm giác thực sự tuyệt vời khi tạo ra nghệ thuật đẹp vốn thường bị ngăn cản đối với nhiều người — cần rất nhiều thời gian, năng lượng, nhiều năm đào tạo kỹ thuật. Tôi nghĩ thật giá trị khi có một công cụ mà nếu bạn có ý tưởng đẹp, bạn có thể tạo ra điều đẹp đẽ và tiếp cận nó,” cô nhấn mạnh. 

Rapper người Canada Killy còn đi xa hơn, cho phép người hâm mộ nhân bản giọng hát của mình, hứa hẹn chia 50% tiền bản quyền cho bất kỳ bài hát nào trở nên viral. Nhưng sự hào hứng này lại đối lập với những chỉ trích từ các nghệ sĩ khác. Cadence Weapon chỉ ra rằng việc tái tạo giọng hát đặc biệt ảnh hưởng đến các nghệ sĩ da màu: giọng của Drake, Kanye West hoặc Notorious B.I.G. bị nhân bản cho các bản cover, một hiện tượng bị lên án như một hình thức “blackface” âm nhạc mới.

Đồng thời, AI cũng được sử dụng như một công cụ tiếp thị. Nhà sản xuất Timbaland đã giới thiệu “TaTa”, một ca sĩ do AI tạo ra, nhằm hiện thân cho biểu tượng đầu tiên của “A-Pop”. Theo ông: 

Tôi không chỉ sản xuất các bản nhạc nữa. Tôi đang tạo ra các hệ thống, câu chuyện và ngôi sao từ con số không. [TaTa] không phải là một avatar. Cô ấy không phải là một nhân vật. TaTa là một nghệ sĩ âm nhạc sống động, học hỏi, tự chủ được xây dựng bằng AI. TaTa là sự khởi đầu của một điều gì đó lớn hơn. Cô ấy là nghệ sĩ đầu tiên của một thế hệ mới. A-Pop là sự tiến hóa văn hóa tiếp theo, và TaTa là biểu tượng đầu tiên của nó.

Một tuyên bố gây tò mò cho nhiều người, nhưng cũng đã làm dấy lên làn sóng chỉ trích về việc chiếm dụng văn hóa.

Một Ngành Công Nghiệp Đang Chuyển Mình: Grammy, TikTok và Sự Bội Thực Âm Nhạc

Thị trường không chờ đợi. Gần 49.000 bài hát được phát hành mỗi ngày trên Spotify. Trong bối cảnh này, AI càng tăng tốc độ hơn nữa. TikTok đã ra mắt Ripple, một trình tạo nhạc có thể biến một giai điệu ngân nga đơn giản thành một bài hát hoàn chỉnh. 

Lập luận rất rõ ràng: biến sáng tác âm nhạc trở nên dễ tiếp cận với tất cả mọi người, giống như GarageBand đã làm vào năm 2004.

Nhưng sự dư thừa này cũng gây ra lo ngại. Đối với Jacques Greene, chúng ta đang sống trong thời điểm then chốt khi âm nhạc, truyền hình, thậm chí cả báo chí dường như đang mất đi giá trị. Sự mất giá này không chỉ là vấn đề chất lượng nghệ thuật: nó phản ánh cách AI làm đảo lộn toàn bộ ngành công nghiệp sáng tạo, sản xuất nhanh hơn con người rất nhiều và làm bão hòa các kênh phân phối.

Một số cột mốc chính

• 2023: Heart on My Sleeve với giọng hát nhân bản của Drake và The Weeknd trở thành hiện tượng mạng;
• 2024: Verknallt in einen Talahon, bản hit AI đầu tiên lọt bảng xếp hạng tại Đức;
• 2025: Timbaland ra mắt “TaTa”, nghệ sĩ AI đại diện cho A-Pop;
• Spotify: 49.000 bài hát mới mỗi ngày, thường bị chìm trong biển nhạc.

Trước sự thay đổi này, các tổ chức cũng có phản ứng. Giải Grammy đã quyết định: các bài hát có sử dụng trí tuệ nhân tạo vẫn đủ điều kiện tham gia, nhưng các bản nhạc hoàn toàn do AI tạo ra sẽ không được trao giải. Đây là cách để bảo vệ giá trị con người đồng thời thừa nhận AI đã trở thành một nhân tố chủ chốt.

Những người làm việc trong ngành âm nhạc không phải là những người duy nhất cảm thấy bị đe dọa: tất cả các lĩnh vực đều bị ảnh hưởng bởi sự trỗi dậy của AI. Tuy nhiên, một số nhà phân tích tin rằng blockchain có thể vượt qua trí tuệ nhân tạo và tạo ra tới 1.5 triệu việc làm vào năm 2030. Cuộc chiến công nghệ vẫn còn rất dài phía trước.