Đêm trước ngưỡng 5%, cơn bão bán tháo trái phiếu Mỹ đặt ra bài toán khó cho thị trường và Fed

Theo ứng dụng tài chính Zhihu, làn sóng bán tháo trên thị trường trái phiếu đã đẩy lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ chủ chốt lên gần mức 5%, làm gia tăng những lo ngại từ phố Wall đến Washington về tác động của chi phí vay tăng cao đối với nền kinh tế Mỹ.

Sau khi giá dầu tăng vọt có thể gây ra một làn sóng lạm phát mới và các nỗ lực của chính quyền Trump nhằm xoa dịu áp lực lên thị trường nợ chính phủ không thành công, lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 10 năm chuẩn đã tăng vọt lên 4,97% vào cuối tuần trước. Mức này chỉ cách đỉnh điểm của tháng 10/2023 một bước ngắn — khi đó, lợi suất này từng tạm thời vượt 5% trong một phiên giao dịch đơn lẻ trước khi giảm trở lại do lực mua tăng mạnh.

Làn sóng bán tháo gần đây đã làm tăng thêm rủi ro mà Chủ tịch Fed Walsh phải đối mặt trước cuộc họp chính sách tiền tệ diễn ra vào thứ Tư theo giờ địa phương. Vào thứ Sáu tuần trước, chỉ sau khi dữ liệu cho thấy giá tiêu dùng tăng mạnh hơn dự kiến trong tháng trước, thị trường mới ổn định trở lại, qua đó củng cố đồn đoán rằng các nhà hoạch định chính sách sẽ bắt đầu tăng lãi suất để kiểm soát lạm phát đã vượt mục tiêu liên tục trong năm năm qua.

“Fed rõ ràng đã bị tụt lại phía sau,” Tracy Chen, quản lý danh mục đầu tư tại Brandywine Global Asset Management cho biết, “về trung hạn, lợi suất sẽ tiếp tục tăng.”

Bà nhận định, nguyên nhân là bởi một số yếu tố thúc đẩy lợi suất dài hạn tăng cao — chẳng hạn như tác động lạm phát do xung đột Iran gây ra — nằm ngoài tầm kiểm soát của các nhà hoạch định chính sách. “Cụ thể tăng tới mức nào tôi không chắc, nhưng tôi tin rằng chắc chắn sẽ vượt qua 5%.”

Ba lực lượng đồng thời “rút máu”

Kể từ sau khi Tổng thống Trump phát động chiến tranh với Iran vào cuối tháng 2, làm gián đoạn nguồn cung dầu mỏ và khí đốt tại Trung Đông, lợi suất trái phiếu toàn cầu liên tục tăng cao. Tại Mỹ, cơn sốt Trí tuệ nhân tạo (AI) — vừa bơm vốn nợ lớn vào thị trường, vừa kích thích nền kinh tế — cùng với lo ngại về thâm hụt ngân sách liên bang ngày càng phình to cũng đang góp phần thúc đẩy xu hướng này.

Lợi suất tăng cao gây nhiều khó khăn cho Trump, bởi nó ảnh hưởng tới toàn bộ thị trường, làm tăng chi phí vay thế chấp cùng các khoản vay khác trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.

Đầu tháng này, ông đe dọa sẽ cắt đứt mọi hoạt động thương mại của Mỹ với một số quốc gia nếu Fed không giảm lãi suất — động thái gần như chắc chắn sẽ khiến lo ngại lạm phát gia tăng và đẩy mạnh làn sóng bán tháo trái phiếu. Bộ trưởng Tài chính Bessent đã cố gắng kiềm chế đà tăng lợi suất trái phiếu bằng cách tăng cường hoạt động mua lại trái phiếu của Bộ Tài chính, song phản ứng của nhà đầu tư lại kém tích cực và lợi suất tuần trước vẫn tiếp tục tăng vọt.

Do triển vọng chấm dứt xung đột Trung Đông vẫn còn rất xa vời, các nhà đầu tư đang chuẩn bị tinh thần đối mặt với nguy cơ bán tháo trái phiếu kéo dài. Ian Lyngen, trưởng bộ phận chiến lược lãi suất Mỹ tại BMO Capital Markets cho biết, ông dự đoán lợi suất trái phiếu 10 năm sẽ “sớm vượt mốc 5% trong thời gian cực ngắn.”

Rốt cuộc, 5% có ý nghĩa gì?

Bản thân việc vượt qua mức này không hàm chứa ý nghĩa nội tại đặc biệt — kể từ năm 2007 đến nay, lợi suất này chưa từng đóng cửa trên 5%. Tuy vậy, những ngưỡng tròn như vậy thường được xem là mốc đảo chiều quan trọng, có thể kích hoạt quyết định của nhà đầu tư cũng như cơ quan chức năng.

Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ đặc biệt quan trọng vì nó là chuẩn cho các khoản vay khác. Trên thị trường chứng khoán, nó còn được dùng làm tỷ lệ chiết khấu để đo giá trị hiện tại của lợi nhuận dự kiến trong nhiều năm tới. Lợi suất càng cao thì giá trị hiện tại của lợi nhuận kỳ vọng càng nhỏ.

Một số nhà đầu tư nhận định, điều này có thể bắt đầu gây áp lực lên thị trường chứng khoán — do cơn sốt AI giúp thúc đẩy lợi nhuận mạnh mẽ, kinh tế Mỹ vẫn duy trì được sự vững vàng và chỉ số chứng khoán vẫn quanh mức đỉnh lịch sử. Ngoài ra, lợi suất trái phiếu tăng cao còn có thể khiến dòng vốn chảy khỏi chứng khoán khi tỷ suất sinh lời hấp dẫn hơn thu hút nhà đầu tư hướng tới thị trường trái phiếu.

“Nếu bạn chứng kiến lợi suất trái phiếu tăng lên mức 5% hoặc 5,25%, tôi cho rằng khi đó thị trường chứng khoán sẽ có một đợt điều chỉnh,” Grace Peters, trưởng bộ phận chiến lược đầu tư toàn cầu Private Bank của JPMorgan cho biết, “Ngưỡng 5% mang ý nghĩa tâm lý rất lớn.”

Một cuộc khảo sát trước đó với 122 nhà tham gia thị trường cho thấy khoảng 30% cho rằng khi lợi suất kỳ hạn 10 năm chạm mức 5% đến 5,25% là đủ để khiến chứng khoán Mỹ giảm 10% so với đỉnh — tức rơi vào một đợt điều chỉnh kỹ thuật; còn 22% cho biết ngưỡng kích hoạt nằm trong khoảng 5,25% đến 5,5%. Tuy nhiên, đáng chú ý là hơn hai phần ba số người được hỏi nhận định, dấu hiệu thực sự nguy hiểm không phải là mức tuyệt đối của lợi suất mà là tốc độ tăng của nó. Rủi ro lớn nhất chính là làn sóng bán tháo hỗn loạn và quá nhanh.

Chiến lược gia vĩ mô Brendan Fagan nhận định: “Lạm phát vẫn ở mức cao đáng kể so với mục tiêu, trong khi chính phủ liên bang phải vay nợ khổng lồ trong điều kiện cung ứng vốn đã rất căng thẳng. Nếu hoạt động kinh tế danh nghĩa duy trì ở mức hiện tại, và Fed ngầm chấp nhận lạm phát 3% thay vì 2%, thì lãi suất kỳ hạn dài chắc chắn sẽ tăng cao.”

Diễn biến hỗn loạn tuần trước — lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 2 năm ghi nhận mức tăng lớn nhất trong một ngày kể từ tháng 4/2025 khi sắc lệnh thuế quan của Trump gây chao đảo thị trường — làm tăng thêm sức ép lên Fed.

Bởi trong vài tháng qua, một phần áp lực bán tháo xuất phát từ nghi vấn với Walsh. Ông nhấn mạnh tại buổi họp báo sau cuộc họp đầu tiên vào tháng Sáu rằng, ông tập trung kéo lạm phát về mục tiêu 2% của Ngân hàng Trung ương. Tuy nhiên, sau cuộc họp tháng Bảy, Fed lại giữ nguyên lãi suất, khiến các nhà giao dịch nghi ngờ về cam kết này và bắt đầu bán tháo mạnh các trái phiếu dài hạn.

Hôm thứ Sáu tuần trước, sau khi Bộ Lao động Mỹ công bố chỉ số lạm phát lõi tăng nhanh hơn dự kiến, nhà giao dịch đặt cược đây gần như chắc chắn sẽ buộc Fed phải hành động. Thị trường hợp đồng tương lai bắt đầu định giá khả năng Fed sẽ tăng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản sau cuộc họp sắp tới là khoảng 90%.

“Fed càng chứng tỏ được uy tín trong việc chống lạm phát thì trong trung hạn càng có khả năng nén được phần bù rủi ro trên đường cong lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ ở kỳ hạn dài,” Daleep Singh, kinh tế trưởng toàn cầu của PGIM Credit nhận định.

Dù vậy, các yếu tố khác tiếp tục đẩy lợi suất lên vẫn đang tồn tại. Thâm hụt ngân sách liên bang trong 11 tháng đầu năm tài khóa này đã lên tới 2 ngàn tỷ đô la Mỹ. Tuần trước, Trump tuyên bố rằng nếu Đảng Cộng hoà tiếp tục kiểm soát Quốc hội sau cuộc bầu cử sắp tới, ông có thể phát 5.000 đô la cho mỗi người trưởng thành Mỹ, với tổng chi lên tới hơn 1 ngàn tỷ đô la Mỹ — cố vấn kinh tế Nhà Trắng gọi đây là một “đề xuất nghiêm túc.” Xung đột tại Trung Đông cũng đang tiếp tục leo thang, đẩy giá dầu lên mức cao nhất trong bốn tháng qua.

Nhóm chiến lược gia do Jay Barry lãnh đạo tại JPMorgan nhận định họ kỳ vọng Fed sẽ tăng lãi suất trong tuần này, nhưng do các nhà giao dịch có thể phản ứng mạnh với tuyên bố của Fed và buổi họp báo của Walsh, nên họ duy trì vị thế “hơi tiêu cực” đối với trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn dài. Những nhà đầu tư khác cũng tỏ ra thận trọng, cho rằng nếu Fed khiến nhà đầu tư bất ngờ, làn sóng bán tháo có thể sẽ bùng phát trở lại.

“Nếu Fed không tăng lãi suất, làn sóng bán tháo ở đầu dài đường cong lợi suất có thể trở nên hỗn loạn hơn nữa,” Ed Al-Hussainy, quản lý danh mục đầu tư tại Columbia Threadneedle nhận xét.