Huyền thoại ô tô Nhật Bản chững lại: Lợi nhuận của Subaru giảm 90%, cục diện ngành công nghiệp ô tô toàn cầu thay đổi

Thương hiệu ô tô Nhật Bản Subaru Corporation, từng nổi tiếng với “chủ nghĩa cơ khí cứng cáp”, đang đối mặt với thách thức kinh doanh nghiêm trọng nhất trong những năm gần đây.

Trong báo cáo tài chính năm tài khoá 2025 vừa công bố, Subaru đã đưa ra những con số trái chiều đáng chú ý: doanh thu cả năm tăng 2,1% so với cùng kỳ, đạt 4,785 nghìn tỷ yên, nhưng lợi nhuận hoạt động lại giảm mạnh 90%, chỉ còn khoảng 40,1 tỷ yên; lợi nhuận ròng giảm 73% so với cùng kỳ, xuống còn 90,8 tỷ yên. Thành tích này không chỉ gây chấn động ngành công nghiệp ô tô Nhật Bản, mà còn được xem là điềm báo mới nhất về thách thức chuyển đổi toàn cầu đối với các hãng xe Nhật truyền thống.

Lâu nay, Subaru xây dựng hình ảnh thương hiệu độc đáo nhờ động cơ boxer và hệ dẫn động bốn bánh toàn thời gian. Các mẫu xe như Forester (森林人) và Outback (傲虎) đã tích luỹ lượng lớn người dùng trung thành tại thị trường Bắc Mỹ và châu Á, đặc biệt được ưa chuộng bởi những người yêu thích off-road và các gia đình đi du lịch. Tuy nhiên, xu hướng tập trung lâu dài vào khả năng vận hành động cơ xăng nay đang phải đối mặt với làn sóng năng lượng mới toàn cầu ngày càng mạnh mẽ.

Báo cáo tài chính cho thấy Subaru đang mắc kẹt trong tình trạng “tăng doanh không tăng lợi nhuận” điển hình. Dù lượng tiêu thụ cuối cùng vẫn giữ được quy mô nhất định nhưng lợi nhuận doanh nghiệp đã suy giảm đáng kể. Năm tài khoá 2025, sản lượng toàn cầu của Subaru giảm 7% so với cùng kỳ, còn 880.000 xe; doanh số bán ra toàn cầu cũng giảm 4,3%, chỉ đạt 896.000 xe. Sự chậm lại của doanh số đồng thời với đà tăng của chi phí đã nhanh chóng thu hẹp không gian lợi nhuận doanh nghiệp.

Theo các nhà phân tích, nguyên nhân chính của khủng hoảng hiện tại của Subaru là do tác động kép từ môi trường thương mại bên ngoài xấu đi và sự chậm trễ trong chuyển đổi chiến lược nội bộ.

Trong đó, rủi ro tại thị trường Mỹ đặc biệt nổi bật. Nhiều năm qua, Mỹ đóng góp hơn 70% doanh số toàn cầu của Subaru, khiến hãng trở thành thương hiệu Nhật phụ thuộc nhiều nhất vào Bắc Mỹ. Năm 2025, sau khi chính phủ Mỹ áp thuế bổ sung 25% đối với xe nhập khẩu nguyên chiếc và các linh kiện chủ chốt, Subaru đã bị ảnh hưởng trực tiếp.

Theo tính toán của doanh nghiệp, riêng chính sách thuế này đã khiến công ty mất khoảng 226,9 tỷ yên lợi nhuận, vượt xa lợi nhuận hoạt động cả năm. Do cạnh tranh gay gắt trên thị trường ô tô Bắc Mỹ, Subaru không thể chuyển hết chi phí tăng thêm này sang giá bán cho người tiêu dùng, phần lớn áp lực chỉ có thể do bản thân công ty gánh chịu.

Đồng thời, giá cả thép, nhôm và vận chuyển logistics liên tục leo thang, tiếp tục bào mòn lợi nhuận. Biến động tỷ giá yên và chi phí vận chuyển hàng hải tăng do bất ổn Trung Đông càng khiến cấu trúc lợi nhuận vốn đã mong manh càng thêm bấp bênh.

Tuy nhiên, so với áp lực bên ngoài, điều khiến nhà đầu tư lo ngại hơn lại là sự do dự của Subaru trong chuyển đổi sang năng lượng mới.

Trong bối cảnh các hãng xe lớn toàn cầu tăng tốc điện khí hoá và thông minh hoá, Subaru vẫn lâu dài phụ thuộc vào thị trường xe xăng truyền thống. Dù hãng từng tuyên bố rầm rộ về kế hoạch phát triển xe điện, đầu tư lớn vào nền tảng thuần điện và hệ thống kỹ thuật liên quan, nhưng sản phẩm năng lượng mới lại chưa đạt kỳ vọng trên thị trường.

Khi thị trường năng lượng mới tại Bắc Mỹ tăng trưởng chậm lại và chính sách trợ giá thay đổi, một số dự án xe điện của Subaru rơi vào tình trạng dư thừa công suất. Năm tài khoá 2025, công ty đã trích lập một lần khoản lỗ giảm giá tài sản xe điện khoảng 57,8 tỷ yên, con số này thậm chí còn lớn hơn cả lợi nhuận hoạt động cả năm.

Giới chuyên môn cho rằng, điều này đồng nghĩa với việc Subaru không chỉ bỏ lỡ giai đoạn bùng nổ đầu tiên của thị trường xe năng lượng mới mà còn chưa xây dựng được năng lực cạnh tranh xe điện đủ trưởng thành.

Thực tế, Subaru không phải hãng xe Nhật duy nhất lâm vào khốn đốn.

Những năm gần đây, nhiều hãng xe Nhật như Nissan Motor, Honda Motor Co., Toyota Motor Corporation cũng đều phải đối diện với áp lực lợi nhuận, sụt giảm doanh số và yêu cầu chuyển đổi sang năng lượng mới ở mức độ khác nhau. Ngành công nghiệp ô tô Nhật Bản từng thống trị thị trường toàn cầu nhờ độ tin cậy và công nghệ nhiên liệu, nay đang bị thách thức toàn diện bởi làn sóng năng lượng mới Trung Quốc và ô tô thông minh toàn cầu.

Đặc biệt ở các lĩnh vực buồng lái thông minh, lái xe tự động, công nghệ pin và tương tác máy tính trên xe, các thương hiệu nội địa Trung Quốc có tốc độ lặp lại công nghệ rõ ràng vượt trội so với các hãng xe Nhật truyền thống. Nhờ chuỗi cung ứng hoàn chỉnh và giá cả cạnh tranh hơn, xe năng lượng mới Trung Quốc không chỉ nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường nội địa mà còn mở rộng tầm ảnh hưởng tại Đông Nam Á, châu Âu và Mỹ Latin.

Ngược lại, phần lớn hãng xe Nhật vẫn phụ thuộc sâu vào hệ thống động cơ truyền thống, đầu tư còn hạn chế vào hệ sinh thái phần mềm và trải nghiệm thông minh. Con đường công nghiệp “nặng cơ khí, nhẹ số hoá” này đang bộc lộ những giới hạn rõ rệt trong kỷ nguyên năng lượng mới.

Với Subaru, khủng hoảng hiện tại có lẽ không chỉ là sự sụt giảm lợi nhuận ngắn hạn mà còn là biểu hiện thu nhỏ của sự thay đổi mang tính cấu trúc trong ngành công nghiệp ô tô toàn cầu.

Khi ngành công nghiệp ô tô toàn cầu bước vào giai đoạn mới với sự pha trộn của điện hoá, thông minh hoá và rủi ro thương mại địa chính trị, những logic kinh doanh mà các hãng truyền thống dựa vào hàng chục năm qua đang bị tái định nghĩa. Liệu các hãng có thể tìm được điểm cân bằng mới giữa di sản công nghệ và chuyển đổi công nghiệp hay không, sẽ quyết định ai sẽ tiếp tục có mặt trên bàn chơi của cuộc cạnh tranh ô tô toàn cầu tiếp theo.