Sau làn sóng tăng lãi suất mạnh của Indonesia: Các ngân hàng trung ương Đông Nam Á đồng loạt chuyển sang chính sách diều hâu

Ngân hàng Trung ương Indonesia (BI) đã bất ngờ tăng lãi suất mạnh tay, trở thành sự kiện quan trọng đánh dấu sự chuyển hướng chính sách tiền tệ ở Đông Nam Á. Trong bối cảnh chiến tranh Trung Đông đẩy giá năng lượng tăng vọt, các đồng tiền trong khu vực liên tục chịu áp lực, các ngân hàng trung ương Đông Nam Á trước đây chủ yếu đứng ngoài quan sát nay buộc phải từ bỏ lập trường ôn hòa và chuyển sang con đường thắt chặt chính sách mạnh mẽ hơn.

Ngân hàng Trung ương Indonesia hôm thứ Tư đã nâng lãi suất repo ngược kỳ hạn 7 ngày thêm 50 điểm cơ bản lên 5,25%, đây là lần tăng lãi suất đầu tiên kể từ tháng 4 năm 2024, và cũng là lần đầu tiên lãi suất tăng tới 50 điểm cơ bản trong một lần kể từ tháng 11 năm 2022.

Quyết định này vượt xa kỳ vọng của thị trường—trước đó đa số các nhà kinh tế chỉ dự đoán tăng 25 điểm cơ bản, thậm chí cho rằng có thể không có động thái nào. Thống đốc BI Perry Warjiyo cho biết, đợt tăng lãi suất lần này nhằm ổn định tỷ giá rupiah, đồng thời duy trì lạm phát trong phạm vi mục tiêu và tăng cường sức chống chịu của Indonesia trước các cú sốc toàn cầu.

Sau khi có tin tức tăng lãi suất, rupiah Indonesia đã mạnh lên trong thời gian ngắn, tỷ giá USD/IDR giảm 0,5% xuống còn 17.600 trong phiên giao dịch buổi chiều. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo, khoảng thời gian "thở" này có thể rất ngắn. SEB AB, Barclays cùng nhiều tổ chức khác đều kỳ vọng Ngân hàng Trung ương Indonesia sẽ tiếp tục thắt chặt chính sách, song nhiều nhà phân tích cũng chỉ ra rằng, trước khi sự bất định về chính sách của chính phủ được giải quyết, chỉ dựa vào chính sách tiền tệ thì khó có thể xoay chuyển căn bản đà suy yếu của rupiah.

Đằng sau việc tăng lãi suất: Rupiah gặp nguy và khủng hoảng uy tín chính sách

Rupiah đã giảm tổng cộng khoảng 5,5% từ đầu năm, chạm hàng loạt mức thấp lịch sử, trở thành một trong những đồng tiền yếu nhất châu Á. Do mức độ nhạy cảm cao của rupiah với giá dầu cộng với sự nghi ngờ của thị trường về định hướng chính sách trong nước, hai nhân tố này tạo thành động lực kép khiến tỷ giá liên tục chịu áp lực.

Sự sụt giảm toàn diện của tài sản Indonesia phản ánh mối lo ngại sâu xa của nhà đầu tư về rủi ro tài chính. Theo Bloomberg, chỉ số chứng khoán chuẩn của Indonesia đã giảm tổng cộng khoảng 29% kể từ đầu năm, lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm không ngừng tăng dần. Fitch và Moody’s đều đã hạ triển vọng xếp hạng tín nhiệm của Indonesia, lý do chính là rủi ro tài khóa và sự bất định về chính sách.

Động thái tăng lãi suất lần này còn mang ý nghĩa biểu tượng khẳng định lại tính độc lập của ngân hàng trung ương. Theo cây bút Daniel Moss của Bloomberg Opinion, sau khi cựu Bộ trưởng Tài chính Sri Mulyani Indrawati bị Tổng thống Prabowo cách chức năm ngoái, Ngân hàng Trung ương Indonesia đã lập tức bắt đầu một đợt giảm lãi suất, đồng thời công khai thể hiện sự phối hợp chặt chẽ với mục tiêu tham vọng tăng trưởng kinh tế lên 8% của Prabowo, qua đó khiến tính độc lập của BI bị nghi ngờ. Đợt tăng lãi suất đáng kể lần này được xem là tín hiệu quan trọng cho việc ngân hàng trung ương trở lại trọng trách cốt lõi—bảo vệ sự ổn định của rupiah.

Chuyên gia phân tích: Tăng lãi suất khó "giải quyết tận gốc", chính sách tổng thể còn nhiều biến số

Dù đợt tăng lãi suất này được coi là đi đúng hướng, song thị trường vẫn thận trọng về hiệu quả thực tế. Theo báo cáo nghiên cứu của chuyên gia kinh tế Jason Tuvey đến từ Capital Economics, việc rupiah liên tục suy yếu chủ yếu do nhà đầu tư lo ngại về chính sách của chính phủ, thay vì chỉ là các cú sốc bên ngoài. Ông cho rằng để tỷ giá bền vững, giới chức cần từ bỏ các chính sách dân túy, bảo hộ, chuyển sang các chính sách tạo lợi ích cho nhà đầu tư, nếu không rupiah sẽ tiếp tục chịu áp lực và sẽ cần thêm nhiều đợt tăng lãi suất nữa.

Bà Eugenia Fabon Victorino, Giám đốc chiến lược châu Á tại SEB AB cho biết, ngay cả sau đợt tăng lãi suất mạnh ngoài dự báo này, nhà đầu tư vẫn cảnh giác với các chính sách dân túy có thể làm trầm trọng thêm tình hình tài chính, "áp lực khiến rupiah tiếp tục yếu đi vẫn tồn tại".

Ông Vivek Rajpal, chiến lược gia châu Á tại JB Drax Honore cho rằng, chênh lệch lợi suất giữa trái phiếu chính phủ Indonesia với trái phiếu Mỹ hiện vẫn ở mức hẹp so với lịch sử, nghĩa là thị trường vẫn chưa phản ánh đầy đủ kỳ vọng về lập trường "diều hâu" kéo dài của BI, nên vẫn còn không gian cho thắt chặt thêm.

Trong khi đó, phía tài khóa cũng đang chịu áp lực lớn hơn. Bộ trưởng Tài chính Indonesia Purbaya Yudhi Sadewa tháng trước cho biết, chính phủ năm nay sẽ tăng tối đa 100.000 tỷ rupiah (khoảng 5,7 tỷ USD) trợ giá năng lượng để bảo vệ người dân khỏi tác động của giá dầu cao. Các nhà kinh tế cảnh báo, việc mở rộng trợ cấp sẽ làm thu hẹp không gian chi tiêu khác, đồng thời khiến việc duy trì kích thích tài khóa trong khi kiểm soát thâm hụt ngân sách dưới mức trần 3% GDP trở nên khó khăn hơn rất nhiều.

Liên kết khu vực: Các ngân hàng trung ương Đông Nam Á tăng tốc chuyển sang cứng rắn

Đợt tăng lãi suất lần này của Indonesia không phải là một sự kiện riêng lẻ, mà phản ánh xu thế chuyển hướng tập thể của chính sách tiền tệ ở Đông Nam Á và thậm chí cả khu vực châu Á - Thái Bình Dương rộng lớn hơn. Kể từ ngày 28/2 năm nay khi Mỹ cùng Israel tấn công Iran, tình hình Trung Đông tiếp tục căng thẳng, cú sốc giá năng lượng đã định hình lại kỳ vọng về chính sách của ngân hàng trung ương trên toàn cầu.

Ngân hàng Dự trữ Australia đã ba lần tăng lãi suất trong năm nay, trong đó hai lần sau khi bùng phát xung đột; Singapore cũng đã thắt chặt chính sách tiền tệ. Ngân hàng Trung ương châu Âu đã báo hiệu sẽ tăng lãi suất, thị trường cũng ngày càng kỳ vọng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản sẽ sớm kết thúc chính sách nới lỏng vào tháng tới. Biên bản họp gần nhất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ cho thấy, nếu lạm phát tiếp tục vượt mục tiêu 2%, các quan chức Mỹ đã sẵn sàng xem xét tăng lãi suất.

Tình hình của Philippines đặc biệt đáng chú ý. Tỷ lệ lạm phát tại Philippines đã tăng gấp ba trong hai tháng, đồng peso giảm 5% so với USD kể từ khi nổ ra xung đột, mức giảm gần như bằng đồng rupiah. Các chuyên gia cho rằng Ngân hàng Trung ương Philippines nên tăng lãi suất mạnh trong kỳ họp chính sách tháng tới, hoặc chuẩn bị công bố tăng lãi suất bất thường trước thời hạn. Manila cũng đã báo trước về biện pháp bổ sung từ đầu tháng này.

Theo Bloomberg Opinion, mâu thuẫn cốt lõi của đợt chuyển hướng chính sách tiền tệ tại khu vực lần này là: các ngân hàng trung ương trước đây có xu hướng "nhìn xuyên" cú sốc giá dầu, không muốn thắt chặt quá mức dẫn tới hi sinh tăng trưởng, nhưng khi áp lực lạm phát ngày càng lan rộng thì dư địa cho chiến lược này gần như đã cạn kiệt. Việc Indonesia tăng lãi suất mạnh mẽ đánh dấu các ngân hàng trung ương Đông Nam Á chính thức chuyển từ trạng thái quan sát "câu giờ" sang thế chủ động phòng thủ và thắt chặt.