Không phải là sự tái diễn của năm 1999! Dù nhiều ý kiến bi quan trỗi dậy, các nhà đầu tư ngược xu hướng lại cảm nhận được bầu không khí khác biệt

Khi tâm lý bi quan trên thị trường gia tăng, một nhà quản lý quỹ dày dạn kinh nghiệm lại nhìn thấy logic ngược lại: Chính bởi có rất nhiều nhà đầu tư nghi ngờ thị trường chứng khoán nên xu hướng tăng mới có không gian tiếp tục mở rộng.

Thị trường chứng khoán toàn cầu gần đây liên tục lập đỉnh lịch sử, nhưng những ý kiến tiêu cực vẫn không ngớt. Nhà đầu tư nổi tiếng, nguyên mẫu của "The Big Short" Michael Burry ví von thị trường hiện nay như thời kỳ bong bóng Internet, cảnh báo rằng thị trường đang ở trong trạng thái "không khí cực kỳ loãng" với hậu quả không thể tránh khỏi. Theo số liệu của Bank of America, các nhà quản lý quỹ toàn cầu đã cắt giảm hai phần ba tỷ trọng quá mức với cổ phiếu kể từ tháng Ba. Tuy nhiên, chính tâm lý thận trọng phổ biến đó, theo quan điểm của một số chuyên gia quan sát thị trường, lại tạo nên động lực tiềm ẩn cho việc thị trường tiếp tục tăng điểm.

Mục tiêu giá cuối năm của chỉ số S&P 500 trên Phố Wall đang nhanh chóng tiến sát mốc 8000 điểm, tương đương tăng thêm khoảng 8% so với hiện tại. Lý do chính hỗ trợ cho sự lạc quan này là lợi nhuận doanh nghiệp Mỹ vượt kỳ vọng, cùng với hiệu ứng thúc đẩy tiềm năng của trí tuệ nhân tạo đối với năng suất và lợi nhuận doanh nghiệp.

Sự tồn tại của phe bán khống, chính là "đạn dược" cho đà tăng

Burry so sánh thị trường hiện tại với bong bóng Internet cuối những năm 1990, song phép so sánh này có một điểm yếu then chốt: khi đó, gần như ai cũng giữ vị thế mua cho đến khi bong bóng vỡ. Khi ấy cổ vũ cho rằng phe bi quan "không hiểu thị trường".

Hiện nay thì hoàn toàn khác. Dù chứng khoán từ Mỹ tới Zimbabwe đều lập đỉnh mới, vẫn có một lượng lớn nhà đầu tư giữ thái độ hoài nghi. Sự tồn tại của những người hoài nghi này có nghĩa là thị trường còn dư địa "đổi vị thế"—một khi họ thay đổi thái độ, giá sẽ được đẩy lên cao hơn nữa.

Logic này giải thích tại sao từ cuối tháng Ba tới nay, dù rủi ro liên tục xuất hiện, chứng khoán toàn cầu vẫn tăng mạnh. Một số rủi ro đã được nhiều nhà đầu tư định giá trước, trong khi các yếu tố tích cực—đặc biệt là kết quả lợi nhuận doanh nghiệp vượt kỳ vọng—liên tục tạo bất ngờ, thúc đẩy thêm người chuyển sang phe mua.

Câu chuyện AI tái định hình kỳ vọng lợi nhuận

Lý lẽ cốt lõi nâng đỡ định giá thị trường hiện nay chính là tác động tiềm năng của AI tới lợi nhuận doanh nghiệp. Gần đây, lợi nhuận doanh nghiệp Mỹ đã có mức điều chỉnh tăng mạnh nhất trong nhiều thập kỷ (loại trừ phục hồi thông thường sau suy thoái), trở thành động lực quan trọng kích thích nhà đầu tư quay lại thị trường.

Vấn đề sâu xa hơn là: Nếu AI thực sự giúp nâng sức sản xuất lên mức cao đáng kể, thì định giá cổ phiếu hiện tại có vẻ đắt đỏ lại hoàn toàn hợp lý, thậm chí còn đang bị đánh giá thấp. Kịch bản giả định này ngày càng được nhiều nhà đầu tư tính tới.

Trong lịch sử, công nghệ Internet xuất hiện giữa những năm 1990 ban đầu chỉ khiến cổ phiếu công nghệ tăng mạnh, sau đó hiệu ứng nâng biên lợi nhuận dần lan sang các lĩnh vực khác như hậu cần, bán lẻ... Lộ trình lan tỏa của AI có thể sẽ tương tự.

Mức độ tập trung thị trường cao, nhưng không thiếu tiền lệ lịch sử

Một mối lo nữa của thị trường hiện nay là mức tăng quá tập trung—trong tháng vừa rồi, chưa đến hai mươi cổ phiếu trong S&P 500 vượt trội so với chỉ số chung. Hiện mười công ty liên quan đến AI có vốn hóa lớn nhất chiếm khoảng 40% tổng giá trị S&P 500.

Tuy nhiên, mức tập trung này không phải chưa từng có trong lịch sử. Theo cuốn "Triumph of the Optimists", các thời kỳ tập trung cao như vậy từng xuất hiện vào năm 1900, thập niên 1930 và thập niên 1960. Số liệu từ Morgan Stanley cho thấy, trong thập kỷ kết thúc năm 2024, khi mức độ tập trung tăng lên, mười cổ phiếu lớn nhất đóng góp khoảng 1/5 giá trị thị trường nhưng lại tạo ra gần một nửa lợi nhuận kinh tế, tức là khía cạnh cơ bản vẫn ủng hộ mô hình "người chiến thắng nắm phần lớn".

Một mặt khác của sự tập trung đó là còn nhiều cổ phiếu khác có tiềm năng tăng bù—mà quá trình này không nhất thiết đòi hỏi các cổ phiếu công nghệ giảm. AI có lan tỏa lợi nhuận sang nhiều ngành hơn hay không sẽ là yếu tố then chốt quyết định diện rộng của thị trường có được mở rộng không.

Sự lan tỏa lợi nhuận là cược cốt lõi

Tổng kết lại, điểm mấu chốt của cuộc chơi giữa phe mua và bán hiện nay cuối cùng quy về một phán đoán: Tăng trưởng lợi nhuận do AI dẫn dắt có lan rộng được từ số ít đại gia công nghệ sang nhiều ngành nghề khác hay không.

Kịch bản lạc quan là, AI sẽ nhanh chóng mở rộng chiếc bánh lợi nhuận chung, dù chiếc bánh chia cho nhiều bên hơn nhưng tuyệt đối mỗi phần vẫn tăng đều. Nếu logic này đúng, vấn đề tập trung thị trường sẽ tự nhiên hoàn nguyên theo thời gian mà không trở thành rủi ro hệ thống.

Tất nhiên, viễn cảnh này vẫn còn khá nhiều bất định. Nhưng với những nhà đầu tư lo ngại thị trường quá nóng, việc hiện tại vẫn còn vô số phe bán khống, có lẽ lại chính là tín hiệu ngược đáng chú ý nhất.