Các quỹ phòng hộ chuyển sang mua yên lần đầu tiên trong 14 tháng, tín hiệu đảo chiều cho giao dịch chênh lệch lãi suất?

Theo ứng dụng Zhitong Tài chính, dữ liệu được Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Hoa Kỳ (CFTC) công bố vào thứ Sáu cho thấy các quỹ phòng hộ đã thanh lý toàn bộ vị thế bán khống đồng yên trong tuần kết thúc ngày 15 tháng 9, đồng thời bắt đầu xây dựng vị thế mua đồng yên — đây là lần đầu tiên kể từ tháng 7 năm 2025 các nhà đầu tư dùng đòn bẩy chuyển sang vị thế mua đồng yên trên diện rộng, và cũng là bước ngoặt đáng chú ý về tâm lý thị trường vài tuần sau khi các nhà chức trách Mỹ-Nhật phối hợp can thiệp tỷ giá. Hiện tại các quỹ này đang nắm giữ khoảng 251 tỷ yên (1,6 tỷ USD) vị thế mua đồng yên.

Cùng dữ liệu CFTC cũng cho thấy, tính đến ngày 15 tháng 9, các nhà đầu tư đầu cơ bao gồm cả quản lý tài sản và bên không thương mại đã giảm tổng thể vị thế mua vào đồng USD, xuống mức thấp nhất kể từ tháng 3 — trong khi USD lại ghi nhận mức tăng mạnh nhất trong một tuần trong ba tháng qua.

Bước ngoặt về tâm lý sau can thiệp

Động thái chuyển sang mua đồng yên diễn ra sau khi các nhà chức trách Mỹ và Nhật Bản cùng nhau mua vào đồng yên từ cuối tháng 7 đến cuối tháng 8. Mùa hè năm nay, đồng yên từng giảm xuống quanh mức 164, thấp nhất kể từ năm 1986, ngày 3 tháng 8, Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Katayama Satsuki và Bộ trưởng Tài chính Mỹ Besent cùng xác nhận hành động can thiệp chung; theo dữ liệu Bộ Tài chính Nhật Bản, từ 30/7 đến 26/8, chính quyền đã dùng 154 nghìn tỷ yên (khoảng 96,4 tỷ USD) để hỗ trợ đồng yên, lập kỷ lục can thiệp trong tháng, trong đó động thái vào ngày 30 và 31/7 là lần đầu tiên Mỹ-Nhật cùng can thiệp kể từ năm 1998. Dù vậy, ngày 31/8 đồng yên lại rớt dưới 160. Giao dịch cuối tuần tại New York, yên đóng cửa ở mức 156,88.

Một bối cảnh khác của lần chuyển biến này là vị thế bán khống đồng yên tích tụ ở mức lịch sử. Theo phân tích của Jefferies dựa trên dữ liệu từ BIS, đến tháng 3 năm nay, vay mượn đồng yên xuyên biên giới — tiêu biểu là giao dịch carry trade — đã tăng vọt lên mức cao kỷ lục 360 nghìn tỷ yên (2,35 nghìn tỷ USD). Trước đó, trưởng bộ phận chiến lược đầu tư Saxo Bank, Charu Chanana từng cảnh báo những vị thế này “rất dễ tổn thương”, nếu đồng yên tiếp tục mạnh lên, việc thu hẹp đòn bẩy có thể đẩy nhanh thanh khoản đóng vị thế theo hiệu ứng tự củng cố.

Thời điểm quỹ phòng hộ chuyển sang mua đồng yên trùng với tuần hai ngân hàng trung ương tổ chức họp chính sách — và những gì xảy ra sau đó đã nhanh chóng đặt ra thách thức cho vị thế mới này.

Tuần ngân hàng trung ương: Tăng lãi suất, tín hiệu ôn hòa

Fed đã tăng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản tuần này, nâng mục tiêu lãi suất quỹ liên bang lên 3,75%-4,00%. Ngân hàng Trung ương Nhật Bản sau đó tăng lãi suất tham chiếu từ 1,0% lên 1,25%, cao nhất trong 31 năm, chỉ 3 tháng sau lần tăng lãi suất vào tháng 6, đánh dấu khoảng cách tăng lãi suất ngắn nhất kể từ 1990.

Quyết định được thông qua với 7 phiếu thuận, 2 phiếu chống của hai thành viên mới do nội các Sanna Takamichi bổ nhiệm; Thống đốc Kazuo Ueda cho biết chính sách tiền tệ Nhật Bản đã bước vào giai đoạn mới trong cuộc họp báo, khi bị hỏi liệu có thể tăng lãi suất nhiều hơn 25 điểm cơ bản cùng lúc không thì cho biết “tất cả khả năng đều phụ thuộc vào diễn biến giá cả”, nhưng không xác nhận liệu có tăng thêm vào tháng 10 hay không.

Khảo sát cho thấy thị trường kỳ vọng lãi suất chính sách sẽ đạt 1,5% vào cuối tháng 3 năm 2027, và tiếp tục lên 1,75% trong quý II. Như đã nhắc đến, tín hiệu phát đi từ BOJ khiến một bộ phận thị trường muốn thấy lộ trình tăng lãi suất rõ ràng hơn cảm thấy thất vọng, đồng thời các trader mới chuyển sang vị thế mua cũng đối mặt với rủi ro bị “tổn thương”.

Quan điểm của các chuyên gia chiến lược về hướng đi ngắn hạn của đồng yên rất khác biệt. Chidu Narayanan, chuyên gia chiến lược tại Wells Fargo cho rằng BOJ sẽ rất khó đáp ứng hoặc vượt kỳ vọng “diều hâu” của thị trường, do đó đề nghị short đồng yên; Chris Turner, Giám đốc chiến lược ngoại hối nhóm G10 của ING nhận định nếu BOJ không phát tín hiệu tăng lãi suất thêm, đồng yên sẽ giảm về vùng 157-158 so với USD. Trong khi đó, Choi Ji-wook, Trưởng chiến lược vĩ mô khu vực châu Á-Thái Bình Dương của State Street Bank lại dự báo BOJ sẽ tiếp tục tăng lãi suất vào tháng 12 và tháng 3 năm tới, nâng lãi suất lên 1,75%, mục tiêu tỷ giá USD/JPY trong ba tháng ở mức 152,5 yên.

Pha đảo chiều hình chữ V và cảnh báo can thiệp

Phiên New York thứ Sáu, yên giảm 1,3% so với USD. Trong phiên giao dịch tại châu Âu, USD/JPY từng tăng vượt 158, cao nhất hai tuần; sau đó có tin BOJ đã thực hiện “rate check” với các bên tham gia thị trường — động thái thường được xem là tiền đề cho can thiệp chính thức. Ngay sau đó, chỉ trong vòng một giờ, đồng yên tăng hơn 1 đồng so với USD, USD/JPY từ gần 158 rớt về vùng 156, giao dịch cuối tuần tại New York quanh 156,80.

Các tổ chức có chung nhận định về động thái “rate check” lần này. Alex Cohen, chuyên gia chiến lược ngoại hối tại Bank of America cho Wall Street Vision biết, đồng yên vẫn giảm mạnh sau khi BOJ tăng lãi suất và “rate check” hôm nay là một cảnh báo mới gửi đến thị trường, Bộ Tài chính Nhật Bản đã thể hiện ý định sẵn sàng dùng lượng dự trữ lớn để can thiệp. Phân tích chỉ ra, cách làm như vậy khiến các trader cẩn trọng hơn với việc bán khống đồng yên, “nhất là khi tỷ giá tiến gần 160”. Ngoài ra, Nhật Bản sắp bước vào kỳ nghỉ, thanh khoản thị trường giảm có thể khuếch đại tác động của động thái chính thống đối với tỷ giá, cửa sổ thời gian hiện tại cũng khiến thị trường nhạy cảm hơn.

Dữ liệu vị thế của CFTC chính là một trong các cửa sổ để nhà đầu tư quan sát thị trường ngoại hối quy mô 9,5 nghìn tỷ USD/ngày này, đồng thời theo dõi vị thế phái sinh của quỹ phòng hộ và nhà quản lý tài sản.

Carry trade: Liệu lần này có đảo chiều trở lại?

Mọi cuộc thảo luận về vị thế đồng yên cuối cùng đều dẫn về một vấn đề — liệu carry trade liệu sẽ lại có đợt đóng vị thế tập trung nữa hay không. Tham chiếu là tháng 8 năm 2024: thời điểm BOJ tăng lãi suất cùng số liệu việc làm Mỹ yếu đi, đồng yên tăng mạnh kích hoạt chuỗi đóng vị thế carry trade, tài sản rủi ro toàn cầu biến động dữ dội.

Theo tính toán của China International Capital Corporation (CICC), vị thế bán ròng đồng yên của quỹ phòng hộ từng tăng trở lại hơn 110.000 hợp đồng vào ngày 2 tháng 9, đến ngày 9 tháng 9 đã giảm còn 50.000 hợp đồng, tụt hơn một nửa so với đỉnh. Theo CICC, quy mô carry trade hiện tại đã thu hẹp rõ rệt, “xác suất đảo chiều khá hạn chế”.

Nhưng nền tảng hỗ trợ cho carry trade vẫn chưa biến mất. Chênh lệch lãi suất chuẩn Mỹ-Nhật vẫn duy trì ở mức tuyệt đối 250 đến 275 điểm cơ bản, miễn là lập trường chính sách tiền tệ của hai nước chưa thực sự điều chỉnh, nền tảng cho “giao dịch carry trade đồng yên” vẫn sẽ tồn tại, thị trường tài chính quốc tế vẫn có thể tìm cách đặt cược short đồng yên trở lại. Phân tích cũng nhấn mạnh, nếu đồng yên lao dốc, lợi suất trái phiếu Nhật sẽ tăng, kích hoạt đóng vị thế carry trade và ảnh hưởng trực tiếp đến trái phiếu kho bạc Mỹ cũng như thị trường chứng khoán Mỹ — điều này giải thích vì sao nhà chức trách Mỹ-Nhật khó chấp nhận sự hỗn loạn trên thị trường tỷ giá.

Ảnh hưởng lâu dài hơn sẽ là về mặt cấu trúc. Khi lãi suất chính sách và lợi suất trái phiếu Nhật Bản tiếp tục tăng, lợi thế về chi phí đồng yên vay làm đồng tiền tài trợ sẽ dần suy giảm, động lực để bảo hiểm, quỹ hưu trí và ngân hàng Nhật tiếp tục mua vào tài sản nước ngoài có thể yếu đi — hậu quả nhiều khả năng là quy mô vay đồng yên tài trợ giảm biên, đầu tư ngoại biên mới chậm lại, từ đó làm tăng chi phí vốn toàn cầu và mặt bằng lãi suất dài hạn trên biên độ.

Dòng vốn đã bắt đầu quay trở lại: đến ngày 22 tháng 8, các nhà đầu tư Nhật năm nay đã bán ròng khoảng 3 nghìn tỷ yên trái phiếu nước ngoài, quy mô lớn nhất cùng kỳ kể từ năm 2022; theo khảo sát của JPMorgan với 82 quỹ hưu trí doanh nghiệp Nhật, tỷ lệ ròng dự kiến tăng nắm giữ trái phiếu trong nước lên cao nhất kể từ năm 2008.