Việc mở cửa lại eo biển Hormuz vào tháng 6 là “không thực tế”! Ngân hàng này cho rằng: Giá dầu có thể đạt mức cao kỷ lục vào mùa hè, qua đó ảnh hưởng đến thị trường chứng khoán

Việc lưu thông qua eo biển Hormuz bị cản trở thực chất đang làm thay đổi sâu sắc logic định giá năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, quan điểm phổ biến của thị trường rằng “sẽ mở lại vào tháng 6” có khả năng đã đánh giá thấp sự phức tạp của cuộc khủng hoảng này.

Helima Croft, Giám đốc toàn cầu phụ trách hàng hóa của RBC cho biết bà “rất nghi ngờ” về khả năng eo biển này “mở lại vào tháng 6” hoặc vận tải hàng hải phục hồi nhanh chóng về mức trước xung đột Trung Đông. Bà gọi sự lạc quan của thị trường là “suy nghĩ kỳ diệu” (magical thinking), xuất phát từ một giả định cực kỳ mong manh: chỉ cần đau đớn kinh tế đủ lớn, sẽ tự động kích hoạt đòn bẩy chính sách nào đó để tàu chở dầu lại qua được eo biển.

Trong khi đó, Goldman Sachs dự báo theo kịch bản “sớm mở lại, hoàn thành vào cuối tháng 6”, giá Brent cuối năm sẽ giảm về 90 USD/thùng. Croft phản đối mạnh mẽ, cho rằng thị trường đã đánh giá thấp cả tính kéo dài và tác động của lệnh phong tỏa.

Bà cảnh báo, nếu sản lượng bị ngừng khoảng 12,5 triệu thùng/ngày tiếp diễn, tổng sản lượng bị mất đến cuối tháng này sẽ vượt 1 tỷ thùng; kéo dài đến tháng 6, con số này sẽ tiệm cận 1,5 tỷ thùng. Khi nhu cầu vào mùa cao điểm mùa hè tăng mạnh cùng với tồn kho giảm đáng kể, giá dầu “có xác suất rất cao sẽ vượt đỉnh xung đột Nga-Ukraine, tiến sát đỉnh 2008”, và tái cân bằng chỉ có thể đạt được dựa vào sự phá hủy nhu cầu— khi đó lợi suất trái phiếu sẽ tăng mạnh, thị trường chứng khoán đối mặt nguy cơ giảm sâu nghiêm trọng.

Đường mở lại eo biển rất hẹp, cả ngoại giao và quân sự đều bị hạn chế

Hiện tại, câu chuyện phổ biến trên thị trường về “mở lại vào tháng 6” chủ yếu dựa vào hai hướng: hoặc đàm phán sẽ giải quyết, hoặc Mỹ tự triển khai can thiệp quân sự. Nhưng theo Helima Croft, cả hai kịch bản này đều không mấy khả quan.

Về quân sự, lý thuyết thì Mỹ có thể triển khai hơn 100.000 binh sĩ mặt đất để mạnh mẽ khai thông eo biển, nhưng Nhà Trắng hoàn toàn không quan tâm đến một cuộc chiến Trung Đông quy mô lớn kéo dài, đồng thời cũng đi ngược lại cam kết tranh cử “Nước Mỹ trên hết”. Croft nhận định, mọi hành động hạn chế đều không thể buộc phải mở lại eo biển, và cũng không có kế hoạch cho kịch bản tổng tấn công toàn diện.

Về ngoại giao, đạt được thỏa thuận gần đây cũng vấp phải nhiều khó khăn. Vấn đề làm giàu uranium và lượng dự trữ của Iran mãi chưa có lời giải, quan trọng hơn, dù vấn đề hạt nhân có được đàm phán xong thì Iran cũng không dễ dàng từ bỏ quyền kiểm soát eo biển—giá trị răn đe mang tính chiến lược của tuyến đường thủy này giờ chẳng thua gì chương trình hạt nhân, trở thành con bài chủ chốt mà gần như không thể chủ động từ bỏ.

Phong tỏa kép khó làm Teheran lung lay, sức bền chế độ vượt dự báo

Nhà Trắng từng kỳ vọng thông qua “phong tỏa kép” tạo đủ áp lực kinh tế buộc Iran phải nhượng bộ quyền kiểm soát eo biển. Trước đây thậm chí còn có dự báo rằng các bồn chứa dầu của Iran sẽ đầy chỉ trong 13 ngày, buộc chính quyền phải nhanh chóng thỏa hiệp.

Nhưng thực tế là Iran vẫn có khả năng dự trữ kéo dài cả vài tuần hoặc vài tháng nữa, giới lãnh đạo lại cho thấy sức chịu đựng rất tốt, và chính quyền vẫn kiểm soát chặt lực lượng an ninh, không có dấu hiệu rạn nứt rõ ràng bên trong.

Vì vậy Croft cho rằng, chiến lược này khó có khả năng thay đổi chiến lược của Teheran trước tháng 6. Dù thị trường sẽ tiếp tục theo dõi xem liệu độ ổn định của chế độ có rạn nứt nếu chịu áp lực tài chính, nhưng trước mắt “phong tỏa kép” chưa đủ sức khiến quyết định của Iran lay chuyển.

Ngay cả khi mở lại, lưu lượng cũng hồi phục rất chậm

Ngay cả khi eo biển Hormuz cuối cùng cũng được mở lại dưới một hình thức nào đó, chỉ cần Iran còn giữ quyền kiểm soát vận hành, lưu lượng thực tế cũng sẽ thấp hơn nhiều mức trước chiến tranh. Croft chỉ ra rằng, chừng nào Iran còn bị cấm vận, các doanh nghiệp phương Tây sẽ vẫn ngần ngại với các loại phí qua lại do Iran thu, và nguy cơ tái bị tấn công trên biển sẽ tiếp tục khiến các hãng vận tải dè chừng quay lại.

Nhiều chuyên gia dẫn đầu ngành vận tải biển đã khẳng định, viễn cảnh mở lại với sự kiểm soát của Iran sẽ khiến lưu lượng bị giới hạn, chỉ khi Iran thật sự thất bại về quân sự và tuyến đường quá cảnh được đảm bảo tuyệt đối mới có tiền đề để phục hồi hoàn toàn vận tải trong eo biển.

Lấy tình hình Biển Đỏ làm tham chiếu: mặc dù Mỹ và phiến quân Houthi đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn cách đây một năm, lưu lượng vận tải qua Biển Đỏ đến nay vẫn thấp hơn khoảng 56% so với trước xung đột, nhiều tập đoàn vận tải lớn vẫn chọn đi đường vòng do lo ngại an ninh tại eo Mandeb.

Croft cho rằng, ngay cả khi Hormuz bình thường hóa ở mức nào đó, khả năng lưu lượng cũng chỉ ngang mức giới hạn như tình trạng của Biển Đỏ hiện tại. Mà chỉ để đạt được mức này thôi cũng cần một khoảng thời gian đáng kể—công tác điều phối tàu thuyền và vận hành hậu cần sau khi mở lại eo biển cũng phải mất hàng tuần, chưa kể thời gian các hãng vận tải đánh giá lại rủi ro.

Giá dầu có thể chạm mức đỉnh năm 2008, cả trái phiếu lẫn cổ phiếu chịu sức ép

Croft cho rằng, khi mùa cao điểm nhu cầu hè đến cùng tồn kho giảm mạnh, giá dầu có xác suất lớn vượt đỉnh thời điểm xung đột Nga-Ukraine, tiến gần tới lịch sử năm 2008. Trong tình huống này, phá hủy nhu cầu sẽ là cơ chế cân bằng lại thị trường—chỉ khi giá đủ cao để kiềm chế tiêu thụ, thâm hụt cung cầu mới được lấp đầy.

Tuy nhiên, trước khi thực sự xảy ra phá hủy nhu cầu, lợi suất trái phiếu sẽ là yếu tố tăng mạnh sớm nhất. Hiện lãi suất dài hạn toàn cầu đang bứt phá, áp lực lạm phát tái xuất hiện đi kèm đòn bẩy tăng nhanh, vĩ mô ngày càng căng thẳng. Điều kiện then chốt là, thị trường cổ phiếu giờ đây rất nhạy cảm trở lại với tín hiệu từ thị trường trái phiếu—trong bối cảnh đó, việc giá dầu và lãi suất cùng tăng mạnh có thể kết thúc bằng một đợt giảm cổ phiếu không hề nhẹ.