Mỹ và Iran thể hiện 'mong muốn đàm phán', giá năng lượng toàn cầu lao dốc

Giá dầu quốc tế ghi nhận mức giảm lớn nhất trong vòng ba tháng vào thứ Hai, khi cả Mỹ và Iran đều phát đi tín hiệu muốn đàm phán qua các kênh chính thức riêng, khiến phần lớn phí rủi ro địa chính trị tích tụ do căng thẳng tại eo biển Hormuz nhanh chóng bị xóa bỏ.

Theo bài viết của WallStreetCN trước đó, Trump có xu hướng cho phép thêm thời gian cho các hoạt động ngoại giao với Iran, tạm hoãn một vòng hành động quân sự mới.

Theo các phương tiện truyền thông, ông Trump tuyên bố trong bài phát biểu ngày hôm đó rằng “họ muốn đạt được thỏa thuận, điều này là có thể,” và khi bị hỏi liệu có nối lại các cuộc tấn công quân sự với Iran sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ không, ông trả lời trực tiếp “không”. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance sau đó cho biết, “chúng tôi đã có nhiều cuộc đối thoại tích cực với phía Iran,” “cả Tổng thống và tôi đều cảm thấy khá lạc quan về triển vọng đạt được một giải pháp đàm phán.”

Những tuyên bố này đã thúc đẩy hợp đồng tương lai dầu Brent giảm hơn 6% vào thứ Hai, có lúc rơi xuống gần 103 USD/thùng, hợp đồng tương lai WTI có lúc giảm hơn 8,6%, mức thấp nhất đạt 95,15 USD/thùng, phá vỡ mốc tâm lý 100 USD, cuối cùng đóng cửa gần 97 USD. Hợp đồng tương lai khí đốt tự nhiên chuẩn châu Âu có lúc giảm gần 11%, hợp đồng tương lai dầu sưởi của Mỹ cũng ghi nhận mức giảm lớn nhất trong sáu tháng qua, toàn bộ thị trường năng lượng chịu áp lực.

Tuy nhiên, bài viết của WallStreetCN cũng đề cập rằng hãng thông tấn Fars của Iran dẫn lời nguồn tin cho biết, việc Mỹ và Iran trao đổi thông tin qua bên trung gian là điều thông thường, cả hai bên không có tiến triển mới, eo biển Hormuz vẫn hoàn toàn dưới sự kiểm soát quân sự của Iran. Sự không chắc chắn về triển vọng ngoại giao khiến thị trường chứng khoán Mỹ biến động vào buổi trưa, chỉ số Nasdaq 100 có lúc giảm gần 0,9%, nhưng xu hướng giảm của giá dầu không bị đảo ngược bởi điều này.

Hai bên đồng thời phát đi tín hiệu ngoại giao, thị trường tái định giá mạnh mẽ

Nguyên nhân trực tiếp khiến giá dầu giảm mạnh là do Mỹ và Iran liên tiếp phát đi tín hiệu muốn đàm phán trong thời gian ngắn.

Theo tin tức từ Vietnam Television dẫn lại hãng thông tấn chính thức của Iran, Pezehzkiyan vào thứ Hai tuyên bố rõ ràng rằng lãnh tụ tối cao Iran đã cho phép chính phủ hành động về vấn đề đàm phán hòa bình. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi khi đi công tác tại Turkmenistan cũng nói với hãng thông tấn Cộng hòa Hồi giáo Iran (IRNA) rằng, “do tình hình hiện tại rất nhạy cảm, tham vấn và đàm phán đã trở nên cực kỳ dày đặc”, và cho biết, “chúng tôi đã đưa ra điều kiện và giải pháp của mình, mọi thứ phụ thuộc vào sự lý trí chính trị của Washington”.

Phía Mỹ cũng đồng thời phát đi tín hiệu xuống thang. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nói vào thứ Bảy tuần trước rằng hiện chưa đưa ra quyết định về việc khởi động vòng tấn công mới với Iran, Trump có xu hướng giải quyết vấn đề thông qua con đường ngoại giao. Ông Trump sau đó viết trên mạng xã hội:

“Giá dầu hôm nay rớt như đá, giảm gần 10 USD/thùng, lập kỷ lục lịch sử, vì mọi người cảm thấy sẽ không có chiến tranh với Iran.”

Nhà phân tích thị trường của UBS Nana Antiedu viết trong một bản tóm tắt rằng “khi kỳ vọng tiến triển ngoại giao tăng lên, phần phí rủi ro địa chính trị tích tụ trong đợt tăng giá dầu tháng 10 trước đó đã có xu hướng giảm”, và chỉ ra Iran cùng với các quan chức Qatar đã liên tiếp ba ngày tổ chức hội đàm về vấn đề chấm dứt xung đột với Mỹ và Israel.

Giám đốc điều hành bộ phận giao dịch hàng hóa của Bannockburn Capital Markets, Darrell Fletcher cho biết, “rất nhiều phí rủi ro đang tiêu tan khỏi giá dầu thô và khí đốt châu Âu”.

Yếu tố kỹ thuật cũng làm phóng đại mức giảm giá dầu lần này. Theo dữ liệu của Bridgeton Research Group thuộc Kpler, tỷ lệ vị thế mua của các nhà tư vấn giao dịch hàng hóa theo xu hướng (CTA) trên hợp đồng dầu Brent đã giảm mạnh từ 100% khi mở cửa xuống còn 91%, các nhà giao dịch thuật toán này được biết đến với đặc điểm gia tăng biến động giá.

Iran đặt điều kiện mở lại eo biển, bất đồng giữa hai bên vẫn sâu sắc

Dù tín hiệu ngoại giao gây phản ứng mạnh trên thị trường, tiến triển thực chất của đàm phán vẫn hạn chế, hai bên tồn tại những bất đồng lớn về các yêu cầu cốt lõi.

Theo Vietnam Television đưa tin, Ngoại trưởng Iran Araghchi cho biết, các phương án hiện trên bàn đàm phán về cơ bản giống với "Kế hoạch bảy ngày" mà Iran từng đề xuất trước đó. Kế hoạch này quy định rõ điều kiện Iran mở lại eo biển Hormuz: Nếu điều kiện của Iran được đáp ứng, eo biển Hormuz sẽ mở cửa vào ngày thứ sáu, và đàm phán chính thức giữa Iran và Mỹ sẽ nối lại vào ngày thứ bảy. Các bên trung gian như Qatar, Pakistan đã tổ chức nhiều vòng tham vấn, đồng thời đưa ra những đề xuất khả thi hơn so với "Kế hoạch bảy ngày".

Theo Thời sự quốc tế CCTV, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Baqaei vào thứ Hai cho biết, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia tối cao Iran sẽ quyết định cách phản hồi thư Mỹ dựa trên lợi ích quốc gia. Baqaei cũng nhấn mạnh, tất cả các cuộc đàm phán gián tiếp giữa Iran và Mỹ qua trung gian đều dựa vào phương án "Kế hoạch bảy ngày" của Iran, phương án này đã được tinh giản để có thể thực hiện hoàn toàn trong vòng hai ngày, “thể hiện thiện chí và thái độ xây dựng của Iran”. Ông cũng nói, “chỉ trên tiền đề này, chúng tôi mới có thể thảo luận về các giai đoạn tiếp theo”.

Tuy nhiên, bài viết của WallStreetCN viết rằng, hãng thông tấn Fars dẫn lời nguồn tin cho biết việc Mỹ và Iran trao đổi thông tin qua trung gian là thông lệ, cả hai bên không đạt tiến triển mới qua kênh này; phía Iran nhấn mạnh trước khi Mỹ thực hiện bảy điều kiện mà Iran đưa ra thì sẽ không có tiến triển mới cũng như không có hành động mới nào. Nguồn tin này còn khẳng định eo biển Hormuz hoàn toàn dưới sự kiểm soát quân sự của Iran, không tàu chiến Mỹ nào dám tiếp cận trong phạm vi hàng trăm km.

Giám đốc dự án Iran và nhà phân tích cấp cao của International Crisis Group, Ali Vaez, chỉ ra rằng: “Không có nội dung mới ở đây. Lãnh tụ tối cao chỉ cho phép đàm phán trong phạm vi rất hạn chế, đặt ra các lằn ranh đỏ rõ rệt,” “Tehran muốn đàm phán để chấm dứt chiến tranh, nhưng mong muốn của họ không chỉ là một lần tạm ngừng trước vòng xung đột tiếp theo, mà là một nền hòa bình lâu dài có thể khôi phục năng lực răn đe của Iran.”

Đằng sau tuyên bố cứng rắn của Iran, theo tin tức, lãnh tụ tối cao Khamenei đã ra lệnh cho các chỉ huy quân sự cấp cao chuẩn bị cho vòng đối đầu mới với Mỹ và Israel, đồng thời mở rộng các lựa chọn trả đũa của Tehran, điều này đối lập rõ rệt với tín hiệu ngoại giao mà các nhà ngoại giao Iran gửi đi.

Israel gây áp lực, bầu cử giữa kỳ đến gần, triển vọng đàm phán nhiều biến động

Sự phức tạp của vòng đấu ngoại giao này còn thể hiện ở lập trường cứng rắn của Israel và thời điểm chính trị của bầu cử giữa kỳ tại Mỹ.

Theo tin tức của Vietnam Television dẫn nguồn báo chí Israel, Trump và Thủ tướng Israel Netanyahu đã có một cuộc điện thoại “trực tiếp và gay gắt” vào ngày 31 tháng 10. Theo nguồn tin, Netanyahu thúc giục Trump “ngay lập tức nối lại chiến tranh với Iran” sau khi kết thúc bầu cử giữa kỳ ngày 3 tháng 11, và bày tỏ lo ngại về các cuộc đàm phán Mỹ-Iran do Qatar làm trung gian hiện nay. Giai đoạn này Trump mong muốn “đàm phán được tiến hành đầy đủ,” không muốn Israel cản trở tiến trình này. Nguồn tin cũng tiết lộ nếu đàm phán thất bại, lập trường của Trump có thể “thay đổi đáng kể”.

Bên cạnh đó, giá dầu cao tạo áp lực lên đảng cầm quyền Cộng hòa, khiến Trump có động lực chính trị ngắn hạn mạnh mẽ khi phát biểu về ngoại giao. Giá dầu giảm mạnh vào thứ Hai khiến hợp đồng tương lai WTI rớt khỏi mốc tâm lý 100 USD, chỉ còn chưa đầy 24 giờ trước ngày bầu cử - nhưng các chuyên gia phân tích chỉ ra rằng đối với người tiêu dùng vốn đã chịu đựng giá dầu cao, sự giảm giá này đã quá muộn.

Đệm nguồn cung tiêu tán nhanh, áp lực căn bản chưa giải quyết

Trong khi tín hiệu ngoại giao khiến giá dầu giảm sâu, áp lực cấu trúc về nguồn cung toàn cầu vẫn chưa được giải quyết, các chuyên gia cảnh báo không gian giảm giá dầu có thể khá hạn chế.

Giám đốc điều hành của Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC), Sultan Al Jaber, cho biết, kể từ khi vận chuyển qua eo biển Hormuz bị chặn, tồn kho dầu toàn cầu đã giảm gần 1 tỷ thùng. Tồn kho dầu diesel ở một số thị trường đã giảm xuống mức thấp theo mùa trong 35 năm qua, đồng thời chi phí vận chuyển và logistics trên mỗi thùng dầu đã tăng mạnh từ khoảng 5% lên 30%.

Các nhà phân tích của Goldman Sachs trước đây đã nâng dự báo giá dầu Brent tháng 12 lên 105 USD/thùng và dự đoán giá trung bình cả năm tới là 88 USD/thùng. Trong báo cáo, Goldman Sachs chỉ ra: “Tình hình Trung Đông, xung đột Nga-Ukraine cùng sự phân mảnh địa chính trị rộng hơn đang tạo ra rủi ro gián đoạn nguồn cung ở mức cao.”