Nhật Bản bị tiết lộ có kế hoạch tăng chi tiêu quốc phòng lên gấp đôi, đạt 3,5% GDP, Bộ Quốc phòng phủ nhận, lợi suất trái phiếu Nhật Bản vẫn đạt mức cao nhất trong ba mươi năm.

Vào ngày thứ Ba, 25/6 theo giờ địa phương, xuất hiện tin tức Nhật Bản đang xem xét tăng mạnh mục tiêu chi tiêu quốc phòng trung hạn, thị trường trái phiếu chính phủ Nhật vốn đã chịu áp lực lại rung lắc dữ dội thêm lần nữa. Lo ngại về sự bền vững tài khóa của Nhật Bản bất ngờ tăng mạnh, chỉ số lãi suất dài hạn được thể hiện qua lợi suất trái phiếu chính phủ tiêu chuẩn lại đạt mức cao nhất ba mươi năm. Dưới chính sách đồng thời thúc đẩy giảm thuế và tăng cường quân sự của Thủ tướng Sanae Takaichi, thách thức trong quản lý nợ của Nhật Bản đã khiến giới đầu tư hết sức cảnh giác.

Theo Bloomberg, nguồn tin cho biết các quan chức quốc phòng Nhật Bản đã thể hiện mong muốn tăng mạnh chi tiêu quốc phòng trong các cuộc tiếp xúc với Mỹ. Một trong những phương án là lấy Hàn Quốc làm mốc, cam kết nâng chi tiêu quốc phòng lên mức 3,5% GDP trong vòng mười năm; một mục tiêu thấp hơn là 3%.

Sau khi tin tức được công bố, Thư ký báo chí Bộ Quốc phòng Nhật Bản Kimihito Aguin ngay lập tức phủ nhận tại buổi họp báo, nói rằng Nhật Bản không hề thể hiện với phía Mỹ ý định tăng mạnh chi tiêu lên 3,5%, đồng thời nhấn mạnh xây dựng quốc phòng "dựa trên đánh giá độc lập của Nhật Bản", "không nên xuất phát từ con số chi tiêu định sẵn".

Dù các quan chức Nhật phủ nhận, phản ứng của thị trường đối với thông tin trên vẫn diễn ra nhanh chóng và mạnh mẽ. Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm chuẩn vào thứ Ba đã lên mức cao nhất kể từ năm 1996, chốt phiên ở mức 3,04%, gấp đôi so với một năm trước; tỷ giá yen Nhật so với đô la Mỹ có lúc giảm xuống 155,24, thấp nhất trong hơn một tuần. Cùng lúc, nhóm cổ phiếu quốc phòng tăng ngược dòng thị trường, IHI Corp và Kawasaki Heavy Industries lần lượt tăng 1,8% và 0,9% sau khi đôi bên cùng giảm hơn 2% trước đó.

Áp lực phát hành trái phiếu bổ sung: Chi tiêu quốc phòng có thể gấp đôi quy mô hiện tại

Nếu mục tiêu chi tiêu quốc phòng chiếm 3,5% GDP trở thành hiện thực, nguồn cung trái phiếu chính phủ Nhật Bản sẽ đối mặt với cú sốc lịch sử.

Theo các báo cáo, Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Shinjiro Koizumi vào tháng 4 năm nay cho biết, chi tiêu quốc phòng và liên quan trong năm tài chính này là 10,6 nghìn tỷ yen (khoảng 68,8 tỷ USD), theo GDP danh nghĩa năm 2022 thì chiếm khoảng 1,9%; nếu lấy dự báo GDP danh nghĩa của nội các cho năm tài chính hiện tại làm chuẩn, tỷ lệ thực tế chỉ là 1,5%. Với cùng một cơ sở tính toán, mục tiêu 3,5% tương ứng với quy mô ngân sách khoảng 24 nghìn tỷ yen, lớn hơn hơn gấp đôi mức hiện tại.

Bộ Quốc phòng đã đề xuất dự toán kỷ lục 8,9 nghìn tỷ yen cho năm tài chính tiếp theo, tăng 0,9% so với năm nay. Tuy nhiên, nhiều khoản mục lớn trong dự toán vẫn chưa xác định con số cụ thể, đồng nghĩa quy mô ngân sách cuối cùng có thể cao hơn đáng kể. Ngoài ra, việc đồng yen tiếp tục suy yếu cũng đang làm xói mòn sức mua thực tế của Nhật Bản khi nhập khẩu vũ khí từ nước ngoài, đẩy cao thêm nhu cầu chi tiêu tiềm năng.

Mâu thuẫn tài khóa: Giảm thuế và tăng cường quân sự song hành, nguồn vốn chưa rõ ràng

Khó khăn tài chính lớn mà chính phủ Sanae Takaichi hiện phải đối mặt là cả hai kế hoạch tăng cường quân sự và cam kết giảm thuế đều cần nguồn lực lớn để thực hiện.

Nội các Takaichi tuần này đã thông qua phương án tạm thời cắt giảm thuế tiêu dùng thực phẩm, hạ thuế bán hàng thực phẩm và đồ uống từ 8% xuống 1%, áp dụng hai năm bắt đầu từ tháng 4 năm sau, liên quan số tiền khoảng 5 nghìn tỷ yen (khoảng 32,3 tỷ USD). Chính phủ khẳng định sẽ không phát hành trái phiếu mới để tài trợ, nhưng phương án huy động cụ thể bị hoãn đến cuối năm quyết định.

Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Satsuki Katayama hôm thứ Ba cho biết, chính phủ sẽ "xem xét tổng thể các khoản chi và thu" và "xác định mức chi ngân sách nhất quán với việc giảm dần tỷ lệ nợ công trên GDP bằng cách theo dõi sát thu ngân sách". Bà cũng đề cập sẽ học hỏi từ Cơ quan Hiệu quả Chính phủ Mỹ (DOGE), tăng cường cắt giảm phụ cấp và khoản chi lãng phí. Tuy nhiên, trong bối cảnh các bộ ngành mới xác định được ba hạng mục có khả năng cắt giảm thông qua việc tự rà soát, những phát biểu này khó làm yên lòng thị trường.

Đồng thời, Sanae Takaichi cũng thông báo kế hoạch đầu tư công tư liên kết quy mô trên 370 nghìn tỷ yen hướng tới năm 2040, khiến dư luận càng lo lắng hơn về dư địa tài chính của Nhật Bản.

Logic định giá thị trường trái phiếu: Ngân hàng Trung ương Nhật Bản bình thường hóa kèm rủi ro tài khóa

Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản liên tục leo thang phản ánh mức giá của thị trường trước nhiều rủi ro chồng chất. Lợi suất 10 năm đầu tháng này đã vượt mốc 3% lần đầu tiên kể từ 1996, động lực bao gồm áp lực lạm phát, kỳ vọng tài khóa mở rộng và nhận định Ngân hàng Trung ương Nhật Bản có thể đẩy nhanh nhịp độ tăng lãi suất.

Chuyên gia phân tích Daisuke Aiba của Iwai Cosmo Securities nói: “Phản ứng của thị trường trái phiếu đã nói lên mối lo ngại về tình hình tài khóa, khó để nhà đầu tư có thái độ tích cực với loại tin này. Bên cạnh đó, liệu Nhật Bản có thực sự đủ khả năng mở rộng năng lực quốc phòng vượt ngoài phạm vi hiện tại hay không cũng còn là vấn đề.”

Chủ tịch Nghiên cứu Nhật Bản tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), Robert Ward, lại cho rằng các nhà hoạch định chính sách và quan chức Nhật đã đặt nền tảng cho việc nâng mạnh chi tiêu quốc phòng, chỉ là vấn đề thời gian. Ông nói: “Dù là năm năm hay mười năm, xét đến tầm quan trọng của liên minh Mỹ-Nhật, theo tôi không có lựa chọn nào khác.”

Phủ nhận chính thức: Tín hiệu chính sách và khó khăn trong truyền thông với thị trường

Tuyên bố phủ nhận của Bộ Quốc phòng khác biệt rõ rệt với nội dung mà nguồn tin tiết lộ.

Theo Bloomberg dẫn nguồn thạo tin, một số quan chức Nhật nói rằng họ chưa sẵn sàng cam kết chính thức và nếu mục tiêu được công khai, họ sẽ phủ nhận. Bộ trưởng Quốc phòng Shinjiro Koizumi cũng luôn khẳng định trước công chúng rằng quy mô chi tiêu phải quyết định bởi nhu cầu quân sự, không phải các mục tiêu tiền tệ đặt trước.

Chiến lược phát ngôn này phản ánh thế lưỡng nan của chính phủ Nhật giữa sức ép từ thị trường trái phiếu và kỳ vọng từ đồng minh. Thứ trưởng phụ trách chính sách Bộ Quốc phòng Mỹ Elbridge Colby tháng trước từng nêu rõ: “Chúng tôi rất mong Nhật Bản tăng cường đầu tư,” nhưng phía Mỹ về tổng thể đã tránh gây áp lực công khai.

Đáng chú ý, Đảng Dân chủ Tự do cầm quyền của Takaichi hồi tháng Sáu đã nêu trong văn kiện nội bộ rằng 3,5% đã trở thành chuẩn chung cho chi tiêu quốc phòng trên toàn cầu, nhưng lại không đưa ra đề xuất cụ thể về cách huy động vốn tương ứng. Kế hoạch quốc phòng năm năm mới của Nhật dự kiến sẽ trình làng vào cuối năm nay, lúc đó thị trường sẽ nhận được tín hiệu chính sách rõ ràng hơn.