Nhu cầu AI tăng vọt, nhưng "cửa tín dụng" huy động vốn đang thắt chặt! Dưới áp lực lợi suất trái phiếu Mỹ 5%, các doanh nghiệp thua lỗ về năng lực tính toán dần lộ diện

Theo thông tin từ ứng dụng tài chính Zhihu, các công ty trên thị trường chứng khoán hưởng lợi từ làn sóng xây dựng cơ sở hạ tầng AI năng lực tính toán chưa từng có tiền lệ, đang đồng thời đối mặt với sự mở rộng nhu cầu và điều kiện tài trợ thắt chặt mạnh: Ứng dụng AI agent mang lại nhu cầu năng lực tính toán AI liên tục mở rộng, chi phí vốn tăng cao dưới bối cảnh lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 10 năm tăng vọt vượt ngưỡng 5% đã nâng cao rào cản vốn để chuyển đơn hàng AI vượt mức thành dòng tiền mặt thực tế.

Tính đến tuần ngày 25/9, giá cổ phiếu CoreWeave tăng gần 8%, trong khi Oracle lại giảm khoảng 7%, tổng cộng từ đầu năm giảm khoảng 30%, cho thấy các nhà đầu tư bắt đầu xem xét kỹ hơn về năng lực tài trợ, giao hàng và dòng tiền của từng doanh nghiệp. JPMorgan vào tháng 6 dự báo, đến năm 2030, nhu cầu phát hành nợ để xây dựng cơ sở hạ tầng AI sẽ đạt khoảng 4.100 tỷ USD — đây là dự báo tích lũy qua nhiều năm, không phải quy mô phát hành từng năm, cũng không hoàn toàn đồng nghĩa với trái phiếu doanh nghiệp. Khi nhu cầu xây dựng khổng lồ như vậy tiếp tục bước vào thị trường vốn, lãi suất, điều kiện tín dụng và khả năng tiếp cận vốn sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ mở rộng.

Các ứng dụng AI agent sôi động nhất do Muse và Astra đại diện đã mang lại nguồn tăng trưởng nhu cầu năng lực tính toán bền vững mới. Một lệnh người dùng có thể kích hoạt lập kế hoạch, truy vấn, thao tác trình duyệt, thực thi mã và xác thực kết quả, nhiều vòng gọi mô hình lại gia tăng nhu cầu xử lý ngữ cảnh và lưu trạng thái. Phân tích về mặt kỹ thuật, GPU đảm nhận tính toán mô hình, CPU thực hiện công cụ và điều phối nhiệm vụ, HBM, DRAM server và SSD doanh nghiệp hợp lực hỗ trợ truy cập, quản lý bộ nhớ đệm, liên kết quang datacenter then chốt truyền tải dữ liệu tốc độ cao. Một phân tích kỹ thuật chi tiết từ Nvidia chỉ ra, tốc độ thực thi của CPU sẽ ảnh hưởng đến hiệu suất khai thác GPU, đồng thời bộ nhớ cache phân tầng (GPU, CPU, NVMe cục bộ và lưu trữ từ xa) giúp giảm lặp lại tính toán. Vì vậy, giá trị đầu tư do sự thâm nhập của AI agent mang lại rốt cuộc cần thể hiện ở việc mỗi đơn vị vốn có thể giao được nhiều hơn các nhiệm vụ tính phí phức tạp cao và nhu cầu năng lực AI lớn hơn, đồng thời tạo ra dòng tiền kinh doanh mạnh mẽ hơn cho doanh nghiệp.

Các thay đổi cụ thể ở đầu vào vốn lại không nghi ngờ gì là mang tính toàn cầu. Ngày 25/9, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm và 30 năm lần lượt từng thời điểm chạm khoảng 5,23% và 5,53%, đạt mức cao nhất kể từ 2007 và 2004. Ảnh hưởng từ cung ứng năng lượng, sự dai dẳng của lạm phát và sức cầu kinh tế, đã thúc đẩy thị trường điều chỉnh lộ trình lãi suất chính sách trong tương lai; Fed đã tăng lãi suất 25 điểm cơ bản trong tháng 9, theo phân tích ngày 25/9 của Charles Schwab, thị trường tương lai kể từ đó đã dự báo tới gần 3 lần tăng lãi suất bổ sung đến tháng 6/2027. Là "neo định giá tài sản toàn cầu", lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ 10 năm tăng không chỉ nâng chuẩn định giá tài trợ dài hạn, mà còn làm giảm định giá dòng tiền tương lai của doanh nghiệp do đòi hỏi tỷ suất sinh lợi cao hơn.

Cửa ngõ tín dụng của làn sóng AI: Tổng lượng tài trợ mở rộng và điều kiện vay vốn thắt chặt có thể cùng diễn ra

Làn sóng mở rộng năng lực tính toán AI hiện tại dường như đang trải qua quá trình sàng lọc của “cửa ngõ tín dụng” — nhu cầu quyết định doanh nghiệp muốn vay đến đâu, các chủ thể cho vay thì quyết định đơn hàng và dự án nào đủ điều kiện nhận vốn.

Chuyên gia tài trợ thuộc công ty Mỹ của Mitsubishi UFJ Lease nhận định, thị trường thực sự sẵn sàng hậu thuẫn cho số lượng doanh nghiệp cloud mới chỉ là một phần nhỏ trong danh sách đề cử; nhận định này của người trong ngành đã chỉ ra một thay đổi rất quan trọng: Lãi suất cao hơn chỉ bù đắp một phần rủi ro, những dự án thiếu đảm bảo nguồn điện ổn định, khả năng giao hàng hoặc hợp đồng khách hàng có tính thực thi, hoặc phụ thuộc quá mức vào một khách hàng lớn, thường sẽ không thể tiếp cận vốn chỉ nhờ trả giá cao hơn. Từ đó suy ra, vay vốn toàn ngành vẫn có thể tăng trưởng, nhưng vốn sẽ dần tập trung vào các doanh nghiệp có bộ đệm tài chính dày hơn, chất lượng hợp đồng cao hơn, năng lực giao hàng mạnh hơn.

Tác động của lãi suất còn cần phân biệt theo cấu trúc nợ. Các khoản nợ lãi suất cố định phát hành mới hoặc cần tái tài trợ sẽ phải tái định giá; khoản vay lãi suất thả nổi hiện tại thường điều chỉnh theo SOFR hay các chuẩn ngắn hạn khác, không thể áp dụng luôn mức tăng trái phiếu Kho bạc Mỹ 10 năm lên mọi khoản vay. Hồ sơ SEC của CoreWeave tiết lộ, dựa trên số dư nợ lãi suất thả nổi chưa thanh toán tới 30/6/2026, nếu lãi suất tăng 100 điểm cơ bản thì chi phí lãi tăng khoảng 30 triệu USD trong ba tháng, khoảng 61 triệu USD trong sáu tháng. Công ty cũng cho biết đã sử dụng hoán đổi lãi suất để giảm thiểu rủi ro. Các con số trên đo mức nhạy của một khoản nợ nhất định, các khoản vay mới, chi phí huy động và thay đổi biên tín dụng trong tương lai còn tác động thêm tới chi phí vốn thực tế.

SoftBank cho thấy một mặt nhu cầu tài trợ vẫn mạnh. Đợt phát hành trái phiếu hoàn tất ngày 24/9 gồm 10 tỷ USD trái phiếu USD và 1 tỷ euro trái phiếu euro, tổng cộng khoảng 11,1 tỷ USD; kỳ hạn trái phiếu USD dài nhất là 7,5 năm, lãi suất coupon 9,75%, phát hành đúng mệnh giá và dự kiến giao dịch vào ngày 29/9. Một phần vốn huy động dành cho khoản đầu tư tiếp theo vào OpenAI. Dấu hiệu này cho thấy khi doanh nghiệp lớn nhận thấy bỏ lỡ thời cơ AI là quá đắt, họ vẫn chấp nhận nguồn vốn đắt đỏ; nhưng lãi cao cũng đồng nghĩa, các khoản đầu tư tương lai phải vượt qua tiêu chuẩn sinh lợi cao hơn nhiều.

Một biến số khác khó được nhu cầu mạnh bù đắp hơn là độ trễ giữa chi phí xây dựng và dòng tiền vận hành. Mua thiết bị, xây dựng công trình và chi phí tài chính phát sinh trước, còn doanh thu phụ thuộc vào cấp điện, nghiệm thu dự án và sử dụng của khách hàng. Tranh cãi về "sự kiện bất khả kháng" của dự án Jupiter của Oracle liên quan tới việc sắp xếp thanh toán hợp đồng có thể bị trì hoãn; trước đó, một số nguồn tin cho biết thỏa thuận liên quan có thể kéo dài giai đoạn trả tiền thuê xây dựng thấp và đẩy muộn thời điểm bắt đầu trả thuê vận hành cao, Blue Owl Capital thì tuyên bố cam kết tài chính không thay đổi. Điều đó cho thấy, giá trị tài trợ dài hạn cho các đơn hàng hạ tầng AI còn phụ thuộc điều kiện giao hàng và cơ chế phân chia rủi ro, không phải đã thành dòng tiền thực nhận. Đối với nhà đầu tư, “cửa ngõ tín dụng” rốt cuộc là sàng lọc doanh nghiệp AI đám mây/năng lực tính toán nào có thể chuyển kịp nhu cầu sang dòng tiền trả nợ và giữ lại phần lợi nhuận cho cổ đông sau khi trả lãi vay.

Nhu cầu AI nóng bỏng giao tranh với áp lực tài trợ: Lợi suất trái phiếu tăng vọt, các doanh nghiệp năng lực tính toán AI khát vốn vay đối mặt rủi ro lớn hơn

Khi lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ tuần này tăng lên mức cao nhất kể từ 2007, các doanh nghiệp phụ thuộc vào tài trợ nợ sẽ đối mặt chi phí vay tăng cao. Điều này có nghĩa, xây dựng hạ tầng AI đã chạm quy mô lịch sử sắp tới sẽ đắt đỏ hơn nhiều.

Trong một báo cáo chuyên sâu tháng 6, JPMorgan ước tính rằng cho đến năm 2030, sẽ có 4.100 tỷ USD nợ AI được phát hành. Các doanh nghiệp trung tâm dữ liệu và những công ty gắn với cơn sốt AI khác đang chạy đua mở rộng công suất để đáp ứng nhu cầu về dịch vụ AI mà nhiều chuyên gia cho rằng gần như không thể bắt kịp.

Khi các bên đi vay tiếp tục quay lại thị trường vốn, họ đối mặt khoản lãi suất 5,17% cho trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm, tăng khoảng 1 điểm phần trăm so với đầu năm. Điều này đồng nghĩa các doanh nghiệp phát hành nợ buộc phải đưa ra mức lợi tức hấp dẫn hơn để thu hút nhà đầu tư.

Thị trường vẫn chưa rơi vào hoảng loạn, ít nhất là hiện tại. “Tân binh đám mây” CoreWeave gánh nặng nợ nần lớn cổ phiếu vẫn giữ được đà tăng, tuần này lên gần 8%; ngược lại, Oracle vốn tài chính đòn bẩy cao, phụ thuộc vào thị trường nợ dài hạn hỗ trợ mở rộng AI lại lao đao, tuần này giảm 7%, từ đầu năm giảm khoảng 30%.

Song song đó, một trong những nhà cung cấp vốn chính cho dự án AI — SoftBank của Nhật Bản — tuần này đã huy động 11,1 tỷ USD qua phát hành trái phiếu rác, trong đó lãi suất trái phiếu 7 năm lên tới 9,75%.

Mark Malek, giám đốc đầu tư tại Siebert Financial, trả lời phỏng vấn rằng: “Họ cơ bản không nhạy cảm về giá trong đợt huy động này, nghĩa là họ ở vị thế người nhận giá. Theo tôi, nhiều công ty thuộc dạng này buộc phải bớt nhạy cảm về giá. Họ buộc phải huy động vốn nhiều nhất có thể để cạnh tranh.”

Tâm điểm cơn sốt AI hiện nay là các nhà phát triển mô hình hàng đầu như OpenAI và Anthropic, với định giá trên thị trường tư nhân đều vượt mốc nghìn tỷ USD. Nhằm cung cấp các mô hình tiên tiến này, cùng vô số mô hình và dịch vụ của các doanh nghiệp khác, các “ông lớn” đám mây gồm Amazon, Google, Meta, Microsoft đã cam kết chi hàng trăm tỷ USD vốn đầu tư năm nay, dự kiến sẽ tăng lên cả nghìn tỷ USD vốn AI năm 2027.

Dù một phần lớn khoản đầu tư này được tài trợ qua nợ, nhưng các ông lớn công nghệ đều sở hữu xếp hạng tín dụng chất lượng cao, giúp họ tiếp cận vốn với chi phí thấp hơn. Tuy nhiên, một số nhà đầu tư cho rằng các doanh nghiệp khác trong tương lai sẽ đối mặt thách thức lớn hơn nhiều.

Theo các nguồn tin truyền thông, một nhà đầu tư tín dụng tư nhân giàu kinh nghiệm chia sẻ rằng, sắp tới, việc tài trợ cho các dự án cloud mới sẽ khó khăn hơn nhiều do các doanh nghiệp này có rất ít “đệm” để hấp thu chi phí tăng cao. Để bàn luận thẳng thắn vấn đề, nhà đầu tư này yêu cầu giấu tên.

Phó chủ tịch Mitsubishi HC Capital America là Riley Thompson nhận định, dù người đi vay sẵn sàng trả lãi cao thì các tổ chức cho vay cũng ngày càng kén chọn khi quyết định dự án nào cấp vốn.

Ông Thompson bình luận: “Nếu liệt kê 50 doanh nghiệp cloud mới, thật sự thị trường chỉ quan tâm khoảng 20 công ty.”

CoreWeave, công ty lên sàn năm ngoái, cảnh báo rủi ro lãi suất trong hồ sơ nộp Ủy ban Chứng khoán Mỹ. Trong báo cáo quý gần nhất, công ty cho biết dựa theo dư nợ thả nổi chưa thanh toán đến tháng 6, nếu lãi suất tăng thêm 100 điểm cơ bản (1 điểm %), chi phí lãi có thể tăng 30 triệu USD.

Tuần này đã xuất hiện một dấu hiệu cảnh báo sớm. Theo nguồn tin nội bộ, Oracle đã gửi thông báo “sự kiện bất khả kháng” về dự án trung tâm dữ liệu ở New Mexico để tránh phải chịu chi phí tăng lên, khiến cổ phiếu công ty giảm giá. Được biết, nếu khu phức hợp “Project Jupiter” không vận hành đúng kỳ hạn năm 2028, Oracle muốn trì hoãn việc thanh toán liên quan. Công ty thông báo, dự án này “vẫn theo đúng tiến độ ban đầu của chúng tôi”.

Lãi suất tăng không phải là vấn đề duy nhất hiện nay. Trước làn sóng tăng lãi suất tuần này, CEO của Anthropic và OpenAI đã kêu gọi làm chậm tiến trình phát triển AI, xuất phát từ các lập luận của chuyên gia ngành cho rằng mô hình tiên tiến có thể vượt ra ngoài kiểm soát con người.

Đồng thời, khi cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11 đang đến gần, thái độ phản đối xây dựng trung tâm dữ liệu AI trên toàn nước Mỹ đã trở thành chủ đề đáng chú ý. Theo một cuộc khảo sát của NBC News do SurveyMonkey hỗ trợ kỹ thuật mới đây, 69% số người được hỏi phản đối xây dựng các cơ sở như vậy tại nơi mình sống, chủ yếu vì chi phí điện nước tăng vọt và lượng khí thải carbon tăng chóng mặt do bùng nổ hạ tầng AI. Vào thứ Hai, Thống đốc bang Texas Greg Abbott — thành viên đảng Cộng hòa đang đối mặt cuộc cạnh tranh tái cử gắt gao — đã ra lệnh tạm ngừng phê duyệt toàn bộ giấy phép môi trường cho dữ liệu center; trước đó, ông cũng tạm ngừng phê duyệt kết nối lưới điện.

Dù vậy, nhu cầu dịch vụ AI vẫn tăng rất mạnh mẽ. Ví dụ mới nhất là ứng dụng trợ lý cá nhân Muse của Meta, kể từ khi ra mắt đầu tháng 9 đã nhanh chóng thu hút đông người dùng. Hai tuần đầu Muse đạt hơn 2,5 triệu lượt tải toàn cầu, vượt mặt ChatGPT trên App Store của Apple. Mark Mahaney của Evercore chia sẻ với CNBC tuần này rằng Muse có thể đạt 100 triệu người dùng trong 6-12 tháng tới.

Andrew Judice, Giám đốc phụ trách tài trợ doanh nghiệp, dự án và hạ tầng toàn cầu tại tổ chức xếp hạng tín nhiệm KBRA, nhận định dù lãi suất tăng có thể tác động đến các giao dịch tương lai, cho tới nay ông vẫn chưa thấy điều này ảnh hưởng lớn tới nhu cầu đi vay.

Ông Judice nói: “Trong môi trường bình thường, mọi người có thể lùi lại một bước, tạm ngừng. Nhưng tôi nghĩ sẽ không phải trường hợp này ở đây. Tôi tin bạn sẽ tiếp tục thấy quy mô phát hành nợ rất lớn.”

Haim Zaltzman, phó chủ tịch phụ trách mảng doanh nghiệp mới nổi và tăng trưởng tại Latham & Watkins, khẳng định không nghi ngờ gì, chi phí đi lên thì ‘ai đó rồi phải gánh’. Ông Zaltzman, dày dặn kinh nghiệm về tài trợ hạ tầng năng lực tính toán AI, nhận xét: “Nhưng với cấu trúc nhu cầu mạnh thế này, việc hấp thụ chi phí tăng thực sự dễ dàng hơn nhiều.”

Với Bernie Margolis, giám đốc điều hành American Compute — đơn vị tư vấn quản lý rủi ro cho vay mua GPU — phép tính đó thậm chí còn rõ ràng hơn. Ông nói, dù chi phí cao hơn thì bên đi vay vẫn sẵn sàng cấp tập huy động vốn, đặc biệt là các doanh nghiệp đã ký hợp đồng với OpenAI và Anthropic; hai công ty này liên tục ký hợp đồng khoán nguồn cung năng lực tính toán dài hạn trong nhiều năm tới.

Ông Margolis bình luận: “Nếu bạn ký hợp đồng cung cấp quy mô lớn nhiều năm với Anthropic, thêm 50 điểm cơ bản nữa thật sự có khiến bạn dừng lại không?”