Chiến hay đàm phán? Mỹ và Iran bước vào "tuần lễ then chốt", giá dầu vẫn duy trì trên mốc 100 nhân dân tệ

Mỹ - Iran đối đầu bước vào giai đoạn then chốt mới. Trong bối cảnh đàm phán rơi vào bế tắc, triển khai quân sự tiếp tục được thúc đẩy, Trump liên tục phát đi tín hiệu cứng rắn, trong khi phía Iran vừa cảnh báo đáp trả “mạnh mẽ hơn nữa”, vừa tuyên bố vẫn chưa đóng cánh cửa ngoại giao.

Theo Tân Hoa xã, ngày 4/10, Bộ trưởng Ngoại giao Iran Araghchi cho biết, dù Iran vẫn sẵn sàng tìm kiếm giải pháp “công bằng và có thể chấp nhận được” qua con đường ngoại giao, nhưng nếu kẻ thù một lần nữa sử dụng vũ lực, Iran sẽ đáp trả mạnh mẽ hơn trước đây.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Baghaei cho biết phương án mới nhất phía Mỹ chuyển qua Qatar “cơ bản không khác gì lập trường trước đó”, tập trung vào vấn đề hạt nhân trong khi ưu tiên hàng đầu của Iran hiện là vấn đề eo biển Hormuz. Hai phương thức suy nghĩ song song khiến thị trường khó đoán định hướng đi của cục diện.

Cuối tuần trước, tại Nhà Trắng, Trump nói với báo giới, “Về vấn đề Iran, tôi sẽ ra quyết định. Hoặc là chọn con đường dễ, hoặc là con đường khó.” Ông không tiết lộ thời gian cụ thể, chỉ để lại câu: “Các bạn sẽ thấy.” Trong khi đó, theo Axios, thứ Sáu tuần trước, Phó Tổng thống Mỹ Vance, Ngoại trưởng Rubio, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Đặc phái viên Steve Witkoff, Giám đốc CIA John Ratcliffe cùng Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Caine đã nhóm họp bí mật tại trại David, cả vấn đề Iran và phe vũ trang Houthi tại Yemen đều nằm trong chương trình nghị sự.

Bank of America cho biết, giá Brent hiện khoảng 103 USD nằm đúng giữa hai kịch bản “xung đột nhỏ lẻ” và “giao tranh ác liệt”. Tuần này, quyết định của Trump, phản ứng của Iran thông qua Qatar, diễn biến Yemen, các vụ tấn công tàu dầu, áp lực nội bộ Iran và rủi ro vĩ mô đa chiều, sáu đầu mối này sẽ cùng quyết định giá dầu đi theo kịch bản nào. Giới hạn giữa chiến tranh và đàm phán, có thể sẽ rõ ràng trong tuần này.

Về mặt ngoại giao, quan điểm của Trump tuần trước leo thang từng bước.

Wall Street Vision đề cập, theo Đài truyền hình Trung ương Trung Quốc, Trump trong cuộc phỏng vấn với tạp chí Time nói rõ, nếu Mỹ-Iran không đạt được thỏa thuận đáp ứng Mỹ, hành động quân sự có thể sẽ được nối lại sau bầu cử giữa kỳ; tối cùng ngày, trên đường đến Oklahoma, ông lại nói với báo chí:

Họ hoặc ký một thỏa thuận thực sự công bằng, hoặc sẽ không còn tồn tại nữa.

Theo Tân Hoa xã, ngày 4, Bộ trưởng Ngoại giao Iran Araghchi cho biết, trong thời gian gần đây đến New York dự Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, phái đoàn Iran đã đề xuất một phương án nhằm hóa giải bất đồng, chấm dứt tình trạng thù địch hiện thời với Mỹ. Nếu phương án này được Mỹ chấp nhận, eo biển Hormuz sẽ mở cửa trở lại trong vòng 7 ngày.

Ông Araghchi nói, Mỹ trước đó trong lĩnh vực quân sự và ngoại giao đều đã thất bại; các biện pháp trừng phạt mới nhằm vào Iran cũng sẽ không mang lại kết quả, hy vọng Mỹ có thể lựa chọn con đường lý trí và khôn ngoan. Ông nhấn mạnh, chỉ có trên cơ sở công bằng và chính nghĩa, tìm kiếm giải pháp thông qua ngoại giao và đàm phán mới là lối ra thực sự.

Tuy nhiên quân đội Mỹ vẫn đang thúc đẩy đợt triển khai mới. Theo Wall Street Journal, nhóm tác chiến tàu sân bay “Theodore Roosevelt” đã rời San Diego, nhóm đổ bộ “Makin Island” cũng đã khởi hành, tổng cộng hai biên đội chở hơn 7.000 thủy thủ và khoảng 2.000 lính thủy đánh bộ, dự kiến sẽ đến Trung Đông vào cuối tháng Mười.

Lúc đó, Mỹ sẽ tạo thành thế bố trí ba nhóm tác chiến tàu sân bay gần Iran. Theo Bloomberg, mật độ tập trung quân sự này chưa từng xuất hiện kể từ khi cuộc chiến Iraq năm 2003 bắt đầu.

Theo Bloomberg đưa tin trước đó, các quan chức Iran cũng nhận định khả năng đạt được thỏa thuận trước bầu cử giữa kỳ 3/11 là rất thấp, còn sau bầu cử “nguy cơ leo thang rất cao”. Điều này có nghĩa là cửa sổ ngoại giao từ tuần này đến tuần sau có thể là khoảng thời gian đàm phán khả thi cuối cùng trước bầu cử giữa kỳ.

Trước câu hỏi “xuất khẩu vịnh đã phục hồi như trước chiến tranh, vì sao giá dầu vẫn trên 100 USD”, chiến lược gia giao dịch hàng hóa Goldman Sachs Thomas Evans lý giải trong báo cáo cuối tuần:

Căng thẳng phía nguồn cung đã dịu đi, nhưng phần phụ phí rủi ro vẫn chưa biến mất. Giá kỳ hạn và chênh lệch vẫn cao vì thị trường còn đang định giá một khoản phụ phí rủi ro không nhỏ.

Thomas Evans ước tính mức chênh lệch giao ngay - kỳ hạn vào khoảng 20-25 USD/thùng. Ông cũng nhấn mạnh thêm:

Rủi ro thực sự là, nếu bị tấn công khiến xuất khẩu vịnh trong vài ngày giảm xuống dưới 50%, mức đệm hiện tại sẽ rất mỏng, khi đó giá dầu và hàng tồn sẽ tăng vọt mạnh mẽ.

Theo Bloomberg, dữ liệu của Energy Aspects cho thấy kho dự trữ dầu toàn cầu đã giảm hơn 400 triệu thùng từ tháng 3 đến nay, tổng lượng còn khoảng 4,3 tỷ thùng, ở mức thấp năm năm. Giá thuê tàu dầu tuyến vịnh Ba Tư - Trung Quốc đã vượt 1,2 triệu USD/ngày. Kể từ thứ Năm tuần trước, ít nhất đã xảy ra bốn vụ tấn công tàu dầu ở vùng biển phía nam Oman, nếu UKMTO vẫn phát cảnh báo với tần suất như vậy, nguồn cung dựa vào xuất khẩu “ngầm” hiện tại sẽ bị thách thức nghiêm trọng.

Đồng chủ tịch giao dịch dầu & sản phẩm toàn cầu của Goldman Sachs Jerome Dortmans nói thẳng:

Iran có năng lực lớn để phá vỡ xuất khẩu qua eo Hormuz... Mỹ tuyên bố đưa thêm nhóm tàu sân bay thứ ba và 10.000 lính thủy đánh bộ đến khu vực này, đây rõ ràng không phải là tín hiệu Iran có thể làm ngơ.

“Tuần quyết định” đã đến? Đường dễ hay đường khó, thị trường đã định giá

Nhóm hàng hóa Bank of America nâng dự báo Brent kỳ hạn nửa sau năm 2026 từ 83 USD lên 95 USD, do “các xung đột nhỏ lẻ có thể kéo dài đến cuối năm.” Giá Brent hiện khoảng 103 USD đặt đúng vào khoảng giữa hai kịch bản “xung đột nhỏ lẻ” và “giao tranh ác liệt”—điều này về cơ bản phù hợp với đánh giá của các thành viên họp tại trại David. Bank of America đưa ra đường kịch bản như sau:

• Đạt thỏa thuận, khôi phục biên bản ghi nhớ (khả năng thấp): Xuất khẩu Hormuz về hơn 10 triệu thùng/ngày, giá Brent trung bình nửa sau năm 2026 là 83 USD;
• Duy trì xung đột nhỏ lẻ (kịch bản cơ sở): Xuất khẩu gián đoạn 5 triệu thùng/ngày, giá Brent trung bình nửa sau năm 2026 là 95 USD;
• Khôi phục giao tranh ác liệt (khả năng thấp): Brent tăng lên 120 USD;
• Chiến sự lan sang cơ sở năng lượng (rủi ro đuôi): Giá Brent trung bình lên 150 USD hoặc hơn.

Theo phân tích của Bank of America, tuần này sáu đầu mối sau sẽ cùng quyết định giá dầu rơi vào khung kịch bản nào:

Thứ nhất, “quyết định” của Trump. Năm ngày qua ông đã ba lần nói “các bạn sẽ thấy”. Hội nghị trại David có quyết định thực chất hay có thông cáo chính thức không là điểm mấu chốt nhất tuần này.

Thứ hai, phản ứng từ Iran qua Qatar. Baghaei cho biết ý kiến bổ sung vẫn cần Qatar chuyển tới Washington. Bất đồng thực sự là thứ tự tiến hành các bước, chứ không phải nội dung điều khoản — vấn đề này tuần này có lỏng ra hay không sẽ quyết định đàm phán có vào giai đoạn thực chất không.

Thứ ba, diễn biến chiến trường Yemen. Houthi đang tiến sát tuyến đường bộ cuối cùng từ Taiz tới Aden. Saudi có kiểm soát được ven biển Mandeb, Riyadh hoặc Khuraiss có bị tấn công xác thực hay không sẽ quyết định trực tiếp triển vọng an toàn của tuyến năng lượng thứ hai.

Thứ tư, động thái tấn công tàu dầu ở nam Oman. Từ thứ Năm tuần trước đã có ít nhất 4 tàu dầu bị tấn công. Nếu UKMTO tiếp tục cảnh báo với tần suất như vậy, nguồn cung dựa vào xuất khẩu “ngầm” sẽ bị tác động thực chất.

Thứ năm, áp lực nội bộ tại Iran. Vị trí Bộ trưởng Dầu mỏ còn bỏ trống, tỷ giá rial xuống thấp kỷ lục 2,7 triệu ăn 1 USD, lạm phát gần 90%. Mức độ căng thẳng nội bộ tại Tehran cũng là biến số quan trọng để phán đoán liệu họ có nới “lằn ranh đàm phán” hay không.

Thứ sáu, rủi ro vĩ mô giao thoa. Fed sẽ công bố biên bản họp FOMC vào thứ Tư, cùng lúc đấu giá trái phiếu kỳ hạn 10 năm và 30 năm của Mỹ; Trung Quốc sau kỳ nghỉ Quốc khánh sẽ trở lại thị trường vào thứ Năm, kèm theo bối cảnh tạm dừng xuất khẩu nhiên liệu tháng 10. Goldman Sachs chỉ ra hiện tại giá dầu “liên kết với lãi suất mạnh hơn bình thường”, những yếu tố vĩ mô trên truyền dẫn tới giá dầu không thể bỏ qua.

Bloomberg dẫn nhận định của nhà nghiên cứu Chatham House Aniseh Bassiri Tabrizi:

Hai bên đều kỳ vọng đạt thỏa thuận, nhưng thực tế đang ngày càng xa nhau.

Trên giá dầu 103 USD, thị trường đã thể hiện quan điểm của mình — xung đột nhỏ có thể vẫn tiếp tục, nhưng ranh giới giữa chiến tranh và đàm phán sẽ rõ ràng hơn trong tuần này. Đúng như Trump đã nói: “Các bạn sẽ thấy.”