Iran tuyên bố lực lượng hải quân Mỹ rút lui mạnh, 6 tàu bị tấn công ở eo biển Hormuz trong một ngày, lực lượng Houthi coi các cơ sở dầu khí của Saudi Aramco là "mục tiêu hợp pháp"

Chiến sự ở Trung Đông tiếp tục leo thang, rủi ro vận tải qua eo biển Hormuz lại gia tăng, còn các mối đe dọa từ hướng Biển Đỏ bắt đầu lan sang các cơ sở năng lượng của Saudi Arabia. Iran vừa tuyên bố lực lượng hải quân Mỹ đã rút xa đáng kể khỏi biên giới biển của họ, vừa tiếp tục tấn công những tàu thuyền "vi phạm" mà họ xác định. Truyền thông ước tính trong hai tuần qua, vùng biển eo biển Hormuz và khu vực lân cận đã có 24 tàu bị tấn công, riêng ngày Chủ nhật tuần trước có đến 6 chiếc, đây là đợt tấn công nghiêm trọng nhất kể từ khi chiến sự bắt đầu.

Theo truyền thông Iran ngày 13, tức thứ Ba, hải quân Iran cho biết một tàu chở dầu “vi phạm” đã tắt hệ thống định vị tàu và cố gắng di chuyển qua vùng biển phía đông eo biển Hormuz đã bị hư hại và bốc cháy trong ngày. Phía Iran nói đã xác minh danh tính tàu này nhưng chưa tiết lộ thêm chi tiết. Trước đó, theo Vietnam News Agency dẫn lời phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran hôm thứ Hai, phía Iran đang xem xét phán hồi đề xuất của Mỹ về việc tái mở cửa eo biển, các điều kiện để mở lại đường biển không có gì thay đổi.

Một tuyến rủi ro khác đến từ Biển Đỏ và vùng lân cận. Theo Thời Báo Hoàn Cầu, lực lượng Houthi ngày 13 đã gọi các cơ sở dầu khí của Saudi Aramco là "mục tiêu hợp pháp cho tấn công", đồng thời cảnh báo nhân viên và người dân quanh các cơ sở này nên di tản. Điều này đồng nghĩa, rủi ro năng lượng tại khu vực không chỉ đến từ tuyến vận tải chiến lược eo biển Hormuz mà còn có thể lan sang sản xuất, lọc hóa và xuất khẩu dầu của Saudi Arabia.

Hải quân Mỹ luân chuyển tàu sân bay, triển khai tại Trung Đông tạm thời chỉ còn USS Washington

Theo tin tức từ Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc, Phó Tư lệnh Hải quân Iran Faramarz Bemani ngày 12 cho biết lực lượng hải quân Mỹ đã rút lui đáng kể, cách xa biên giới biển Iran. Ông nói các tàu chiến, khu trục hạm và tàu sân bay của Mỹ đều đã rút khỏi khu vực, đồng thời khẳng định Hải quân Iran và các lực lượng khác đang phát triển vũ khí mới tập trung vào điểm yếu của đối thủ, một số thiết bị đã hoàn thiện và sẵn sàng sử dụng.

Bemani đồng thời cảnh báo nếu Mỹ tiếp tục “đánh giá sai tình hình”, quân đội Iran sẽ đáp trả, buộc Mỹ phải rút xa hơn nữa khỏi biên giới biển Iran. Ông còn cho biết do xung đột với Iran, tàu chiến Mỹ không thể vào căn cứ Hạm đội 5 tại Bahrain, căn cứ này đã thành "thành phố ma". Những tuyên bố này thuộc về phía quân đội Iran, hiện chưa thể xác định quy mô và biến động thực tế triển khai tại biển của Mỹ.

Thực tế, hải quân Mỹ gần đây đã luân chuyển tàu sân bay. Theo Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc, tàu sân bay Lincoln đã trở về cảng chính San Diego, California hôm 8/10, trước đó tàu sân bay Bush cũng rút khỏi Trung Đông. Theo báo cáo này, đến hiện tại, nhóm tác chiến tàu sân bay Mỹ triển khai đối phó với Iran tại Trung Đông tạm thời chỉ còn USS Washington; nhóm tác chiến tàu sân bay Roosevelt mới được cử đi đã rời Mỹ ngày 27/9, dự kiến sớm nhất cuối tháng 10 mới tiến vào vùng biển Trung Đông.

Biến động này xuất hiện cùng lúc với tuyên bố của Iran về việc Mỹ rút khỏi biển, nhưng việc luân chuyển tàu sân bay không nhất thiết đồng nghĩa với giảm áp lực quân sự. Năng lực hành động thực tế của quân đội Mỹ tại Trung Đông còn phụ thuộc vào các tàu khác, không quân mặt đất, đảm bảo căn cứ và sức mạnh tấn công tầm xa.

24 tàu bị tấn công trong hai tuần, vận tải qua eo biển Hormuz chịu đợt ảnh hưởng nghiêm trọng nhất kể từ khi chiến sự nổ ra

Theo Financial Times của Anh, trong hai tuần kết thúc ngày 11/10, vùng biển eo biển Hormuz và lân cận đã có 24 tàu bị tấn công, vượt qua mức cao trước đó là 13 tàu bị tấn công chỉ trong hai tuần đầu tháng 3. Riêng ngày 11/10, đã có 6 tàu bị nhắm mục tiêu, gồm tàu chở sản phẩm dầu, tàu chở dầu thô và một tàu container Ấn Độ.

Đợt tấn công này đã gây ảnh hưởng rõ rệt đến việc vận tải thực tế. Theo Financial Times dẫn số liệu liên quan, sản lượng dầu xuất khẩu qua eo biển Hormuz đã giảm từ mức trung bình 1.550 vạn thùng/ngày trong tháng 9 xuống còn 2,9 triệu thùng/ngày vào ngày 11/10, tương đương giảm 81,3% so với mức trung bình tháng 9. Phía Ấn Độ bày tỏ lo ngại về việc thủy thủ nước mình bị thương và hai người mất tích.

Trước đó, dù xung đột khu vực liên tục, vận tải dầu từng ghi nhận dấu hiệu hồi phục, nhưng tần suất tấn công gần đây tăng lên đang làm giảm hứng thú của ngành vận tải với khu vực Vịnh. Ngay cả khi chủ tàu được hưởng phí vận tải cao, rủi ro tàu bị tấn công, thương vong, chi phí bảo hiểm tăng và chậm trễ hành trình cũng có thể khiến một số chuyến đi mất sức hút.

Đối với thị trường dầu thô, biến số chủ chốt không chỉ là eo biển có hoàn toàn ngừng lưu thông hay không, mà còn là số lượng tàu sẵn sàng vào vùng biển này, liệu tàu dầu có tiếp tục hoàn thành chất hàng và nối chuyến, sản lượng xuất khẩu có giữ được ở mức cao hay không. Nếu rủi ro vận tải tiếp tục gia tăng, việc hồi phục nguồn cung có thể lại gặp trở ngại.

Iran xem xét ý kiến của Mỹ, điều kiện mở lại eo biển không đổi

Khi rủi ro vận tải tăng, trao đổi ngoại giao giữa Iran và Mỹ vẫn diễn ra. Theo Vietnam News Agency ngày 13, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Baghaei ngày 12 cho biết Iran đang xem xét ý kiến mới nhất của Mỹ về lập trường của Iran, sẽ truyền đạt ngay ý kiến sau khi đánh giá qua trung gian. Ông nhấn mạnh điều kiện của Iran về mở lại eo biển Hormuz không thay đổi.

Trước đây, Iran đã đề xuất phương án mở eo biển và ngừng hành động thù địch thông qua trung gian. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Baghaei ngày 12 cho biết phía Iran vẫn đang xem xét phản hồi của Mỹ, sau khi hoàn tất đánh giá sẽ hồi đáp qua trung gian. Theo Reuters, hai bên vẫn khác biệt về chương trình đàm phán: Mỹ muốn sớm bàn về vấn đề hạt nhân Iran, còn Iran ưu tiên giải quyết an ninh eo biển và điều kiện liên quan.

Điều này có nghĩa, trao đổi ngoại giao chưa đưa đến thay đổi thực chất về an toàn vận tải. Chỉ cần hai bên còn bất đồng về sắp xếp ngừng bắn, phong tỏa biển và điều kiện mở lại eo biển, chủ tàu rất khó chỉ dựa vào việc đàm phán còn tiếp tục mà khẳng định rủi ro lưu thông đã giảm.

Lực lượng Houthi xem Saudi Aramco là mục tiêu, rủi ro cơ sở năng lượng lan sang Biển Đỏ

Ngoài eo biển Hormuz, rủi ro năng lượng khu vực Biển Đỏ cũng đang gia tăng.

Theo Thời Báo Hoàn Cầu, phát ngôn viên lực lượng Houthi ngày 13 gọi các cơ sở dầu khí của Saudi Aramco là "mục tiêu hợp pháp", đồng thời cảnh báo nhân viên và người dân quanh các cơ sở dầu khí tại Saudi Arabia cần tránh xa khu vực này.

Theo Anadolu Agency của Thổ Nhĩ Kỳ, lực lượng Houthi còn nêu đích danh trụ sở Saudi Aramco tại Dammam, cơ sở lọc dầu ở Riyadh, cùng sân bay quốc tế King Khalid tại Riyadh, khẳng định nếu Saudi tiếp tục tấn công thủ đô Sanaa của Yemen thì những địa điểm này có thể thành mục tiêu trả đũa. Mối đe dọa hiện chưa đồng nghĩa các cơ sở này đã bị tấn công, nhưng đã chỉ rõ rủi ro hướng vào doanh nghiệp dầu khí và cơ sở trọng điểm của Saudi.

Biến động này đáng chú ý: Khủng hoảng eo biển Hormuz đầu tiên tác động đến tuyến vận tải dầu thô và sản phẩm dầu, đe dọa nhắm vào cơ sở Saudi Aramco lại có thể đẩy rủi ro sâu hơn sang khâu sản xuất, lọc hóa và xuất khẩu năng lượng. Nếu biến thành tấn công thực tế, thị trường đối mặt không chỉ là tàu phải chuyển hướng, phí bảo hiểm tăng và vận tải chậm trễ, mà còn là cơ sở sản xuất bị tổn hại và năng lực cung ứng giảm sút.

Trong bối cảnh Iran liên tục tấn công tàu, hải quân Mỹ gần đây thay đổi việc triển khai tàu sân bay, đàm phán ngoại giao vẫn còn khác biệt, mối đe dọa từ hướng Biển Đỏ càng làm gia tăng bất định cho nguồn cung năng lượng Trung Đông. Đối với thị trường dầu quốc tế, rủi ro đường vận tải kết hợp với rủi ro cơ sở sản xuất dầu, đồng nghĩa dù một phần vận chuyển dần phục hồi, nguồn cung khu vực vẫn có thể chịu tác động nhiều lần.