Nghệ thuật đầu tư “dị thường” trong thời đại mới của bó Basis

Baillie Gifford, được thành lập tại Edinburgh từ năm 1908, luôn nổi bật trong lĩnh vực quản lý đầu tư. Chiến lược chủ lực của họ — chiến lược tăng trưởng toàn cầu dài hạn (LTGG) — hiện đã được nhiều người biết đến. Kể từ khi ra mắt vào tháng 2 năm 2004, chiến lược LTGG đã trải qua hơn hai thập kỷ thử thách của thị trường, xác lập triết lý đầu tư lấy chu kỳ cực dài và tỷ lệ luân chuyển cực thấp làm cốt lõi. Thời gian nắm giữ trung bình của chiến lược này đạt 10 năm, tỷ lệ luân chuyển duy trì ở mức 10%/năm. Trong hơn 20 năm đó, Baillie Gifford đã thu về những kết quả xuất sắc. Điều nằm sau thành công này là cái nhìn sâu sắc và sự kiên trì trong việc phát hiện các “giá trị dị thường” (Outlier).

Trong bối cảnh đầu tư của Baillie Gifford, “giá trị dị thường” được định nghĩa là những công ty xuất sắc có thể mang lại ít nhất 5 lần lợi nhuận cho danh mục đầu tư trong dài hạn. Đầu tư tăng trưởng về bản chất là một trò chơi có lợi nhuận không đối xứng: rủi ro giảm giá bị giới hạn, trong khi tiềm năng tăng trưởng lại là vô hạn.

Lợi nhuận mà giá trị dị thường mang lại có sức mạnh vô cùng lớn đối với toàn bộ danh mục đầu tư. Đến cuối tháng 6 năm 2026, trong lịch sử kéo dài 22 năm của LTGG, 17 cổ phiếu “giá trị dị thường” đã đóng góp khoảng 2/3 tổng lợi nhuận tích lũy của danh mục. Trong đó, ba siêu ngôi sao — Nvidia (137 lần), Amazon (118 lần) và Tesla (79 lần) — đã tạo nên những kỳ tích lãi suất kép ấn tượng.

Nếu loại bỏ trong số đó

Đây chính là lợi nhuận của giá trị dị thường. Và cũng là điểm mạnh nhất của Baillie Gifford. Tỷ lệ phát hiện giá trị dị thường của họ cao gấp 3 lần chỉ số MSCI Toàn cầu, và trong 5 năm gần nhất còn đạt tới gần 9%.

Gần đây, Baillie Gifford và chiến lược LTGG của họ đã tiến hành một loạt thảo luận và suy ngẫm, cũng như cân nhắc cách tìm kiếm “giá trị dị thường” trong môi trường thị trường mới.

Thích nghi với môi trường thị trường luôn thay đổi

Đối mặt với môi trường thị trường ngày càng phức tạp, Baillie Gifford vừa giữ vững nguyên tắc cốt lõi, vừa liên tục cập nhật phương pháp luận nhằm thích nghi với thời đại mới.

Trong tâm lý học tiến hóa, “Lý thuyết quản lý sai lầm” chỉ ra rằng con người có xu hướng bi quan tự nhiên: nhầm một cây gậy trong bụi cỏ thành rắn chỉ gây chút phiền toái, nhưng nhầm rắn thành cây gậy thì có thể tử vong. Bản năng sợ mất mát này, cộng thêm hiệu ứng phóng đại thảm họa của truyền thông, khiến thị trường vốn thường xuyên thiếu lạc quan một cách hệ thống. Nhằm chống lại thiên kiến nhận thức này, Baillie Gifford đã tích hợp “lạc quan có cơ sở” (Informed Optimism) vào quy trình đầu tư. Khung nghiên cứu cổ phiếu 10 câu hỏi mang tính biểu tượng của họ yêu cầu nhà phân tích phải tưởng tượng công ty có thể tăng giá trị gấp 5 lần như thế nào, và vẽ nên bức tranh về nó sau 10 năm. Trong nửa đầu mỗi buổi thảo luận cổ phiếu, thậm chí nghiêm cấm nêu ý kiến tiêu cực. Ví dụ với Nvidia, ngay từ năm 2016, Baillie Gifford đã mô phỏng kịch bản tích cực và dự báo vốn hóa của họ đạt 500 tỷ USD — đến nay con số đã vượt 5.000 tỷ USD.

Tài chính truyền thống thường đồng nhất biến động với rủi ro, nhưng Baillie Gifford cho rằng rủi ro thực sự là “mất vốn vĩnh viễn” và “bỏ lỡ tăng trưởng cấu trúc dài hạn”. Tháng 2/2025, AppLovin bị bán khống khiến giá cổ phiếu sụt giảm 56%, nhưng Baillie Gifford không hốt hoảng bán ra, mà trở lại nghiên cứu và xác minh chéo, phát hiện cáo buộc nghiêm trọng nhất dựa trên sự hiểu lầm cơ bản của bên bán khống về mô hình doanh thu. Không những giữ vững vị thế, họ còn tận dụng để tăng thêm. Sau đó, doanh thu AppLovin tăng trưởng 84%, EBITDA tăng gấp đôi, mang lại khoảng 3,5 lần lợi nhuận trong thời gian ngắn. Dữ liệu lịch sử cho thấy, mỗi khi LTGG trải qua mức giảm hơn 10%, đều có đợt phục hồi mạnh mẽ tiếp theo (ví dụ, mức giảm lớn nhất 55,6% giai đoạn 2007-09, 53,5% trong 2021-22).

Tương tự, Baillie Gifford cũng phạm sai lầm. Năm 2022 do cạnh tranh khốc liệt và lo ngại về Metaverse, Baillie Gifford đã bán Meta quá sớm, bỏ lỡ đợt tăng tốc của Meta sau đó. Bài học này cho thấy, từ bỏ quá sớm mới là nguy hiểm lớn nhất; ngay sau đó giá cổ phiếu Meta đã tăng gấp năm lần.

Đúng như thị trường không ngừng tiến hóa, phương pháp luận của Baillie Gifford cũng luôn thay đổi. Đầu tiên là

Thứ hai là

Đầu tư “giá trị dị thường” trong kỷ nguyên AI

Không nghi ngờ gì, trong môi trường đầu tư hiện nay, trí tuệ nhân tạo là cơ hội không thể bỏ qua. Vậy “giá trị dị thường” của kỷ nguyên AI ở đâu?

Nhìn lại lịch sử các giá trị dị thường, dù là thiết bị khai khoáng của Atlas Copco hay dầu giá rẻ của Petrobras, thì

Trong kỷ nguyên AI, câu hỏi cốt lõi khi đầu tư vẫn luôn nhất quán: Năng lực khan hiếm nằm ở đâu? Khâu nào cho phép lợi nhuận vượt trội được duy trì? Dù vị thế của Nvidia, TSMC, ASML đã được khẳng định, Baillie Gifford vẫn không ngừng tìm kiếm tài sản cổ chai tiếp theo hạn chế sự phát triển AI.

Baillie Gifford tin rằng đầu tư thời đại này cần phân biệt giữa độ rộng của phễu nghiên cứu và độ rộng của danh mục đầu tư. “Rải lưới rộng” là nhằm mở rộng tầm nhìn nghiên cứu, chứ không có nghĩa phân tán hóa danh mục đầu tư — tỷ lệ luân chuyển của danh mục vẫn được giữ thấp như cũ.

Robot hình người cũng có thể sẽ là lĩnh vực giá trị dị thường tiềm năng tiếp theo. Dự báo đến năm 2050, số lượng robot hình người toàn cầu có thể đạt gần 1 tỷ chiếc.

Sự tiến hóa trong phương pháp đầu tư của Baillie Gifford

Con đường phát triển của chiến lược LTGG của Baillie Gifford là một hành trình “giữ nguyên cốt lõi, nâng cấp phương thức”. Trọng tâm vẫn là sự ám ảnh trong việc phát hiện giá trị dị thường, nhưng thước đo phương thức đã liên tục được đổi mới. “Quan sát rộng không nhằm mục đích nắm giữ rộng, mà để tạo thêm cơ hội áp dụng các quy chuẩn tăng trưởng cao”.

Ở khía cạnh tinh thần, lạc quan đã được chuyển hóa từ phẩm chất cá nhân thành quy trình hệ thống. Thông qua thảo luận lạc quan bắt buộc, khung 10 câu hỏi và kịch bản tích cực, Baillie Gifford đã thành công chống lại tình hình bi quan trên thị trường. Dù là AppLovin, Nvidia hay MercadoLibre (tăng trưởng doanh thu 30% suốt 28 quý nhưng cổ phiếu giảm 40% vì biên lợi nhuận ngắn hạn bị nén), tất cả đều chứng minh hiệu quả của quy trình này. Ở khía cạnh nhận thức rủi ro, Baillie Gifford đã hoàn toàn từ bỏ quan niệm cũ “biến động = rủi ro”, xác lập chuẩn mực mới là “mất vốn vĩnh viễn mới là rủi ro”. Những cú giảm trên 50% không những không gây mất giá vĩnh viễn, mà còn trở thành điểm xuất phát cho lợi nhuận vượt trội, trong khi bài học từ Meta khiến “từ bỏ quá sớm” trở thành điều cả nhóm luôn cảnh tỉnh.

Ở khía cạnh phương pháp, Baillie Gifford kiên trì tập trung danh mục, nắm giữ dài hạn và định hướng giá trị dị thường; đồng thời không ngừng cải tiến độ sâu nghiên cứu, độ rộng địa lý và theo sát động thái của điểm nghẽn. Đúng như Baillie Gifford nhận định: “Khoản đầu tư lớn tiếp theo của LTGG có thể sẽ rất khác biệt so với trước kia.” Trong bối cảnh công nghệ đột phá như AI đang tái tạo thế giới, chủ nghĩa dài hạn thực sự không phải là chờ đợi thụ động, mà là với sự nhẫn nại lớn, kỷ luật sắt đá và sự lạc quan có cơ sở, chủ động phát hiện những giá trị dị thường định hình tương lai.