Thị trường trái phiếu toàn cầu "gấu chậm" năm 2026 sắp ập đến: Mức độ dữ dội kém xa năm 2022, nhưng nỗi đau có thể kéo dài hơn

Ứng dụng tài chính Zhitong cho biết, một làn sóng bán tháo trái phiếu đang tăng tốc và lan rộng khắp các nền kinh tế phát triển trên toàn cầu. Vào ngày 1 tháng 9, từ Mỹ, Nhật Bản đến Anh, Đức, Úc, nhiều quốc gia đã chứng kiến trái phiếu chính phủ bị bán tháo đồng loạt, lợi suất dài hạn đồng loạt tăng lên mức cao nhất trong nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ. Lợi suất Chỉ số Trái phiếu Chính phủ Toàn cầu Bloomberg đã tăng bốn phiên giao dịch liên tiếp, đạt 3.72%, mức cao nhất kể từ giữa năm 2008. Tuy nhiên, mặc dù làn sóng bán tháo này có vẻ rất nghiêm trọng, nhưng vẫn không thể so sánh với "thảm sát" trái phiếu bốn năm trước do lạm phát tăng vọt gây ra.

So sánh số liệu: "Đau âm ỉ" của năm 2026 vs "Sụp đổ" năm 2022

Năm nay, làn sóng này gần như đã bao trùm mọi ngóc ngách của khu vực kinh tế phát triển — lợi suất trái phiếu Chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm lần đầu tiên kể từ năm 1996 chạm mốc 3%; lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm vượt 4,8%, tiến sát mức cao nhất kể từ tháng 10 năm 2023; lợi suất trái phiếu kho bạc Anh kỳ hạn 30 năm lên mức cao nhất kể từ năm 1998; trong khi lợi suất trái phiếu kho bạc Đức và Pháp cũng tăng lên mức cao nhất trong hơn mười năm qua.

Tuy nhiên, làn sóng bán tháo này, dù có vẻ nghiêm trọng, nhưng vẫn không thể so sánh với cú sập thị trường trái phiếu năm 2022 do lạm phát bùng nổ. Dữ liệu cho thấy, lợi suất trái phiếu chính phủ toàn cầu đã tăng tổng cộng khoảng 17 điểm cơ bản trong 20 ngày giao dịch vừa qua, trong khi cùng kỳ năm 2022 là 62 điểm cơ bản. Tính từ đỉnh xuống đáy, giá trái phiếu năm 2026 giảm tổng cộng 4,2%, thấp xa so với mức giảm 23% của năm 2022.

Sự khác biệt nằm ở điểm xuất phát. Đầu năm 2022, lợi suất trái phiếu toàn cầu ở mức thấp kỷ lục, đồng nghĩa giá cả cực kỳ nhạy cảm với biến động lãi suất. Còn hiện tại, lợi suất đã tăng trở lại từ mức cao, lãi suất phiếu (coupon) mang đến cho nhà đầu tư một lớp đệm an toàn hơn — mức lãi suất trung bình của các trái phiếu trong Chỉ số Tổng lợi nhuận Trái phiếu Chính phủ Toàn cầu Bloomberg là 2,68%, cao hơn so với 1,84% năm 2022. Thu nhập từ coupon cao hơn phần nào bù đắp cho phần lỗ vốn hóa.

Mặc dù làn sóng bán tháo hiện tại gần như không có dấu hiệu suy yếu, song đến thời điểm này, biến động lợi suất ở mức vừa phải vẫn mang lại chút yên tâm cho các quan sát viên dày dặn kinh nghiệm. Đồng thời, biến động lợi suất trái phiếu Chính phủ Toàn cầu Bloomberg đã giảm từ đỉnh 56 điểm cơ bản vào tháng 5 xuống còn 37 điểm cơ bản, thấp xa so với đỉnh khoảng 92 điểm cơ bản năm 2022 — sự biến động "giảm dần" này có thể là trạng thái bình thường khi thị trường hấp thụ nhiều áp lực cấu trúc cùng lúc.

"Có lẽ có thể xem như một viên thuốc an thần." Stephen Miller, chuyên gia tư vấn tại công ty quản lý đầu tư GSFM, Sydney, phát biểu. Dù ông không cho rằng trái phiếu đã đến mức "nên mua mạnh", nhưng ở mặt bằng lợi suất hiện tại, "nhà đầu tư nhắm đến thu nhập nên cân nhắc trái phiếu".

Chiến lược gia thị trường toàn cầu Kerry Craig tại J.P. Morgan Asset Management, Melbourne cũng chỉ ra: "Thực tế không tệ như thị trường trái phiếu đang phản ánh".

Ba áp lực lớn: Lạm phát, cung tăng và kết thúc thời kỳ "vốn rẻ"

Mặc dù quy mô đợt bán tháo này không bằng năm 2022, nhưng các lực đẩy đứng sau lại phức tạp hơn, chồng lấn lên nhau.

Giá dầu tăng vọt, lạm phát quay trở lại

Xung đột Mỹ-Iran tiếp tục leo thang đẩy giá dầu thế giới trở lại trên 90 USD/thùng. Dầu Brent trong tuần này vượt 91 USD/thùng, giá khí đốt tự nhiên châu Âu cũng lên mức cao nhất ba năm rưỡi. Thị trường lo ngại tuyến vận chuyển năng lượng qua eo biển Hormuz liên tục bị gián đoạn, áp lực giá năng lượng tăng khó dịu đi nhanh chóng. Giá dầu tăng thẳng đứng làm gia tăng kỳ vọng lạm phát, khiến thị trường lo ngại lãi suất phải duy trì cao lâu hơn nữa.

Chủ tịch Fed Kevin Walsh tuần trước có bài phát biểu diều hâu tại Hội nghị Ngân hàng Trung ương toàn cầu Jackson Hole, trở thành chất xúc tác trực tiếp cho đợt bán tháo này. Sau bài phát biểu của Walsh, xác suất thị trường hoán đổi lãi suất dự đoán Fed tăng lãi suất trong tháng 9 đã tăng vọt từ 34% lên 68%.

Làn sóng cung ứng: Gánh nặng nợ công và phát hành trái phiếu AI

Áp lực sâu xa hơn đến từ cung ứng dư thừa của thị trường trái phiếu. Nợ công của chính phủ Mỹ lần đầu tiên vượt trên 40 nghìn tỷ USD vào tháng 8, chi phí trả lãi ước tính gần 1,2 nghìn tỷ USD trong năm tài chính này. Đồng thời, sự bùng nổ trí tuệ nhân tạo tạo nên nhu cầu huy động vốn khổng lồ — các tập đoàn công nghệ lớn như Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft và Oracle đã phát hành tổng cộng khoảng 220 tỷ USD trái phiếu trong năm nay để xây dựng trung tâm dữ liệu và cơ sở hạ tầng AI. Khi chính phủ và các ông lớn công nghệ cùng cạnh tranh huy động vốn trên thị trường trái phiếu, áp lực cung cấp vốn bị phóng đại đáng kể.

Nhật Bản: Trụ cột cuối cùng của thời kỳ "vốn rẻ toàn cầu" sụp đổ

Lợi suất trái phiếu Nhật Bản tăng vọt có ý nghĩa hệ thống sâu sắc. Từ lâu, một phần mức lợi suất thấp của trái phiếu kho bạc Mỹ dựa vào dòng vốn nước ngoài rẻ không ngừng chảy vào từ các nền kinh tế lãi suất thấp như Nhật Bản. Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm một năm trước chỉ khoảng 1,5%, đến nay đã tăng gấp đôi lên 3%. Mức 3% là giả định lãi suất mà chính phủ Nhật Bản dùng để lập ngân sách trả lãi cho trái phiếu năm tài khóa 2026 — lợi suất trên thị trường đã vượt giả định ngân sách nhà nước. Tỷ trọng nhà đầu tư quốc tế trên thị trường trái phiếu Nhật Bản giao dịch thực hằng tháng đã tăng từ 12% năm 2009 lên khoảng hai phần ba, nghĩa là một phần dòng tiền trước đây đổ vào trái phiếu Mỹ nay đang quay trở lại Nhật Bản. Các chiến lược gia của Bloomberg nhận định rằng, các nhà giao dịch trái phiếu G10 ngày càng chú ý sát sao hơn tới thị trường trái phiếu Nhật, và trong khi đó, giá trái phiếu Úc cũng ngày càng theo lớn thị trường Nhật Bản thay vì Mỹ.

Thống đốc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản Kazuo Ueda đã ám chỉ có thể tăng lãi suất trong tháng 9, kỳ vọng thị trường về việc nâng lãi suất sớm tại Nhật đang nóng lên. Là quốc gia nắm giữ trái phiếu Mỹ lớn nhất toàn cầu, lợi suất trong nước Nhật tăng lên có thể khiến vốn toàn cầu quay về Nhật, gây thêm áp lực cho thị trường trái phiếu Mỹ. Cùng lúc, thị trường đã định giá đầy đủ khả năng Ngân hàng Trung ương châu Âu tăng lãi suất vào tuần tới, còn xác suất Nhật tăng lãi suất trong tháng 9 cũng đạt 92%.

Chuyên gia chiến lược cấp cao về lãi suất tại TD Securities khu vực châu Á - Thái Bình Dương nhận định: "Lạm phát càng cứng, lãi suất chính sách càng phải duy trì ở mức cao lâu hơn nữa. Tài khóa xấu đi cùng phần bù rủi ro kỳ hạn cao hơn sẽ tiếp tục là trọng tâm thị trường".

Mốc tiếp theo của thị trường: Rào chắn tâm lý 5%

Hiện tại, chưa ai dám chắc lợi suất đã đạt đỉnh. Các nhà phân tích cho rằng, dù là giá năng lượng tăng, áp lực lạm phát, chuyển dịch từ tiết kiệm sang đầu tư, chủ nghĩa phiêu lưu kiểu Trump gây bất ổn cho thị trường trái phiếu, phần bù rủi ro tài khóa lớn hơn, hoặc hiệu ứng "chèn lấn" khi các ông lớn phát hành trái phiếu, thì đều khó có lý do để tin rằng đà tăng lợi suất sẽ sớm dừng lại.

Giám đốc Đầu tư Ronald Albahari của tổ chức quản lý tài sản Mỹ LNW cảnh báo, nếu lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm vượt 5%, đây sẽ là "giọt nước làm tràn ly" và có thể khiến thị trường bán tháo các tài sản rủi ro. Chuyên gia kinh tế trưởng Nancy Vanden Houten của Oxford Economics chỉ ra: "Xét đến rủi ro lạm phát tăng, bất ổn địa chính trị, quy mô vay nợ doanh nghiệp kỷ lục cùng lượng phát hành trái phiếu chính phủ khổng lồ, lãi suất dài hạn vẫn dễ chịu áp lực tăng". Lợi suất trái phiếu Nhật tăng là một nguồn sức ép tiềm tàng khác, vì có thể khiến vốn toàn cầu quay về Nhật.

Ảnh hưởng của làn sóng bán tháo trái phiếu này không chỉ dừng lại ở thị trường trái phiếu. Lợi suất trái phiếu chính phủ là chuẩn chi phí tài chính chính cho toàn bộ nền kinh tế — từ vay mua nhà, vay mua xe, vay sinh viên cho đến huy động vốn doanh nghiệp, chi phí vay vốn tăng trên diện rộng sẽ lan tỏa đến từng ngóc ngách thực tế. Trong bối cảnh chiến tranh Iran tiếp diễn, lạm phát dai dẳng, bội chi ngân sách mất kiểm soát, việc tái định giá của thị trường trái phiếu toàn cầu có lẽ mới chỉ bắt đầu.

So với "gấu nhanh" năm 2022 bởi động thái tăng lãi suất quyết liệt của ngân hàng trung ương, lần này cơn đau "mòn mỏi", kéo dài hơn và khó nhìn thấy điểm dừng rõ ràng. Chiến lược gia cấp cao thị trường Ayako Sera của Ngân hàng Mitsui Sumitomo Trust nhận định: "Các yếu tố tiêu cực với trái phiếu liên tục tích tụ dần, nhưng đến hiện tại vẫn chưa có chất xúc tác quyết định nào mạnh đến mức buộc nhà đầu tư phải tháo chạy khỏi thị trường".