Anthropic trước IPO đã phô diễn năng lực nghiên cứu: Claude “tự phát hiện” hệ thống giống CRISPR, lĩnh vực chỉnh sửa gen đối mặt với “nỗi lo AI thay thế”

Theo tin từ ứng dụng tài chính Zhihui Caijing APP, vào thứ Tư, cổ phiếu các công ty chỉnh sửa gene trên thị trường chứng khoán Mỹ đồng loạt giảm giá. Trước đó, Anthropic công bố rằng mô hình AI Claude của họ đã "tự chủ phát hiện" một hệ thống enzyme mới, tương tự như công cụ chỉnh sửa gene CRISPR.

Về cổ phiếu đơn lẻ, Prime Medicine (PRME.US) giảm 11,58% trong ngày, Editas Medicine (EDIT.US) giảm 8%, Beam Therapeutics (BEAM.US) giảm hơn 6%, CRISPR Therapeutics (CRSP.US) và Intellia (NTLA.US) lần lượt giảm khoảng 5,5% và 3%. Dựa trên nội dung thông tin, Anthropic nêu rõ "chưa xác định được chức năng cụ thể của hệ thống enzyme này" và cũng chưa chứng minh được hệ thống có khả năng lập trình chỉnh sửa gene. Tuy nhiên, thị trường lại định giá theo logic "mối đe dọa thay thế", việc phản ứng như vậy cần được đánh giá cẩn trọng về tính hợp lý.

Theo Anthropic, Claude đã phát hiện hệ thống enzyme này sau khi rà soát một cơ sở dữ liệu chuỗi DNA khổng lồ; sự tham gia của các nhà khoa học trong công việc này chỉ dừng lại ở bước gợi ý ban đầu và các công việc trong phòng thí nghiệm. Công ty bổ sung rằng, hiện vẫn chưa xác định được chức năng chính xác của hệ thống, nhưng hệ thống này sở hữu nhiều điểm tương đồng với một số “hệ thống khác” có khả năng lập trình và thực hiện các thao tác như cắt, sao chép và dán DNA.

Phát hiện này là kết quả đầu tay của phòng thí nghiệm ướt vừa được công ty do Dario Amodei dẫn dắt thành lập gần đây, đồng thời cũng đánh dấu bằng chứng giá trị sơ bộ của Claude trong lĩnh vực khoa học. Công ty dự kiến sẽ tiến hành IPO được mong đợi trong năm nay.

Tác động ngành: Cách mạng về hiệu suất chứ không phải cách mạng thay thế

Đáng chú ý, phát hiện của Anthropic sẽ ảnh hưởng thực sự đến các công ty chỉnh sửa gene hiện có nhiều khả năng xuất hiện ở phương diện đa dạng hóa lựa chọn công nghệ, thay vì thay thế trực tiếp. Hiện nay, lĩnh vực chỉnh sửa gene đang chuyển từ công nghệ CRISPR/Cas9 duy nhất sang song song nhiều công cụ chỉnh sửa như chỉnh sửa base, chỉnh sửa dẫn hướng, chỉnh sửa epigenetic... giúp CRISPR Therapeutics, Beam, Intellia… xây dựng lợi thế ở các phân khúc riêng biệt. Việc phát hiện hệ thống ART chỉ đơn giản là bổ sung thêm một ứng viên tiềm năng mới vào hệ sinh thái công nghệ này, và sẽ không thay đổi cục diện cạnh tranh hiện tại trong ngắn hạn.

Điều thực sự khiến ban lãnh đạo các công ty chỉnh sửa gene phải lưu ý là: tốc độ mà AI thể hiện trong phát hiện sinh học có thể thúc đẩy cả ngành tăng tốc độ R&D. Nếu một hệ thống AI có thể rà soát cơ sở dữ liệu và đề xuất phát hiện ứng viên chỉ trong 21 giờ, thì các công ty dựa vào phương pháp thực nghiệm truyền thống để khám phá mục tiêu và sàng lọc công cụ sẽ phải đối mặt với áp lực cạnh tranh về hiệu suất.

Hiệu ứng lan tỏa đối với chuỗi ngành công nghiệp AI dược phẩm

Ở góc độ chuỗi ngành, sự kiện này càng củng cố chủ đề đầu tư "AI + công nghệ sinh học". Các quỹ công đều đang tích cực tham gia đường đua này, Industrial and Commercial Bank of China Fund đánh giá phát hiện thuốc bằng AI có thể cải thiện hiệu quả nghiên cứu phát triển thuốc mới và tăng khả năng phát hiện phân tử mới, qua đó mang lại lợi ích cho các nhóm ngành như thuốc thử upstream, vật liệu động vật thực nghiệm, CXO... China-Europe Fund nhận định khi các hãng mô hình lớn bước vào lĩnh vực AI dược phẩm thì do thiếu dữ liệu cơ sở tích lũy từ các hãng dược, họ buộc phải nhanh chóng tích lũy dữ liệu thực nghiệm, từ đó thúc đẩy đơn hàng liên quan đến CXO tăng trưởng mạnh mẽ.

Mô hình vận hành phòng thí nghiệm ướt của Anthropic chính là minh chứng cho logic này: phòng thí nghiệm ướt là khâu xác minh của thiết kế "thí nghiệm khô", giúp Claude tiếp cận tế bào, thuốc thử và thiết bị thực nghiệm – kiểm tra khả năng mô hình chỉ huy robot thực hiện thao tác sinh học. Điều này có nghĩa các tập đoàn AI xây dựng phòng thí nghiệm riêng sẽ không thay thế CRO, ngược lại còn có thể làm gia tăng nhu cầu gia công ngoài.

Góc độ đầu tư: Cần xem xét lại cẩn trọng

Nhìn từ góc độ đầu tư, đợt điều chỉnh ngắn hạn của nhóm chỉnh sửa gene cần được tách biệt với logic ngành trung-dài hạn. Ngân hàng Hoàng gia Canada ước tính trong 5 năm tới, công nghệ AI có thể giúp ngành dược Mỹ tiết kiệm khoảng 90 tỷ USD chi phí, đồng thời tăng lợi nhuận mỗi cổ phiếu lên 13%. Giá trị AI mang lại cho ngành dược là giá trị gia tăng chứ không phải trò chơi tổng bằng không.

Tuy nhiên, những rào cản thực tế mà AI dược phẩm đang đối mặt cũng cần được nhìn nhận đúng mức. Citi khái quát tình trạng hiện tại của ngành là “faster is proven, better is not” — tức hiệu suất vận hành đã được xác thực, nhưng chất lượng từng ứng viên và tỷ lệ thành công lâm sàng vẫn chưa rõ ràng. Báo cáo của Citi cho thấy, bằng phương pháp truyền thống cứ tìm ra một ứng viên tiền lâm sàng phải tổng hợp và thử nghiệm khoảng 5000 phân tử, mất 4-6 năm, còn AI có thể giảm số phân tử thử nghiệm xuống khoảng 330, thời gian còn 17 tháng, nhưng quá trình lâm sàng từ giai đoạn I đến III vẫn cần 5-7 năm. AI chỉ nén thời gian tìm kiếm và thử nghiệm, còn thời gian thử nghiệm lâm sàng không thể rút ngắn tương ứng.

Nhà đầu tư cần chú ý: đồng nhất hóa chuyện phát hiện khoa học của AI với việc nâng cao tỷ lệ thành công R&D thuốc một cách định lượng chắc chắn là một loại thiên kiến nhận thức. Giá trị của phát hiện lần này từ Anthropic không phải ở chỗ nó có thay thế được CRISPR hay không, mà là nó đã mở ra một kiểu mẫu phát hiện khoa học hoàn toàn mới – thực thể AI có thể tự động nhận biết quy luật mà con người có thể bỏ qua trong khối lượng dữ liệu khổng lồ. Ý nghĩa dài hạn của kiểu mẫu này vô cùng sâu sắc, tuy nhiên từ mô hình đến sản phẩm vẫn còn cả một chặng đường dài kiểm chứng và phát triển.