“Liên lạc mới của Cục Dự trữ Liên bang”: Việc tăng lãi suất của Wosh là “không có đường lui”, niềm tin của Trump đang bị thử thách

Năm ngoái Trump đã liên tiếp gây áp lực buộc Fed hạ lãi suất, nhưng giờ đây vị chủ tịch do chính ông lựa chọn lại bị thị trường dồn đến cửa ngõ tăng lãi.

Ngày 14/9, "phóng viên Fed mới" Nick Timiraos đăng bài trên Wall Street Journal nói về lựa chọn then chốt mà Chủ tịch Fed Kevin Walsh sắp đối diện: liệu có công bố tăng lãi tại phiên họp chính sách tuần này trong bối cảnh lạm phát vẫn dai dẳng và giá năng lượng tăng cao.

Timiraos cho rằng trong hàng loạt phát ngôn từ vài tháng qua, Walsh đã hầu như tự khoá cho mình lối thoát "không hành động". Dữ liệu CPI tháng 8 vượt kỳ vọng đã đóng chặt cánh cửa cuối cùng. Trong khi đó, Nhà Trắng lại tỏ ra lập lờ—bề ngoài thì khẳng định "100% tôn trọng độc lập", nhưng lại ngầm bóng gió việc tăng lãi sẽ khiến họ "không vui".

Chỉ còn bảy tuần trước bầu cử giữa kỳ Mỹ, nếu Walsh chọn tăng lãi thì sẽ trực tiếp kiểm nghiệm thứ "niềm tin" mà Trump nói về ông suốt nhiều tháng. Nhưng nếu không tăng lãi, uy tín của Walsh sẽ ra sao? Trước đây, Walsh duy trì được thế cân bằng giữa Nhà Trắng và Fed nhờ chiến thuật "ít nói tránh đối đầu", nhưng sau cuộc họp lần này, sự im lặng sẽ không còn là tấm khiên bảo vệ ông nữa.

Walsh tự đưa mình vào ngõ cụt như thế nào?

Sau khi Walsh nhậm chức Chủ tịch Fed vào tháng 5, ở buổi họp báo đầu tiên tháng 6, ông phát đi tín hiệu chống lạm phát cứng rắn, khiến thị trường kỳ vọng Fed hành động quyết liệt hơn nữa. Tuy nhiên, tại các phiên họp chính sách tiếp theo, ông lại chọn giữ nguyên lãi suất mà không đưa ra lời giải thích thuyết phục—vì sao đã nói cứng rắn rồi mà chính sách lại dậm chân tại chỗ?

Hệ quả là, trong lúc ông phát biểu, lợi suất dài hạn lại tăng thay vì giảm. Nick Timiraos trong bài viết nhận định đây là dấu hiệu "các nhà đầu tư không chắc những tuyên bố cứng rắn của ông sẽ trở thành chính sách thực".

Tháng 8, Walsh đã cố gắng sửa lại hình ảnh này tại một buổi phát biểu trọng điểm. Ông nói "hầu như không có bằng chứng cho thấy điều kiện vay mượn đang kìm nén kinh tế", và số liệu lạm phát khá tốt mùa hè vừa rồi cũng chưa thuyết phục ông rằng xu hướng nền tảng đã cải thiện. Những phát ngôn này thực chất là bắc cầu cho khả năng tăng lãi suất.

Nhưng thực sự "khóa hẳn cửa sau" lại chính là dữ liệu CPI tháng 9. Nick Timiraos viết, "Chỉ số giá tiêu dùng tháng 8 kéo dài chuỗi tăng vượt kỳ vọng, chấm dứt chu kỳ cải thiện hai tháng trước đó"—trong khi hai tháng này lại là bằng chứng bước đầu xác nhận dự đoán của Fed. Sau khi số liệu được công bố, xác suất thị trường đặt cược Fed tăng lãi suất trong tuần tăng vọt lên khoảng 90%.

Đặc biệt, dữ liệu lại rơi đúng vào thời điểm Fed "im lặng" trước phiên họp, không quan chức nào có thể ra mặt "hạ nhiệt". Phiên họp chính sách ngày 17/9 cận kề, lựa chọn của Walsh ngày càng bó hẹp.

Điều gì ẩn sau lời "hỗ trợ 100%" của Nhà Trắng?

Ngay trước phiên họp tuần này, Chủ tịch Hội đồng Kinh tế Quốc gia Nhà Trắng Kevin Hassett đã xuất hiện trên truyền hình khẳng định lạm phát đang cải thiện, Fed không cần phải tăng lãi suất. Ông cũng nhấn mạnh Trump "100% tôn trọng sự độc lập của Kevin Walsh" và sẽ "100% ủng hộ" mọi quyết định của Fed.

Những lời này nghe qua thì lịch sự, nhưng Hassett ngay sau đó lại nói thêm: Trump sẽ "không vui" nếu tăng lãi suất.

Hassett cũng lập luận rằng thay đổi lãi suất khi bầu cử đến gần sẽ "gây tổn hại tới uy tín phi chính trị của Fed". Nick Timiraos trong bài viết phân tích ngược lại: nếu Nhà Trắng công khai yêu cầu giảm lãi, mà Fed giữ nguyên chính sách trong lúc thị trường kỳ vọng tăng lãi, cũng dễ khiến bên ngoài cho rằng Walsh đang chiều lòng tổng thống đã bổ nhiệm ông.

Nói cách khác, Walsh lựa chọn thế nào cũng sẽ bị nghi ngờ về động cơ. Đó chính là thế tiến thoái lưỡng nan về sự độc lập của Fed.

Trump và Fed: Từ "chiến tranh" đến "đình chiến"

Năm ngoái, Trump từng phát động đợt gây áp lực công khai dai dẳng nhất trong nhiều thập kỷ đối với Fed. Ông thường xuyên chỉ trích Chủ tịch tiền nhiệm Powell, thậm chí doạ khởi kiện ông này vì gian lận. Trump đưa cố vấn kinh tế Stephen Miran vào hội đồng Fed, người này có mặt ở cả sáu phiên họp đều bỏ phiếu cho các biện pháp nới lỏng. Trump cũng từng tìm cách sa thải thành viên Hội đồng Fed Lisa Cook—lần đầu tiên tổng thống tìm cách bãi nhiệm một thành viên Fed, cuối cùng Toà án tối cao mới tạm dừng được hồ sơ này, nhưng vụ việc đến giờ vẫn treo lơ lửng.

Sự xuất hiện của Walsh tạm thời kết thúc "chiến tranh". Trump nhiều lần khẳng định "tin Walsh sẽ làm điều đúng đắn", nhờ đó Walsh tránh được những đòn công kích công khai từng dồn vào Powell.

Nhưng Nick Timiraos chỉ ra, "đình chiến" này là có điều kiện. Bảy tuần trước bầu cử mà Walsh tăng lãi thì sẽ kiểm tra trực tiếp xem "niềm tin" của Trump kéo dài được bao lâu.

Đáng chú ý, chính Walsh năm ngoái từng công khai chỉ trích Fed hạ lãi quá chậm. Khi được hỏi liệu lập trường này có chịu ảnh hưởng từ tổng thống có thể sẽ đề cử ông không, Walsh trả lời trên CNBC: "Chim thay lông có mùa, phải thuận theo thời thế. Việc này không liên quan tới tổng thống này".

Quan điểm của Walsh: Độc lập hay biệt lập?

Trước nhiều suy đoán bên ngoài, Walsh luôn nhấn mạnh lập trường độc lập trong các phát ngôn công khai.

"Họ chọn một người độc lập làm công việc độc lập và đó chính là điều tôi sẽ làm," Walsh nói trong buổi điều trần quốc hội mùa hè này.

Nick Timiraos tiết lộ thêm một chi tiết: những người từng trao đổi với Walsh cho biết ông cho rằng thời Chủ tịch Powell, Fed đã tự làm phức tạp hóa tình hình vì một số "phát ngôn đối đầu không cần thiết"—ví dụ công khai mô tả thuế quan làm tăng giá cả, hoặc công khai bảo vệ tính độc lập của Fed. Chiến lược của Walsh là "ít nói, tránh khiêu khích".

Phong cách kín tiếng này ở mức độ nào đó đã duy trì hoà bình với Nhà Trắng. Nhưng nếu thật sự tăng lãi tuần này, sự im lặng không còn là tấm khiên cho ông nữa.

Các nhà kinh tế nghĩ gì?

Xung quanh lần tăng lãi này, giới kinh tế không hoàn toàn đồng thuận.

Cựu giám đốc Văn phòng Ngân sách Quốc hội, nhà kinh tế Đảng Cộng hòa Douglas Holtz-Eakin nhận định thẳng thắn. Ông cho biết trước tháng 7 ông cho rằng Walsh không cần thiết mạo hiểm gây căng thẳng với Nhà Trắng trước bầu cử giữa kỳ. Nhưng từ sau tháng 7, các phát ngôn của Walsh cộng với cú sốc năng lượng và kinh tế được thúc đẩy bởi AI đã dồn ông vào thế bí.

"Ông ấy không còn đường lui," Holtz-Eakin nói, "Kevin Walsh là một chính trị gia xuất sắc, và ông ấy phải tìm cách xử lý tốt chuyện này."

Ông cũng dự đoán hướng đi tiếp theo: Trump và Walsh có thể ngầm phối hợp để Trump công khai chỉ trích Walsh, còn Walsh thì lặng lẽ chịu đựng; hoặc Trump đơn giản chuyển hướng dư luận, giả vờ như không có gì xảy ra. "Trump sẽ chuyển hướng chủ đề thay vì đối đầu trực diện, vì ông ấy không thể thừa nhận mình sai," Holtz-Eakin nói.

Tuy nhiên, nhà kinh tế bảo thủ Michael Strain của Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI) lại nghĩ khác. Ông cho rằng nên tăng lãi ngay từ tháng 7, một khi đã không tăng, giờ lại làm khi bầu cử cận kề thì không hợp thời điểm.

"Thực tế kém may mắn của Fed là họ không thể phớt lờ thực tế Tổng thống Trump hết sức thù địch với cơ quan quan trọng này," Strain nói. Theo ông, nhà đầu tư sẽ tiếp nhận việc Fed tiếp tục giữ nguyên chính sách nhanh hơn nhiều so với tốc độ Fed có thể phục hồi sau xung đột với Trump.

Hướng đi tương lai: Sau đình chiến

Nguyên tắc độc lập của Fed liệu còn đủ sức bền trước những sức ép chính trị?

Bài viết cho biết điều chỉnh lãi suất trước hoặc sau bầu cử không phải chuyện chưa có tiền lệ—Fed từng làm vậy trước Đại hội Đảng năm 1988, 1994, 2004, 2018 và trong nhiệm kỳ Biden năm 2022. Lịch sử cho thấy chính sách tiền tệ tác động chu kỳ bầu cử là chuyện khá phổ biến.

Nhưng điểm đặc biệt hiện tại là thù địch giữa Trump và Fed đã đủ hồ sơ, và mọi bước đi của Walsh đều bị soi kỹ.

Holtz-Eakin có lẽ thực tế nhất: bất luận kết quả ra sao, Walsh phải cho thấy quyết định của mình dựa vào số liệu kinh tế chứ không phải sức ép chính trị.