Cuộc tranh cãi về chức vụ Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu tập trung vào khả năng ứng phó khủng hoảng: Rủi ro nợ của Pháp trở thành phép thử

Ứng dụng tài chính thông minh cho biết, cuộc tranh giành vị trí Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu ngày càng tập trung vào một vấn đề cốt lõi: ứng viên nào có khả năng đối phó tốt nhất với “cảnh sát tự do” trên thị trường trái phiếu. Khi vấn đề nợ của Pháp làm dấy lên ký ức về bất ổn trong khu vực eurozone, và Chủ tịch hiện tại Lagarde chuẩn bị rời nhiệm sở sớm, Klaas Knot người Hà Lan và Pablo Hernández de Cos người Tây Ban Nha có thể sớm tiếp quản trong làn sóng biến động tài chính.

Theo nguồn tin nội bộ, sự căng thẳng trên thị trường đang trở thành yếu tố ngày càng quan trọng đối với bước đi tiếp theo của Ngân hàng Trung ương châu Âu. Các quan sát viên trong nội bộ eurozone cho biết, việc đánh giá khả năng quản lý khủng hoảng của các ứng viên đang quyết định lựa chọn Chủ tịch. Vì bằng cấp của hai người rất tương tự, việc đánh giá độ tin cậy, uy tín và tính cách của họ trong thời điểm bất ổn lại càng quan trọng. Đối với Ngân hàng Trung ương châu Âu, những vấn đề này có ý nghĩa lâu dài hơn, bởi liên minh tiền tệ thiếu sự tích hợp tài khóa, sự bất cân xứng này chính là điểm yếu tiềm ẩn. Lagarde và hai người tiền nhiệm đều từng trải qua khủng hoảng, các nhà hoạch định chính sách vẫn lo ngại nhiều rủi ro sẽ đến.

Vấn đề hiện nay là, việc thế giới xem xét tài chính công cộng cùng với lo ngại về chi phí năng lượng cao đang khiến Pháp rơi vào cảnh khó khăn. Chưa bao giờ các nhà đầu tư lại tập trung vào một thành viên lớn và quan trọng như eurozone một cách đầy bất an như hiện nay. Chính phủ Pháp gặp khó khăn khi thông qua ngân sách, bất ổn tại các thành phố làm nổi bật thách thức chính trị, lợi suất trái phiếu chính phủ đã phát đi tín hiệu cảnh báo, cuối cùng có thể khiến Ngân hàng Trung ương châu Âu phải ra tay cứu trợ.

Cựu kinh tế trưởng Ngân hàng Trung ương châu Âu Peter Praet cho rằng, nếu thị trường tài chính sụp đổ, ngân hàng trung ương buộc phải can thiệp, nhưng vấn đề đối với bất kỳ Chủ tịch nào là “can thiệp như thế nào, và nhanh đến mức nào”; cần đặt ra điều kiện nghiêm ngặt, tránh mọi nguy cơ dẫn đến sự lấn át của chính sách tài khóa hoặc làm suy yếu tính độc lập của ngân hàng trung ương, “đặc biệt quan trọng vào lúc này”.

Lagarde đã ám chỉ sẽ rời nhiệm sở sớm nhưng chưa công bố thời gian. Giả thuyết làm việc nội bộ của eurozone ngày càng tập trung vào việc bà rời nhiệm sở vào tháng 1. Nếu vậy, quyết định tuần này sẽ là lần áp chót của bà. Thủ tướng Đức Merz hôm thứ Hai cho biết, nếu cần thiết, Ban điều hành sẽ nhanh chóng tìm ra giải pháp. Nguồn tin cho biết ông đã gặp de Cos tuần trước và gặp Knot đầu tháng này. Các Bộ trưởng tài chính eurozone cũng đã gia hạn thời hạn nộp đơn thay thế thành viên Ban điều hành người Đức sắp rời nhiệm sở Schnabel từ 28/10 đến 27/11; có dấu hiệu cho thấy “thỏa thuận lớn” mà Thủ tướng Hy Lạp đề cập xoay quanh vị trí Chủ tịch và hai vị trí khác trong Ngân hàng Trung ương châu Âu đang được lên kế hoạch.

Khi căng thẳng trên thị trường trái phiếu tăng cao, Chủ tịch tiếp theo sẽ phải đối mặt với các nhà đầu tư đặt cược vào việc Ngân hàng Trung ương châu Âu cứu trợ Pháp. Thị hiếu của các quốc gia trọng yếu cũng không phải là bí mật: Pháp coi trọng ai sẵn sàng sử dụng mọi công cụ, lấy cam kết “bằng mọi giá” bảo vệ euro của Draghi năm 2012 làm kiểu mẫu; các quốc gia diều hâu về ngân sách như Đức lại muốn đặt ra tiêu chuẩn hành động cao hơn.

Lý lịch của hai ứng viên không khác biệt nhiều. Knot từng là Chủ tịch Ngân hàng Trung ương Hà Lan suốt 14 năm, Chủ tịch Ủy ban Ổn định Tài chính, ban đầu được xem là diều hâu, nhưng đã dịu lại lập trường khi tại chức; bài viết cho Viện Nghiên cứu Kinh tế Quốc tế Peterson ở Washington tháng này giống một tuyên ngôn, ông tự nhận mình từ “người hoài nghi trở thành người thực dụng có nguyên tắc”. Trong bài viết, ông cho biết việc chấp nhận các công cụ mới, kể cả Công cụ Bảo vệ Truyền dẫn (TPI), không phải do ông hứng thú với chủ nghĩa hành động tiền tệ, mà do hiểu rằng cho phép phân mảnh phá hoại việc truyền dẫn chính sách tiền tệ hoặc đồng tiền chung không phù hợp với sứ mệnh ổn định giá của Ngân hàng Trung ương châu Âu. Knot cũng từng là quan chức cấp cao Bộ Tài chính Hà Lan, có kinh nghiệm xây dựng chính sách tài khóa và cân nhắc chính trị.

De Cos hiện là Chủ tịch Ngân hàng Thanh toán Quốc tế, từng là Chủ tịch Ủy ban giám sát ngân hàng Basel, được cho là có xu hướng ôn hòa hơn nhưng không cực đoan. Ông cũng từng trực tiếp trải nghiệm khủng hoảng nợ eurozone với vai trò quan chức Ngân hàng Trung ương Tây Ban Nha, và giống như Knot, ông ủng hộ các biện pháp khẩn cấp của Ngân hàng Trung ương châu Âu trong những năm gần đây. Trong bài phát biểu tháng này, ông nói nếu chức năng thị trường bị rối loạn đe dọa sự ổn định tài chính hoặc truyền dẫn chính sách tiền tệ, ngân hàng trung ương cần can thiệp; nhưng khi nợ cao, nhu cầu tài chính công lớn, ngay cả hoạt động được thiết kế tốt cũng có thể bị xem xét từ góc độ tài khóa. De Cos đã từng làm việc tại nhóm chính sách tài chính công của eurozone, am hiểu chính sách khu vực; kinh nghiệm ông chủ trương thận trọng tài chính ở Tây Ban Nha có thể hữu ích khi cần kiên quyết với việc Pháp nới lỏng kỷ luật tài chính.

Cả hai đều từng là thành viên Hội đồng Quản trị Ngân hàng Trung ương châu Âu, có bằng tiến sĩ và nhiều năm kinh nghiệm hoạch định lãi suất cho eurozone. Dù Knot 59 tuổi hay de Cos 54 tuổi đều sẽ trở thành Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu trẻ nhất từ trước tới nay và đều được xem là lựa chọn đáng tin cậy. Đồng Giám đốc Trung tâm Ngân hàng Trung ương Frankfurt Emmanuel Menhert cho rằng, hai người không có sự khác biệt ý thức hệ lớn, cả về chính sách tiền tệ lẫn ổn định tài chính đều có nhiều kinh nghiệm. Sự tương đồng này khiến cuộc cạnh tranh trở thành lần đầu tiên trong lịch sử euro không có chia rẽ rõ ràng về chính thống giữa các ứng viên Chủ tịch. Các quan sát viên trong giới ngân hàng trung ương cho biết, sự khác biệt giữa hai người chỉ là “sắc thái của màu xám” chứ không phải rõ ràng trắng đen; so với Lagarde, sự đối lập càng lớn — bà là nữ Chủ tịch đầu tiên, người đầu tiên có xuất thân chính trị, cũng là người duy nhất chưa từng quản lý ngân hàng trung ương.

Dù ai thắng, đều sẽ phải đối mặt với vị trí nhạy cảm về chính trị. Draghi tháng này cho biết, cuộc thảo luận công khai trong nội bộ Pháp về việc Ngân hàng Trung ương châu Âu cứu trợ khiến tình hình hiện tại trở nên đáng lo ngại, “điều này chỉ càng khó can thiệp hơn”; Ngân hàng Trung ương châu Âu không muốn trở thành một phần trong tranh chấp chính trị nội bộ của bất kỳ quốc gia nào.