AI từ “lý do cắt giảm lãi suất” chuyển thành “luận điểm tăng lãi suất”: Cook cho biết trong khoản chi tiêu vốn 2 nghìn tỷ USD chỉ sử dụng một phần nhỏ, giá điện và nước đã tăng khoảng 5%

Thống đốc Fed Lisa Cook vào thứ Hai đã đưa ra cảnh báo định lượng cụ thể nhất từ trước đến nay của các quan chức Fed về tác động của AI đối với lạm phát: Những cải thiện năng suất do trí tuệ nhân tạo mang lại sẽ không thể bù đắp kịp thời áp lực lạm phát ngắn hạn. Vai trò của AI trong khung chính sách của Fed đang thay đổi – từ một "lý do giảm lãi suất" từng được kỳ vọng trên thị trường, chuyển sang thành "lý lẽ tăng lãi suất" hỗ trợ thắt chặt chính sách.

Theo bài phát biểu của Cook tại Oakland, California, việc đầu tư ồ ạt vào các trung tâm dữ liệu đã khiến chi phí điện và nước tăng khoảng 5%; trong tổng số 2 nghìn tỷ USD cam kết đầu tư vào vốn AI của các doanh nghiệp thì hiện tại mới chỉ chi tiêu một phần nhỏ, lượng vốn tiếp theo sẽ được bơm ra thị trường và có khả năng làm gia tăng áp lực giá cả. Bà cũng chỉ ra rằng hiệu ứng tài sản từ thị trường chứng khoán nhờ AI đang kích thích tiêu dùng, tiếp tục bù trừ tác động giảm lạm phát nhẹ do nâng cao năng suất mang lại.

"Ở thời điểm hiện tại, tôi dự kiến những cải thiện về năng suất sẽ đem tới sự giảm tốc lạm phát nhẹ trong vài năm tới. Tuy nhiên, tôi không cho rằng những tác động tích cực này sẽ xuất hiện kịp thời để bù đắp cho áp lực lạm phát ngày càng tăng vào cuối năm nay."

Cook cho biết, việc Fed tăng lãi suất hồi đầu tháng này là cần thiết để đối phó với lạm phát cao, lộ trình chính sách trong tương lai sẽ được dẫn dắt bởi các số liệu kinh tế. Bà cũng nhấn mạnh thị trường lao động có thể chịu được các đợt tăng lãi suất tiếp theo, và tăng trưởng kinh tế "vẫn duy trì sự bền bỉ đáng kể trong năm vừa qua".

Ở khía cạnh thị trường, hợp đồng tương lai quỹ liên bang hiện thể hiện xác suất nâng lãi suất lần nữa vào tháng 10 vào khoảng 70%. Các quan chức Fed gần đây liên tục lên tiếng, và nhìn chung đều lấy đà tăng trưởng kinh tế cùng thị trường lao động mạnh làm lý do hỗ trợ việc tiếp tục thắt chặt chính sách.

Mức tăng 5% giá điện và nước chỉ là khởi đầu

Cook chỉ ra rằng, đầu tư quy mô lớn vào các trung tâm dữ liệu đang làm gia tăng cạnh tranh đối với các nguồn lực dùng chung như điện năng, lao động xây dựng..., và sự cạnh tranh này đã phản ánh vào mức tăng khoảng 5% của chi phí điện và nước trong năm qua.

Điều quan trọng hơn, trong tổng số 2 nghìn tỷ USD doanh nghiệp cam kết đầu tư vào vốn liên quan đến AI, cho tới hiện tại chỉ mới tiêu một "phần nhỏ". Khi dòng vốn tiếp theo lần lượt được giải ngân, nhu cầu về năng lượng, đất đai, thiết bị và lao động sẽ tiếp tục tăng cao, áp lực giá cả có thể lan rộng từ một số lĩnh vực hẹp ra toàn bộ nền kinh tế.

Nhận định này tạo sự trái ngược so với quan niệm trước đây về AI trên thị trường. Trong hai năm qua, các nhà đầu tư thường xem AI là yếu tố tăng hiệu quả và làm giảm chi phí từ phía cung. Tuy nhiên, bài phát biểu của Cook đã tiết lộ một chuỗi dẫn truyền bị bỏ qua: Trước khi thu được lợi ích về năng suất, việc triển khai AI trên diện rộng trước hết tạo ra cú sốc từ phía cầu, và chính chi tiêu vốn đang đẩy lạm phát tăng lên.

Hiệu ứng tài sản thành đường dẫn lạm phát thứ hai

Cook chỉ ra con đường thứ hai cho tác động lạm phát của AI – hiệu ứng tài sản trên thị trường chứng khoán. Việc cổ phiếu công nghệ tăng giá nhờ AI đã làm tài sản ròng của các hộ gia đình gia tăng, từ đó kích thích tiêu dùng. Trong bối cảnh thị trường lao động vẫn mạnh, tăng trưởng cầu do hiệu ứng tài sản có thể bù trừ tác động giảm lạm phát nhẹ do năng suất cao hơn mang lại.

Cook thừa nhận AI "có tiềm năng trở thành chuyển đổi công nghệ trọng đại nhất trong cuộc đời chúng ta", nhưng bà nhấn mạnh rõ sự không chắc chắn về tốc độ và mức độ nâng cao năng suất.

Bà cho rằng, "về cơ chế này sẽ phát huy tác dụng ra sao và vào thời gian nào, bất kỳ đánh giá nào cũng đều có yếu tố không chắc chắn, và đó là điều đáng để nghiên cứu, thảo luận thêm"; hiện tại dự đoán việc nâng cao năng suất sẽ mang tới "sự giảm lạm phát nhẹ" trong vài năm tới, nhưng "tôi không nghĩ những tác động này xuất hiện đủ sớm để bù đắp cho áp lực lạm phát sẽ tiếp tục leo thang vào cuối năm nay".