Cựu cố vấn năng lượng cấp cao Nhà Trắng: Các công cụ đã cạn kiệt, Mỹ đang đối mặt với cú sốc dầu mỏ nguy hiểm hơn

Nguồn: Jinshi Data

Đối với các nhà hoạch định chính sách tại Nhà Trắng, mức giá xăng trung bình trên toàn nước Mỹ vượt ngưỡng 5 USD không chỉ là một số liệu kinh tế, mà còn là một “ranh giới tâm lý” đủ khiến các chính trị gia lo lắng. Mùa hè năm 2022, Mỹ từng trải qua thời khắc tăm tối này. Và giờ đây, lịch sử đang lặp lại, thậm chí tình hình còn trở nên tồi tệ hơn.

Amos Hochstein, từng là cố vấn cấp cao về năng lượng tại Nhà Trắng, mới đây đã đưa ra cảnh báo: Một làn sóng dầu mỏ mới đang tăng tốc tấn công. So với bốn năm trước, những công cụ “cứu thị trường” từng hiệu quả của Washington giờ đây gần như đã cạn kiệt.

Kịch bản đã thay đổi

Cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022 là một “cú sốc bên ngoài”, bắt nguồn từ sự biến động thị trường sau xung đột giữa Nga và Ukraine. Khi đó, Mỹ đã thành công trong việc kéo giá dầu về từ đỉnh nhờ giải phóng 180 triệu thùng dầu dự trữ chiến lược (SPR), thúc đẩy sản lượng trong nước và xoa dịu tâm lý hoang mang của thị trường.

Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng lần này lại mang đậm tính “tự gây ra”. Hành động quân sự nhằm vào Iran khiến eo biển Hormuz bị phong tỏa, nguồn cung toàn cầu lập tức giảm 12 triệu thùng/ngày. Thách thức an ninh năng lượng này được Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đánh giá là “chưa từng có trong lịch sử”. Khác với biến cố bên ngoài bất ngờ bốn năm trước, lần này, trước khi tấn công Iran, Mỹ rõ ràng đã không đánh giá đầy đủ các phản ứng dây chuyền kinh tế mà hành động này gây ra.

Bên cạnh sự đứt gãy thực tế về nguồn cung dầu thô, những mâu thuẫn mang tính cấu trúc ở khâu tinh chế càng khiến tình hình thêm trầm trọng.

Hiện tại, chênh lệch giá giữa dầu hỏa hàng không và dầu thô (giá crack) đã tăng vọt lên mức lịch sử 80 USD/thùng, cao hơn nhiều so với kỷ lục năm 2022. Dưới sức hấp dẫn của lợi nhuận cao, các nhà máy lọc dầu đồng loạt chuyển trọng tâm sang sản xuất nhiên liệu hàng không, khiến sản lượng xăng bị ảnh hưởng.

Dữ liệu cho thấy, mặc dù các nhà máy lọc dầu của Mỹ đã hoạt động gần hết công suất, nhưng do phân bổ công suất mất cân đối, sản lượng xăng so với cùng kỳ năm ngoái đã giảm khoảng 340.000 thùng/ngày. Hiện nay, kho dự trữ xăng của Mỹ đang giảm với tốc độ 4 triệu thùng mỗi tuần, khoảng cách so với mức trung bình 5 năm đã được nới rộng lên 11 triệu thùng. Nếu xu hướng này tiếp diễn, kho dự trữ xăng của Mỹ có thể xuống mức thấp nhất kể từ năm 1990 vào cuối tháng 6.

Thế bí trong “hộp công cụ”

Điều khiến dư luận lo ngại nhất là những “đòn bẩy điều tiết” từng được ví như “cây kim giữ biển Đông” đã lần lượt mất tác dụng:

Dự trữ dầu chiến lược của Mỹ đã được sử dụng nhiều lần trong các hoạt động hợp tác quốc tế trước đó, hiện chỉ còn khoảng 374 triệu thùng. Nghiêm trọng hơn, trong bối cảnh các nhà máy lọc dầu ưu tiên sản xuất nhiên liệu hàng không, dù hiện tại có xả dự trữ dầu thô quy mô lớn cũng khó có thể chuyển hóa hiệu quả thành xăng thành phẩm.

Xuất khẩu dầu thô và sản phẩm dầu mỏ của Mỹ trong tháng 4 năm nay đã lập kỷ lục mới. Điều này có nghĩa là tiềm năng tăng sản lượng trong nước gần như đã được khai thác hết, trong ngắn hạn không có khả năng bùng nổ sản xuất thêm.

Giá năng lượng tăng vọt không chỉ khiến người dân cảm thấy “đau đớn” tại các trạm xăng, mà còn “gặm nhấm” nền kinh tế vĩ mô qua hiệu ứng trễ. Phần chênh lệch giá năng lượng của tháng 5 dự kiến sẽ thể hiện tập trung trong dữ liệu CPI (chỉ số giá tiêu dùng) tháng 7 và 8, điều này chắc chắn sẽ khiến mục tiêu kiểm soát lạm phát của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ càng thêm khó khăn.

Hiện tại, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm đã lên tới mức cao nhất kể từ cuộc khủng hoảng tài chính, lợi suất trái phiếu 10 năm cũng tăng theo. Điều này trực tiếp đẩy chi phí vay mua nhà, tài trợ doanh nghiệp cũng như lãi suất trái phiếu quốc gia tăng cao. Khi chi phí năng lượng và tài chính đồng thời cộng hưởng, nền kinh tế Mỹ đang đối mặt với nguy cơ rơi vào vực thẳm.

Mặc dù hiện tại xung đột địa chính trị đã đạt thỏa thuận ngừng bắn, nhưng eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa. Hochstein cho rằng, hành động quân sự không thể hạ nhiệt giá dầu, chỉ có quay trở lại bàn đàm phán ngoại giao, đạt được đồng thuận chính trị về vấn đề hạt nhân, tên lửa và các dàn xếp an ninh mới có thể tháo gỡ nút thắt ở thị trường năng lượng.