AI thông minh tạo ra làn sóng mới cho ngành thanh toán! Bernstein: Visa (V.US), Mastercard (MA.US) và các công ty khác đón nhận cơ hội mới

Theo thông tin từ ứng dụng Tài Chính Thông Minh, ngân hàng đầu tư Bernstein vừa công bố báo cáo nghiên cứu, cho thấy Meta (META.US) đã khởi động kỷ nguyên mới về trí tuệ nhân tạo (AI) dành cho người tiêu dùng với sản phẩm Muse, đồng thời mở ra cuộc đua mới. Bernstein cho rằng, trên chặng đường thương mại hóa AI agent, thanh toán có thể sẽ trở nên chiến lược hơn và trận chiến lớn tiếp theo trong ngành thanh toán có thể sắp diễn ra.

Bernstein chỉ ra rằng, khi AI agent thương mại hóa phát triển nhanh, thanh toán cũng đang chạy theo. Muse hiện đã được sử dụng để thực hiện nhiều nhiệm vụ: mua sắm (Meta cho biết đây đang trở thành động lực lớn nhất cho việc sử dụng), theo dõi giá vé máy bay và khách sạn sau khi đặt, đặt lịch hẹn, dọn hộp thư đến hoặc phối đồ.

Tuy nhiên, trải nghiệm thanh toán của AI agent hiện vẫn còn khá vụng về. Khi thanh toán, Muse sử dụng Link của Stripe hoặc Shop Pay để điền vào trang thanh toán của từng thương nhân. Công ty khởi nghiệp AI Instinct cho biết, 40% người dùng của họ chia sẻ thẻ tín dụng cá nhân trong vòng ba tuần, tuy nhiên nhóm khách hàng ban đầu này có xu hướng là dân công nghệ và thu nhập cao hơn người tiêu dùng phổ thông.

Cốt lõi của vấn đề với AI agent dành cho người tiêu dùng trong ngành thanh toán là: Ai sẽ kiểm soát thanh toán, khung trách nhiệm và xử lý tranh chấp trong thế giới agent hóa? Mạng lưới thanh toán và PSP (nhà cung cấp dịch vụ thanh toán như Stripe, Adyen...) sẽ đóng vai trò gì? Đây có tạo ra cơ hội doanh thu bổ sung cho V/MA, Adyen, Stripe... không, hoặc nếu thanh toán bị trừu tượng hóa hoặc token hóa, một số bên xử lý thanh toán có thể đối mặt với rủi ro commoditization?

Niềm tin vẫn là "nút thắt" lớn trong thương mại hóa AI agent — chỉ 23% người tiêu dùng Mỹ cho biết họ tin tưởng AI sinh ra sẽ thay họ xử lý thanh toán. Các mô hình truyền thống thường thiết kế với "con người trong quy trình". Trong thế giới AI agent truy cập thông tin trên internet, điền biểu mẫu và mua sắm hàng hóa, tồn tại hàng loạt câu hỏi liên quan đến niềm tin: làm sao biết một agent là "agent tốt"? Lập trình giao dịch ra sao? Xác thực danh tính thế nào (ví dụ xác thực hai yếu tố như ở châu Âu — 2FA)? Đảm bảo ý kiến và đồng thuận của người dùng như nào? Khung trách nhiệm ra sao? Xử lý tranh chấp thế nào? Giảm thiểu rủi ro gian lận thế nào? Quản lý chargeback ra sao? Thiết lập audit trail thế nào? Tối ưu hóa các phương thức thanh toán ra sao? Cá nhân hóa thế nào? Và giải quyết vấn đề chuẩn hóa, phân mảnh công nghệ ra sao?

Cuộc chiến giành quyền kiểm soát giao dịch Agent

Một cuộc "giằng co" sắp sửa diễn ra quanh quyền kiểm soát giao dịch agent và quyền kiểm soát credential/token thanh toán.

Agent mang lại cho mỗi giao dịch mức độ phức tạp cao hơn nhiều so với trước đây. Trong kỷ nguyên thương mại hóa agent, niềm tin và quản trị trở thành yếu tố then chốt (thậm chí quan trọng hơn cả thương mại điện tử), đồng thời cũng đầy thách thức — tổ chức nào cung cấp credential/token agent và cơ chế quản trị liên quan sẽ được hưởng lợi lớn.

Thực tế mà nói, AI agent thương mại chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong thương mại điện tử hiện tại, nhưng đang phát triển cực nhanh; các công ty thanh toán cũng đang chuẩn bị cho thế giới agent hóa.

Hai mạng lưới thanh toán lớn Visa (V.US) và Mastercard (MA.US) đều đã tung ra token thanh toán agent (Visa Intelligent Commerce, Mastercard Agent Pay), tích hợp thêm dữ liệu và ngữ cảnh (ví dụ, thông tin sâu về loại giao dịch, vị trí sử dụng token và danh tính người thanh toán), đồng thời bổ sung cơ chế bảo vệ (dựa trên lịch sử hành vi và cài đặt liên quan).

Hiện tại, mức độ tiếp nhận các sản phẩm này, cũng như liệu các tổ chức phát hành có tích cực tham gia (ví dụ về quyền kiểm soát và khung trách nhiệm agent) vẫn chưa rõ ràng. Dù thế nào, 100% giao dịch agent sẽ bị token hóa (nhưng không nhất thiết dùng token chuyên biệt cho agent). Đồng thời, Stripe cũng đã ra mắt token thanh toán an toàn cho agent (Secured Payment Tokens, SPT) một năm trước.

Đáng chú ý, hiện tại Muse hoặc Instinct rất có thể chưa sử dụng token "chuyên biệt agent" của Visa/Mastercard, mà sử dụng Link hoặc thẻ ảo một lần — điều này đồng nghĩa mạng lưới thanh toán vẫn nhận được các giao dịch này, nhưng không hưởng lợi nhuận từ mảng kinh doanh token "agent", mà đây có khả năng là kênh phân phối dịch vụ dành cho agent trong tương lai. Giao dịch bằng Muse hiện cũng được bảo vệ bởi cơ chế mua sắm của Link.

Một điều thú vị là Visa hồi tháng 7 từng công bố đã hợp tác với Meta để sử dụng token agent trong Facebook và Instagram, nhưng chưa thấy thông tin cụ thể về Muse.

Liệu mạng lưới thanh toán có thể dẫn đầu cuộc chơi giao dịch agent bằng "token agent" hay không, có thể quyết định bởi một yếu tố: chuyển đổi trách nhiệm (liability shift). Dù các token khác có thể cũng tiên tiến, hoặc còn vượt trội hơn về công nghệ, các mạng lưới thanh toán vẫn đóng vai trò chủ chốt trong xử lý tranh chấp và khung trách nhiệm, điều này có thể trở nên cực kỳ quan trọng trong thương mại agent hóa.

Học hỏi từ quá khứ?

Cuộc chiến giành quyền kiểm soát giao dịch agent có nét giống với "cuộc chiến token" năm 2014. 12 năm trước, cùng với việc Apple Pay ra mắt, Visa và Mastercard cũng tung dịch vụ token riêng. Khi đó, đã có rất nhiều tranh đấu dưới dạng cạnh tranh giữa mạng lưới thanh toán, tổ chức phát hành thẻ và PSP về ai sẽ kiểm soát token.

Ngày nay, dù cùng tồn tại nhiều loại token, nhưng token của mạng lưới thanh toán đã được chấp nhận rộng rãi, chiếm khoảng 60% giao dịch thương mại điện tử. Token hóa cũng đem lại cho mạng lưới thanh toán vị thế dẫn đầu thực sự, cho phép họ phân phối dịch vụ qua kênh này, như cung cấp điểm số anti-fraud, tự động cập nhật credential thanh toán, cấu hình push provisioning cho tổ chức phát hành tới thương nhân, v.v. Hiện nay, các mạng lưới này đã bắt đầu định giá cho các dịch vụ bổ sung này với tiềm năng tăng trưởng còn lớn trong tương lai.

Không gian thị trường tiềm năng rất lớn

Quy mô doanh thu tiềm năng có thể đáng kể. Ví dụ, Stripe hiện thu phí 0,15 cent cho mỗi SPT. Một khi token agent của mạng lưới thanh toán được tiếp nhận rộng rãi, họ có thể phân phối dịch vụ qua loại token này. Trong kịch bản lạc quan, nếu giao dịch agent cuối cùng chiếm phần trăm một chữ số trung đến cao trên tổng giao dịch tiêu dùng, điều này đóng góp tăng trưởng vài phần trăm cho mạng lưới thanh toán.

Những gì nên chú ý?

Những yếu tố cần theo dõi bao gồm: tích hợp hệ thống của tổ chức phát hành và thương nhân (thay vì chỉ đơn giản kích hoạt mặc định); mùa mua sắm lễ hội (và mức độ tiếp nhận agent); hợp tác nền tảng mới; liệu Google hoặc Meta Muse có áp dụng token agent; trải nghiệm agent từ các ngân hàng (ví dụ Amex, Chase).

Nhân tiện (cũng hữu ích cho nền tảng tham khảo), các sản phẩm agent mới đây hầu hết không để agent kiểm soát thanh toán của thương nhân (hoặc đóng vai trò Merchant of Record) — kiểu này phức tạp. Thay vào đó, các sản phẩm này chủ yếu cung cấp cho người tiêu dùng cách thức đơn giản để hoàn thành nhiệm vụ và mua sắm (thí dụ Muse sử dụng Link hoặc thẻ ảo một lần để thanh toán).

Tích hợp hệ thống với thương nhân gặp khó khăn lớn, và việc kiểm soát trải nghiệm thanh toán vốn thuộc về thương nhân cũng đi kèm thách thức như quản lý tỷ lệ chuyển đổi, định giá tức thời, dịch vụ sau mua, đồng bộ danh mục & tồn kho, áp dụng hội viên/thưởng ưu đãi, fulfillment và nhiều giỏ hàng.

Ảnh hưởng đầu tư

Bernstein cho rằng, thanh toán là bên hưởng lợi, chứ không phải bên thua, và trong thế giới tiêu dùng AI agent, thanh toán có thể trở nên chiến lược hơn.

Một viễn cảnh là, tương lai người tiêu dùng thực hiện nhiều giao dịch hơn qua agent (quy mô giỏ hàng nhỏ hơn, giải pháp khám phá hàng hóa dài hạn hơn), điều này có lợi cho các công ty thanh toán, bao gồm cả mạng lưới thẻ.

Ngoài ra, agent còn thúc đẩy tỷ lệ hiện diện trực tuyến với các dịch vụ phức tạp và một số loại hàng bán lẻ. Điều này không quá hiển nhiên, nhưng tăng tỷ lệ hiện diện thương mại điện tử thường có lợi cho thẻ, bởi vì thẻ có tỷ lệ hiện diện cao hơn trên online (cũng như tỷ lệ gắn kết dịch vụ tăng thêm — VAS cao hơn).

AI agent cho người tiêu dùng còn có thể dẫn đến nhiều phức tạp hơn về xác thực/kiểm tra agent, ý định người tiêu dùng, xử lý tranh chấp, thẻ riêng cho agent/hạn mức, v.v. — tạo cơ hội khác biệt và cung cấp dịch vụ gia tăng cho V/MA và các bên xử lý thanh toán (ví dụ Stripe, Adyen, Checkout).

Cần chú ý, 100% giao dịch agent đều sẽ bị token hóa (điều này giúp V/MA thu được nhiều doanh thu hơn cho mỗi giao dịch, đồng thời mở rộng kênh phân phối dịch vụ). Sau đó, còn có khả năng xuất hiện agent-to-agent giao dịch thương mại, khi đó càng cần bộ dịch vụ đầy đủ hơn và tạo thêm động lực tích cực.

Bernstein liên tục nghiên cứu vấn đề này và nhận thấy ví điện tử (ví dụ PayPal) đang có vị trí thú vị trong lĩnh vực AI agent cho người tiêu dùng, sở hữu quyền lựa chọn chiến lược (chẳng hạn, nếu agent khó tìm ra mô hình thương mại hóa hiệu quả).

Một mặt, nếu agent chịu trách nhiệm cho việc xử lý thanh toán của người dùng — liệu người dùng còn quan tâm tới "guest checkout" gây phiền phức hay không? Mặt khác, ví song phương như PayPal (PYPL.US) có thể mở rộng đáng kể giá trị, bao gồm niềm tin, bảo vệ, chống gian lận và xử lý tranh chấp, đồng thời giúp người dùng tìm kiếm tiết kiệm, thưởng cá nhân hóa, dịch vụ cá nhân hóa, tối ưu hóa phương thức thanh toán (ví dụ chọn BNPL, thẻ tín dụng/thẻ ghi nợ).

Các nhà cung cấp BNPL như Affirm (AFRM.US) và Klarna (KLAR.US) cũng có vị thế thuận lợi, đặc biệt ở các lĩnh vực: cho vay tính lãi cho khách hàng near-prime và subprime (bao gồm chi phí trả chậm...), cấp tín dụng động (có thể thương lượng với agent?), cho vay lãi suất 0% (cho khách hàng chất lượng cao) và tính minh bạch điều khoản.

Bernstein trong báo cáo dành đánh giá "vượt trội so với thị trường" cho Visa, Mastercard, Affirm, Adyen (ADYEY.US), Block (XYZ.US), Toast (TOST.US); và đánh giá "bằng thị trường" cho PayPal, FIS (FIS.US), Fiserv (FISV.US), Global Payments (GPN.US), Klarna.