Tankerlərin daşınma haqqı altmış ilin ən yüksək səviyyəsindədir: ABŞ-dan Çinə bir gəmi neft daşımaq raket buraxmaqdan daha baha başa gəlir!

Qlobal tanker bazarı misli görünməmiş bir daşıma haqları dalğası yaşayır. İran münaqişəsi Yaxın Şərq xam neft ticarəti strukturunu yenidən formalaşdırıb, həmçinin donanmanın təklifi ciddi şəkildə yetərsizdir və super böyük tankerlərin daşınma haqları son altmış ilin ən yüksək səviyyəsinə çatıb—Birləşmiş Ştatlardan Çinə bir tanker xam neft göndərməyin qiyməti 80 milyon ABŞ dollarına çatır, bu da bir ədəd SpaceX Falcon 9 raketinin buraxılış qiymətini üstələyir.

Bloomberg-in 9 oktyabr tarixli xəbərində bildirilir ki, bu həftə ABŞ-dan yola düşən bir tanker sifarişində,daşıma haqları hər barrel üçün 41 dollar təşkil edib və ötən il eyni marşrut üzrə orta göstərici cəmi 4.50 dollar idi. Bu xərclər West Texas Intermediate futures qiymətinin təqribən 45%-ni təşkil edir.

Gibson gəmi brokerləri vurğulayıb ki, bu səyahətin qiyməti təxminən 80 milyon dollardır, bu isə SpaceX Falcon 9 raketinin standart buraxılış qiyməti olan 74 milyon dollardan daha yüksəkdir; eyni məbləğ bu ilin əvvəlində bu tip bir tanker almaq üçün kifayət edərdi. SSY brokerləri əlavə ediblər ki, inflasiyaya uyğunlaşdırsaq belə, indiki daşıma haqqı, 1960-cı illərdə super tanker yaranandan bəri ən yüksək səviyyəyə çatıb və 1980-ci illərdə İran-İraq müharibəsi dövründəki "Tanker müharibəsi"ni üstələyib.

Eyni zamanda, daşıma haqları artımı enerji sənayesinin bütün dəyər zəncirinin aşağı hissəsinə sirayət edir. Avropanın Repsol emalçısının üçüncü rübdə emal marjası hər barrel üçün 36 dollar idi, lakin RBC analitiklərinin hesablamasına görə, oktyabrda təxminən 15 dollara qədər daralıb və buna səbəb yüksək tanker daşıma haqlarıdır. Qlobal ən böyük müstəqil neft ticarətçisi Vitol Group-un baş direktoru Russell Hardy bu həftə konfransda bildirib: “Bazarın daşıma gücü həqiqətən çatmır və son dərəcə kəskin qiymət dinamikası şahidiyik.”

Təklif çatışmazlığı: Hörmüz boğazında zəncirvari reaksiyalar

Bu dəfə daşıma haqlarının artmasının əsas səbəbi İran müharibəsinin yaratdığı struktur çatışmazlıqdır.

İran müharibəsi başladıktan sonra, Hörmüz boğazında risklər kəskin artdı və bir çox gəmi sahibləri marşrutu dəyişərək, qlobal aktiv daşıma gücü ciddi şəkildə azaldı. Yaxın Şərq xam neft ixracı bərpa olunduqca, sənaye rəhbərlərinin hesablamasına görə Hörmüz boğazından keçən neft axını indi müharibədən əvvəlki səviyyənin təxminən 80%-ə çatıb, amma ticarət prosesləri daha mürəkkəbdir. Yaxın Şərq neft istehsalçıları getdikcə daha çox gəmi-gəmi transferlərə əsaslanır və hər bir transfer əlavə olaraq təqribən bir həftəlik səyahət artırır, bu da qlobal donanmanın dövriyyə müddətini daha da uzadır.

Ticarət axınının təkrar-təkrar kəsilməsi bu problemi daha da ağırlaşdırır. Hörmüz keçidi bir müddət dayandırıldı, bir çox tanker Yaxın Şərq və digər regionlar arasında boş şəkildə yük axtarırdı; indi körfəz nəqliyyatı bərpa olunduqca, gəmilər yenidən yerləşdirilməli olur və bu proses adətən bir neçə həftə çəkir. Eyni zamanda, İranın Çinə xam neft ixracı faktiki olaraq dayandırıldı və bu, Çin alıcılarını başqa mənbələrə yönəldərək əsas bazarda tanker tələbatını artırdı. Üstəlik, İranın ticarət gəmilərinə hücumu bir sıra gəmiləri təmirə məcbur edib, digərləri isə Husi silahlı qüvvələri təhlükəsindən qaçmaq üçün Afrika ətrafında dövr etməkdədir, bu əlavə minlərlə mil yol artırır.

MJLF & Associates-in kommersiya kəşfiyyat müdiri Lauren Gallinari bildirib: “Əvvəllər də ekstremal daşıma haqları bazarı görmüşdük, lakin bu dəfə həm sürəti, həm ölçüsü, həm də əhatə dairəsi diqqətəlayiqdir.”

Daşıma haqqı rəqəmləri: hər barrel üçün transport xərci xam neft qiymətinin yarısını yaxın

Daşıma haqlarının mütləq dəyəri bazar üçün qiymət təyin etməni çətinləşdirir.

Bloomberg-in məlumatına görə, ABŞ xam neftini Asiyaya çatdırmaq üçün bir VLCC (Çox Böyük Xam Neft Tankeri) kirayələmək xərci 77 milyon dollara yüksəlib, halbuki 2025-ci il üzrə illik orta göstərici cəmi 9.2 milyon dollardır. Vitol-un Hardy bildirib ki, daşıma haqqı dalğalanmaları o qədər kəskindir ki, treyderlər transport xərclərini bəzən bir neçə dollar fərqlə belə təxmin etməkdə çətinlik çəkirlər.

Clarksons Securities analitikləri yazırlar: “Demək olar ki, əlavə daşıma gücü olmadığı üçün daşıma haqları getdikcə kirayəçinin ödəyə biləcəyi maksimum qiymətə əsaslanır.”

Bu dalğanın təsiri təkcə super tankerlərlə məhdudlaşmır. Suezmax tankerinin gündəlik qazancı artıq 68 min dollardan çoxdur, bu ayın əvvəlindəki göstəricidən beş dəfə yüksəkdir; propan və digər qazların daşındığı gəmilərdə daşıma haqları tarixi rekordlara yaxınlaşıb və ötən il sonundan üç dəfə artıb.

Wall Street Vizyonu yazır, daşımacılıq kompozit indeksi də bu trendin genişliyini təsdiqləyir. Shipping Circle Network Clarksons məlumatına əsasən ClarkSea indeksi oktyabrın 2-dək ardıcıl dörd həftə ərzində tarixi maksimuma çatıb, hər gün 75,658 dollardır. Ay ərzində artım 73%, illik orta göstərici isə ötən ildən 66% daha yüksəkdir və son onillik orta göstəricidən 84% üstündür. Diqqətəlayiqdir ki, bu dalğa yalnız tanker bazarını deyil, həmçinin LNG gəmiləri, quru yük gəmiləri, konteyner gəmiləri və avtomobil gəmiləri kimi bir neçə alt bazarda “qeyri-adi və ya güclü” səviyyəyə gətirib.

Aşağı zəncirə ötürmə: Emalçının marjası daralır, inflyasiya riski artır

Daşıma haqlarının kəskin artımı, dəyər zəncirinin orta hissəsindən aşağıya sürətli ötürülür və emalçıların marjası sürətlə daralır.

Shell bu həftə ticarət yeniləməsində qeyd edib ki, üçüncü rübdə bəzə nətəcələr “hazırkı makro mühitdə uzunmüddətli daşımacılıq kirayə haqlarının dəyişkən xərclərinin artması nəticəsində” təsirlənəcək, bu da şirkətin bu ilin əvvəlində etdiyi bənzər açıqlama ilə uyğun gəlir.

Hedge fondu Svelland Capital-in qurucusu Tor Svelland xəbərdarlıq edib: “Bazar davamlı şəkildə yüksəlir, lakin müəyyən kritik nöqtədə emal zavodları asanlıqla istehsalı azalda bilər. Daşıma xərci malların dəyərinin 5%-dən 50%-ə çıxdıqda, ticarət axını dayanır.”

Wall Street Vizyonu məqaləsində qeyd edilir ki, siyasi baxımdan Trump administrasiyası orta müddətli seçkilər ərəfəsində inflyasiyanı basqı altında saxlamaq üçün təcili ehtiyac hiss edir, dizel qiymətlərinin artması sənaye və kənd təsərrüfatı sektorlarına təsir göstərir və ABŞ enerji sektoru hökumətə təzyiq edir ki, dizel ixracatını artırmağa çağırıb, qlobal çatışmazlığı yüngülləşdirsin. Morrow da bildirib ki, Çin mərhələli şəkildə yanacaq məhsulları ixracını artıracaq və bunu qlobal emalçının çatışmazlıq probleminin “əsas mərkəzi” kimi səciyyələndirib.

Hazırda bazarın əsas sualı artıq “daşıma haqları nə qədər yüksələ bilər?” deyil, daşıma haqları davamlı yüksəldikcə, emalçı marjası daralmadan əvvəl qlobal xam neft ticarəti sistemi nə qədər təzyiqə duruş gətirə bilər?

Aktivlərin yenidən qiymətləndirilməsi: İkinci əl gəmilərin qiyməti yeni konstruksiya qiymətlərini üstələyir

Daşıma haqlarının artması bütün dəniz daşımacılığı aktivləri bazarının qiymətləndirmə məntiqini yenidən formalaşdırır.

Clarkson Research Services-in məlumatına görə, ikinci əl tanker bazarında qiymətlər hər bir gəmi üçün 240 milyon dollara tarixi rekord səviyyəyə çatıb, bu da ötən ilin sonundan 60%-dən çox yüksəkdir. Wall Street Vizyonu yazır, Clarksons brokermanın məlumatına görə, 15 yaşlı bir VLCC-nin orta qiyməti 160 milyon dollar olub, bu son üç ayda 44% artıb və artıq yeni konstruksiya qiyməti olan 131 milyon dollardan yüksəkdir—ikinci əl gəmilərin qiymətinin yeni konstruksiya qiymətlərini üstələməsi sektorda çox nadir haldır. Eyni zamanda, Hörmüz boğazını keçmək istəyən kapitan ayda 100,000 dollara qədər maaş alır, Yaxın Şərq marşrutunda super tanker günlük kirayə haqları bir vaxtlar 1.3 milyon dollara tarixi maksimuma çatıb.

Qlobal ən böyük listinqli dəniz daşımacılığı şirkətlərinin ümumi bazar dəyəri artıq 70 milyard dolları ötüb, tarixi maksimuma çatıb. İraq, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Küveyt kimi Yaxın Şərq neft istehsalçıları son vaxtlar bazarda tanker alıb, daşıma gücünü təmin etməyə və qiymət dəyişkənliyindən qorunmağa çalışırlar. Qərbi Afrika və Cənubi Amerika yük sahibləri isə super tanker ilə daşınmalı olan yükü iki Suezmax tankeri ilə bölərək daşımada, daşıma gücü çatışmazlığına uyğunlaşırlar.