Phó Thống đốc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản: Nhu cầu AI tác động đến lãi suất trung tính nhưng ảnh hưởng vẫn chưa chắc chắn

Theo thông tin từ ứng dụng tài chính Zhixing Finance, Phó Thống đốc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản, ông Uchida Shinichi cho biết, trí tuệ nhân tạo (AI) đang thúc đẩy nhu cầu tăng mạnh, từ đó làm gia tăng áp lực lạm phát và đẩy lợi suất dài hạn lên cao, đồng thời tác động của nó có thể ảnh hưởng thêm đến lãi suất trung tính.

Ông Uchida Shinichi phát biểu trong một bài diễn thuyết vào thứ Hai rằng: “Trước hết, đây là một cú sốc nhu cầu dương rất lớn, hiện đã tạo ra áp lực tăng lên đối với nền kinh tế và giá cả. Thứ hai, nó cũng có thể ảnh hưởng đến phía cung, ví dụ như nâng cao năng suất và thúc đẩy tích lũy vốn, từ đó tác động tích cực, mà điều này lại có thể ảnh hưởng đến r-star.”

r-star là mức lãi suất mà khi tính đến yếu tố lạm phát, sẽ không thúc đẩy cũng không ức chế kinh tế. Lãi suất trung tính về bản chất chính là r-star cộng với tỷ lệ lạm phát. Những phát biểu trên của ông Uchida Shinichi cho thấy, khi AI được phổ biến, lãi suất trung tính của ngân hàng trung ương các nước trên toàn cầu có thể buộc phải tăng lên trong giai đoạn đầu, mặc dù về lâu dài thì tác động vẫn còn nhiều bất định.

Ông Uchida Shinichi chỉ ra rằng, mặc dù nhu cầu AI gia tăng thúc đẩy giá cổ phiếu liên quan tăng, làm môi trường tài chính trở nên lỏng lẻo, nhưng việc các công ty công nghệ phát hành lượng lớn trái phiếu lại đẩy lợi suất dài hạn tăng, khiến môi trường tài chính trở nên thắt chặt hơn. Tương tự, về lâu dài, những ảnh hưởng có tính cấu trúc từ AI có thể thúc đẩy chính sách tiền tệ phát triển theo các hướng khác nhau.

Ông Uchida Shinichi nói: “AI có thể nhanh chóng khiến một số dạng vốn nhân lực lỗi thời, đặc biệt là những kỹ năng được thiết kế cho lao động trí óc. Nó cũng có thể tác động tới bất bình đẳng xã hội, bởi những người có kỹ năng công nghệ tốt hơn và khả năng thích ứng cao hơn có thể đạt được lợi ích nhiều hơn hẳn phần còn lại.” Ông bổ sung, những tác động trái chiều này cần được nghiên cứu cẩn trọng, và ảnh hưởng tổng thể của AI đối với r-star hiện vẫn khó đánh giá. Ông nói: “Hiện chúng tôi vẫn chưa có câu trả lời rõ ràng.”

Những phát biểu này của ông Uchida Shinichi xuất hiện trong bối cảnh các nhà kinh tế và nhà đầu tư đang nỗ lực đánh giá tốc độ và phạm vi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản sẽ tiếp tục tăng lãi suất. Tại cuộc họp tháng 9, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã nâng lãi suất chính sách lên 1,25%, và thị trường nhìn chung dự báo ngân hàng sẽ tiếp tục tăng lãi suất một lần nữa trước cuối năm nay.

Tóm tắt ý kiến tại cuộc họp tháng 9 của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản cho thấy, một số nhà hoạch định chính sách cho rằng cần thiết phải đẩy nhanh tiến độ tăng lãi suất, hoặc sớm đưa lãi suất tiến gần về “mục tiêu” của ngân hàng, điều này làm tăng khả năng tiếp tục nâng lãi suất. Hầu hết ý kiến đều cho rằng, trong bối cảnh áp lực lạm phát gia tăng, cần tiếp tục nâng chi phí vay sau lần tăng lãi suất tháng 9. Một thành viên được trích dẫn nói: “Nếu quan sát thấy dấu hiệu giá tăng mạnh, ngân hàng sẽ cần tăng tốc độ tăng lãi suất.” Một ý kiến khác cho thấy: “Ngân hàng nên nâng nhanh lãi suất chính sách lên gần mức mục tiêu”, nhằm để lại không gian đối phó các biến động bất ngờ của nền kinh tế.

Những ý kiến này thể hiện ban hội đồng ngày càng chú trọng rủi ro lạm phát, củng cố kỳ vọng chủ đạo của thị trường về khả năng tăng lãi suất lần nữa trong năm nay. Một thành viên phát biểu: “Xét đến các diễn biến mới nhất, chúng ta phải cân nhắc khả năng giá dầu duy trì ở mức cao”, ám chỉ sự cảnh giác đối với ảnh hưởng kéo dài từ xung đột Trung Đông.

Tuy nhiên, không phải ai cũng cho rằng điều kiện để tăng lãi suất đã chín muồi. Hai thành viên ôn hòa trong ủy ban gồm Toichiro Asada và Ayano Sato phản đối quyết định tăng lãi suất tháng 9. Tóm tắt có bao gồm một số ý kiến có thể đến từ họ, cảnh báo về tiêu dùng yếu và tăng trưởng dịch vụ thấp, là lý do để giữ nguyên chính sách. Tóm tắt cũng cho thấy, một đại diện Văn phòng Nội các cũng kêu gọi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản “xem xét kỹ lưỡng hiệu ứng tích lũy của những lần tăng lãi trước đó”, thể hiện sự lo ngại về việc lãi suất cao hơn có thể gây tác động tiêu cực đến kinh tế.

Trong khi đó, một số dữ liệu kinh tế vĩ mô hoặc khảo sát gần đây cũng ủng hộ kỳ vọng tăng lãi suất của thị trường đối với Ngân hàng Trung ương Nhật Bản. Khảo sát Tankan hàng quý công bố đầu tháng này của ngân hàng cho thấy, chỉ số triển vọng kinh doanh của doanh nghiệp sản xuất lớn trong tháng 9 đã tăng từ 22 lên 24, cải thiện trong sáu quý liên tiếp, đạt mức cao nhất hơn tám năm qua.

Khảo sát này là một trong những số liệu đáng chú ý nhất của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản. Báo cáo Tankan mới nhất cho thấy các doanh nghiệp Nhật Bản vẫn duy trì sức chống chịu. Nhu cầu toàn cầu về trí tuệ nhân tạo mạnh mẽ đã giúp giảm bớt cú sốc từ xung đột Trung Đông, làm cho chỉ số PMI sản xuất của Nhật Bản mở rộng mỗi tháng trong năm nay; việc tăng lương thực tế đã hỗ trợ nhu cầu dịch vụ phi sản xuất. Trong bối cảnh này, khảo sát mới nhất này có thể củng cố kỳ vọng của thị trường về việc ngân hàng trung ương sẽ tăng lãi suất lần nữa trước tháng 12.

Bên cạnh đó, khi các biện pháp hỗ trợ tạm thời của chính phủ Nhật Bản dần hết hiệu lực, chỉ số lạm phát chủ chốt của Tokyo cũng tăng mạnh. Theo dữ liệu Bộ Nội vụ Nhật công bố tuần trước, chỉ số giá tiêu dùng cốt lõi không bao gồm thực phẩm tươi sống tại Tokyo trong tháng 9 đã tăng 2,7% so với cùng kỳ năm ngoái. Mức này cao hơn mức dự báo trung vị của các nhà kinh tế là 2,3%, cũng cao hơn mức tăng 1,8% của tháng trước. Đây là lần đầu tiên chỉ số này chạm ngưỡng 2% trở lên kể từ tháng 1. Điều này cung cấp cơ sở hỗ trợ cho lập trường của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tiếp tục tăng lãi suất khi chính phủ thúc đẩy bình thường hóa chính sách tài khóa.