Elon Musk thể hiện “tham vọng AI” với việc chế tạo chip và đội xe không người lái: Terafab dự kiến thử nghiệm 10 mẫu thiết kế chip trong một năm, Cybercab sẽ mở rộng gấp 8 lần mỗi tháng với mục tiêu hướng đến Dallas

VietnamFinace APP nhận được tin, Elon Musk, CEO của Tesla (TSLA.US) và SpaceX (SPCX.US), cuối tuần trước đã liên tiếp đưa ra hai thông tin cùng hướng: thu hồi cả chuỗi cung ứng và các khâu vận hành quan trọng nhất về tay mình. Ngày 11/10, tại sự kiện X Takeover ở nhà máy Austin ở Texas, ông đã mô tả mục tiêu của nhà máy Terafab: mỗi năm nghiên cứu và thử nghiệm khoảng 10 thiết kế chip; cùng ngày, Ashok Elluswamy, phụ trách phần mềm AI của Tesla, đã cập nhật tiến độ trên X — đội xe Cybercab tại Austin đã vượt 300 chiếc, mở rộng gấp 8 lần trong 30 ngày, “Dallas sắp tới.”

Điểm chung của hai hướng này là đều bị thị trường đặt câu hỏi giữa “tốc độ” và “sự chắc chắn”. Phản ứng của thị trường khá lạnh nhạt: trước khi bắt đầu tuần mới, cổ phiếu Tesla tăng khoảng 0,6% qua đêm, SpaceX (SPCX) tăng khoảng 1,2%, nhưng tâm lý nhà đầu tư lẻ với Tesla vẫn là “bi quan”, và cổ phiếu này vẫn giảm khoảng 15% kể từ đầu năm.

Một năm 10 thiết kế, và tòa nhà “không ngừng lặp lại”

Musk nói “10 thiết kế” là nhằm tăng tốc thử nghiệm và lặp lại, chứ không phải mỗi năm đưa 10 sản phẩm đến sản xuất hàng loạt. “Chúng tôi muốn mỗi năm có 10 thiết kế,” ông nói, một chip quan trọng từ thiết kế đến sản xuất thường mất hai năm, trong ngành này đã là nhanh.

Nhà máy nghiên cứu Giga Texas trong kế hoạch sẽ đặt sản xuất, thử nghiệm, đóng gói và sản xuất mặt nạ chip trong cùng một tòa nhà. Musk giải thích, đội ngũ có thể thử nghiệm một chip, làm mặt nạ mới và phát triển phiên bản tiếp theo, quá trình lặp lại không bị gián đoạn. “Bạn làm ra một máy tính hoàn chỉnh, thử nghiệm nó, rồi chế tạo mặt nạ mới và chip mới—all trong một tòa nhà”—ông gọi “vòng lặp hoàn chỉnh” này là công cụ cực mạnh.

Ông thẳng thắn về vai trò ngoại đạo của mình: “Tôi thực sự không biết cách làm chip, nhưng chúng tôi sẽ tìm cách.” Không lên lịch cụ thể: “Có thể mất vài năm, nhưng về lâu dài, tôi khá chắc chắn chúng tôi sẽ làm được.” Trong khi tham quan nhà máy đối thủ, ông nhận ra thiết bị tùy chỉnh rất ít, còn Tesla và SpaceX lại chuyên về chế tạo máy móc tùy chỉnh; lộ trình là bắt đầu bằng thiết bị tiêu chuẩn, cải tiến để tăng năng suất, rồi tự phát triển máy móc cho các khâu nghẽn.

Dây chuyền nghiên cứu này chỉ là tiền tuyến của kế hoạch lớn hơn. Thân Terafab là hai nhà máy, mỗi nhà máy thực hiện một thiết kế chip, cung cấp cho các xe Tesla, Optimus và trung tâm dữ liệu AI trong không gian: dự án được công bố tháng 3/2026, đặt tại quận Grimes, Texas, giai đoạn đầu đầu tư vượt 16,8 tỷ USD, tổng vốn tối đa lên tới 119 tỷ USD theo báo chí, dự kiến tạo khoảng 3.000 việc làm, mục tiêu công suất hàng năm vượt 1 terawatt năng lực AI; khoảng 80% phục vụ không gian, 20% dưới mặt đất. Sản xuất hàng loạt dự kiến từ 2027 đến 2029.

Vì sao TSMC (TSM.US) được lôi vào cuộc, và tình cảnh của Intel (INTC.US)

Bên cung xảy ra biến số ngay trong tháng này. Ngày 2/10, nhà báo công nghệ Tim Culpan trên bản tin Culpium báo rằng TSMC đang xem xét cách tham gia vận hành nhà máy Terafab ở Texas, cấu trúc khả dĩ nhất là TSMC sở hữu và vận hành nhà máy mới, Terafab làm khách hàng chủ chốt (giống mô hình liên doanh JASM ở Nhật Bản và ESMC ở Đức); một phương án khác là SpaceX nắm đa số cổ phần, TSMC góp vốn nhỏ hơn và cung cấp kỹ thuật và kinh nghiệm vận hành.

Ngày 3/10, Musk đưa ra một câu trên X: “Chỉ đang bàn bạc, có thể sẽ có kết quả.” Đến ngày 7/10, ông xác định rõ ràng hơn: Tesla và SpaceX sẽ tự xây dựng và vận hành Terafab, “Điều này là chắc chắn”, TSMC nếu tham gia chỉ được thuê một phần nhà máy, không liên quan đến vận hành. CEO Intel, Patrick Gelsinger cùng ngày khẳng định “sẽ tiếp tục tham gia”.

Lý do để TSMC lên bàn có hai. Một là vì TSMC đang tính toán nước cờ lớn ở Texas—sau khi cam kết đầu tư mở rộng khu công nghiệp Arizona lên 265 tỷ USD, hãng đang đánh giá mở khu mới ở Texas, lập kế hoạch tối đa 6 nhà máy wafer, Dallas và miền Bắc Texas là ứng viên địa điểm. Hai là Terafab cần kênh kỹ thuật thứ hai: tháng 4 Intel tham gia với vai trò cung cấp công nghệ 14A (khoảng 1,4nm), nhưng người trong ngành cho biết tiến độ thực sự “rất hạn chế”, ngay cả giấy phép sử dụng bộ công cụ thiết kế 14A cũng chưa rõ ràng.

Thị trường lập tức đọc thông tin này thành tin xấu cho Intel. Cổ phiếu TSMC tại Đài Loan ngày thứ Hai (5/10) tăng 3%, chứng chỉ lưu ký tại Mỹ tăng gần 2,8% lên 485,80 USD, lập kỷ lục; Intel giảm khoảng 2,6% trong ngày, chuỗi giảm kéo dài ba phiên, đến thứ Ba lại giảm 3,18%, phải đợi Musk và Gelsinger lần lượt lên tiếng trấn an mới ổn định lại. Phản ứng mạnh hơn bản tin—trong năm qua Intel tăng hơn 200%, nhưng doanh thu gia công quý hai chỉ có 293 triệu USD từ khách hàng ngoài, trên tổng 5,8 tỷ USD. Terafab là “khách hàng danh giá” duy nhất, danh giá bị san sẻ, định giá nên phải tính lại. Tháng 10 Intel sẽ phát hành bộ công cụ thiết kế 14A, là một điểm kiểm tra tiếp theo; công ty thừa nhận trong báo cáo thường niên rằng nếu 14A không tìm được khách hàng lớn bên ngoài, có thể sẽ ngừng quy trình này.

Bên bán chia thành hai phe. Jordan Klein của Mizuho cho rằng trung tâm sản xuất ở Texas mà TSMC tìm kiếm “rất có thể là một phần của dự án, Musk sẽ là khách hàng chủ chốt”; Matt Bryson của Wedbush nhấn mạnh TSMC “vượt trội thị trường”; Gil Luria của D.A. Davidson đánh giá nhà đầu tư Intel “quá lạc quan”; chuyên gia semiconductors lừng danh Lu Xingzhi đặt câu hỏi căn bản hơn—nếu TSMC chịu đầu tư và cung ứng kỹ thuật, nhà máy này còn là Terafab của Musk không?

Nhưng đồng hồ vật lý của quá trình sản xuất chip không phụ thuộc ai. Chủ tịch kiêm CEO TSMC, Wei Zhejia, từng nói ở cuộc họp thành tích tháng 4 “không có lối tắt”—xây một nhà máy wafer mới phải mất 2–3 năm, xúc tiến công suất cần thêm 1–2 năm.

Cybercab mở rộng 8 lần trong một tháng, điểm đến tiếp theo là Dallas

Chuỗi phía dưới diễn ra nhanh hơn nhiều. Ngày 10/10, tài khoản chính thức của Robotaxi Tesla cho biết Cybercab tại Austin đã “mở rộng lên hơn 300 xe, tăng gấp 8 lần trong 30 ngày”; Elluswamy chia sẻ lại và viết “Hai năm kể từ 10/10 Cybercab WeRobot, giờ Austin tràn ngập những chiếc xe này, Dallas đang tới.” Theo ghi nhận của Cục quản lý phương tiện Texas, ngày 8/10 Tesla đăng kí thêm một lần 150 xe, tổng số xe tăng từ 169 lên 319 chiếc—kể từ ngày 31/8 khi lô đầu tiên 7 xe được vào hệ thống, đây là mức tăng lớn nhất trong một ngày.

Hiện tại, tốc độ rất rõ ràng: đầu tháng số xe đăng kí ở Texas chỉ có 45, đến ngày 2/10 là 169, một tuần sau là 319; cùng lúc, Waymo ở Texas được phép vận hành thương mại 1.154 xe (bao gồm 359 xe Ojai mới), toàn quốc có hơn 4.000 xe không người lái, hơn 500.000 đơn trả tiền mỗi tuần, tổng quãng đường hoàn toàn tự động lái 270 triệu dặm, phủ rộng 15 thị trường Mỹ. Zoox của Amazon cũng đang thử nghiệm ở Austin.

Một điểm cần làm rõ: số đăng kí không đồng nghĩa số xe hoạt động. Hệ thống Texas chỉ liệt kê mã số xe, năm sản xuất và kiểu xe, không chi tiết địa điểm hoạt động cũng như số xe đang chở khách; website cộng đồng RobotaxiTracker thống kê thứ Bảy tuần trước ở Austin có 275 xe đang hoạt động không giám sát, trong đó Cybercab 105 xe, thấp hơn số liệu Tesla đưa ra. Ngoài ra, Tesla chưa công bố thời gian bắt đầu ở Dallas, khách hàng địa phương vẫn đi Model Y; California cũng chưa cấp phép thử nghiệm không người lái cho Tesla.

Giám sát chuỗi này đã có thời hạn chính xác. Cơ quan quản lý an toàn giao thông quốc gia Mỹ (NHTSA) đang kiểm tra việc Cybercab làm thế nào được chứng nhận an toàn liên bang khi không có vô lăng và bàn đạp, lệnh đặc biệt ngày 10/9 yêu cầu trả lời 21 câu hỏi bằng tuyên thệ, bao gồm việc xe không có bàn đạp điều khiển làm thế nào đạt tiêu chuẩn phanh bằng chân. Tesla xin gia hạn thêm tám tuần đến 20/11, nhưng NHTSA chỉ đồng ý thêm 30 ngày—thời hạn mới là 30/10, trả lời phải kèm bản tuyên thệ của một người phụ trách Tesla. Hai điều kiện trước vẫn còn tồn tại: phạm vi kiểm tra là “khoảng 1.000 xe (dự kiến)”, gấp hơn hai mươi lần số xe đang hoạt động trên đường phố Austin ở thời điểm đó; trả lời không đầy đủ có thể bị Bộ tư pháp kiện và phạt tối đa 27.874 USD mỗi ngày.

“Mèo xám, đường sắt & dây chuyền sản xuất lều”

Sau tháng đầu tiên, tiếng ồn từ phía khách hàng xe cũng đang dồn lại. Khách trả tiền phàn nàn chủ yếu về thời gian đợi lâu (thường trên 45 phút khi mới ra mắt), điểm lên xuống xe sai, cửa bướm cùng các lỗi nhỏ ở cốp xe; một khách hàng Austin đi khoảng 30 lần nhận xét “trải nghiệm lên xuống xe chưa được hoàn thiện”, cho rằng Waymo vẫn chín hơn. Trưởng phòng cứu hỏa Austin, Matt McElearney, hi vọng nhà chức trách yêu cầu các xe này có năng lực kiểm soát khẩn cấp và “chứng nhận năng động” xuyên suốt vòng đời. Khảo sát tháng 9 cho thấy 50% người Mỹ không muốn đi taxi robot không có vô lăng.

Musk trả lời các phàn nàn này bằng “chậm là nhanh”. Ông nói mở rộng tưởng như chậm, nhưng mức tăng tuần tự rất cao, “lý do là chúng tôi muốn chắc chắn không xảy ra tai nạn”. “Chúng tôi không muốn gây thương vong. Nếu Tesla robotaxi gây ra một vụ như vậy, sẽ thành tin nóng toàn cầu.” Trước khi vào thành phố mới, ông nói sẽ kiểm tra các điểm giao thông nguy hiểm trước, “đặc biệt cần chú ý đường sắt”, còn nhắc tới vấn đề nhận diện động vật nhỏ khi tầm nhìn kém—“ban đêm, đường nhựa xám, mèo xám trên khe nhựa, chúng tôi có thể tránh không cán qua nó không? Nhân tiện, vấn đề này chúng tôi đã giải quyết xong.”

Trong cùng cuộc phỏng vấn, lần hiếm hoi ông nhìn lại phe bán khống. Khi khủng hoảng sản lượng Model 3 năm 2018, “chúng tôi phải đạt 5.000 xe mỗi tuần, nếu không sẽ phá sản.” “Phe bán khống thực ra đúng,” Musk nói, “họ suýt giết chúng tôi.” Ông nhớ lại Tesla từng lập một dây chuyền lắp ráp thứ ba tại nhà máy Fremont bằng lều, dùng thiết bị bỏ đi đẩy xe ra khỏi dây chuyền, “tăng 30% sản lượng trong ba tuần.”

Thị trường và định giá: Tăng 3% trong tuần, vẫn giảm 15% trong năm

Hai câu chuyện để lại dấu ấn phân hóa trên nhịp giá cổ phiếu. Tesla ngày 9/10 tăng 2,05% lên 382,70 USD, cả tuần tăng 3,27%, đạt tuần tốt nhất từ cuối tháng 8; nhưng từ đầu năm đến nay vẫn giảm khoảng 15%, là cổ phiếu tệ nhất trong “bảy ông lớn”. Công ty có định giá khoảng 1,51 nghìn tỷ USD, hệ số PE lăn giá khoảng 355 lần. SpaceX lại ở đầu kia—tăng khoảng 1% trong năm, tuần trước tăng khoảng 2%.

Điểm tựa cơ bản là giao hàng quý 3: Tesla giao 486.532 xe trong quý ba, vượt kỳ vọng khoảng 25.000 xe, nhưng vẫn giảm khoảng 2% so với cùng kỳ, ngày công bố dữ liệu giao hàng từng đẩy giá cổ phiếu tăng gần 5%. Mảng ô tô gặp áp lực, nhà đầu tư chờ AI và Robotaxi hiện thực hóa, đó là thực tế cấu trúc định giá hiện tại—giá mục tiêu trung bình một năm của phân tích viên khoảng 396,57 USD, không gian tiềm năng chỉ dưới 5%. Công ty sẽ công bố báo cáo tài chính quý 3 vào sau giờ thị trường ngày 21/10, kỳ vọng đồng thuận của thị trường với EPS là 0,23 USD.

Tâm lý nhà đầu tư nhỏ lẻ chưa phục hồi theo giá cổ phiếu. Trên nền tảng Stocktwits, tâm lý với TSLA từ “trung tính” ngày trước chuyển thành “bi quan”, lượng thông tin “bình thường”, SPCX vẫn “trung tính” nhưng lượng thông tin “cao”. Có người công nhận nhịp thực hiện: “chiến lược, logistics, kỹ thuật mở rộng Cybercab đều ổn… đội có lẽ hoàn thành nhiệm vụ trước hạn”; cũng có người không khoan nhượng: “chưa có tự lái hoàn toàn.”

Vĩ mô cũng thêm lớp áp lực: thứ Sáu tuần trước (9/10) ba chỉ số chính đều tăng (Dow 0,83%, S&P 500 0,59%, Nasdaq 0,64%), nhưng giá dầu vẫn đứng ở ba chữ số—hợp đồng Brent tháng 12 là 102,91 USD/thùng, giảm gần 2%, WTI là 90,03 USD.

Quay lại hai mạch chính: một bên nén chu kỳ xây nhà máy năm năm vào “10 thiết kế mỗi năm”, bên kia phải đưa đội xe đang được giám sát từ một thành phố sang hai thành phố trước hạn liên bang ngày 30/10. Klein của Mizuho cho rằng vai trò của TSMC và Intel cuối cùng là chia sẻ và phân chia, Luria của D.A. Davidson lo nhà đầu tư Intel bán câu chuyện quá đà, Bryson của Wedbush bỏ phiếu cho lựa chọn chắc chắn nhất—nhà máy gia công lớn nhất thế giới. Còn ở phía Tesla, định giá đang đặt cược vào đội xe vẫn chưa thành quy mô.