Phó Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu cảnh báo “bong bóng”: Định giá tài sản AI “rất cao”, thị trường chứng khoán dễ bị điều chỉnh

Ứng dụng tài chính Zhihui Finance APP đưa tin, Phó Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu Boris Vujcic cảnh báo rằng, sự bùng nổ định giá thị trường chủ yếu do làn sóng AI thúc đẩy khiến thị trường chứng khoán dễ đối mặt với rủi ro điều chỉnh hơn.

"Các tỷ số P/E, P/E dự phóng như hiện tại, dù không phải chưa từng thấy nhưng lâu rồi mới xuất hiện," vị quan chức người Croatia này phát biểu trong podcast "Euro Matters" của Ngân hàng Trung ương châu Âu phát hành hôm thứ Ba, "Những định giá này cuối cùng có lẽ sẽ được chứng minh là hợp lý, nhưng cũng không loại trừ trường hợp ngược lại."

Ông cảnh báo rằng "quy mô tiếp xúc rất lớn và vẫn đang tăng lên", đồng thời bổ sung: "Chúng ta phải cực kỳ thận trọng, giám sát tình hình này chặt chẽ, bởi khi quy mô tiếp xúc quá lớn và dòng tiền đầu tư đổ vào mạnh như vậy, chắc chắn sẽ đặt ra rủi ro đối với việc định giá lại thị trường chứng khoán."

Bàn hợp xướng của các Thống đốc Ngân hàng Trung ương

Phát biểu của Vujcic càng củng cố sự đồng thuận ngày càng tăng của các Thống đốc Ngân hàng Trung ương, cơ quan quản lý và nhà đầu tư toàn cầu: định giá các doanh nghiệp AI trọng điểm có khả năng bị thổi phồng quá mức, nếu những công ty này bất ngờ sụt giá, có thể gây ra điều chỉnh trên thị trường toàn cầu. Chỉ một ngày trước đó, Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu Christine Lagarde cũng thẳng thắn cho rằng, định giá tài sản ngành AI "rất cao", việc điều chỉnh là "hoàn toàn có thể" – mặc dù không ai dự đoán được thời điểm.

Đây không phải là phát biểu đơn lẻ trong nội bộ Ngân hàng Trung ương châu Âu. Theo tin tức, năm kinh tế gia của Ngân hàng Trung ương châu Âu (Malin Andersson, Johannes Breckenfelder, Stefano Corradin, Kalin Nikolov và Maria Antonietta Viola) trong báo cáo phân tích ngày 17/8 đã nhận định: "Việc điều chỉnh định giá thị trường chứng khoán hiện nay là khả thi", đối với khu vực đồng euro, đây sẽ là "một vấn đề ổn định tài chính, chứ không chỉ là vấn đề tư nhân" – nói cách khác, cú sốc sẽ không chỉ do các nhà đầu tư công nghệ riêng lẻ chịu trách nhiệm.

Thời điểm cảnh báo là điều đáng chú ý

Những ý kiến này được đưa ra vào lúc các nhà phát triển AI như Anthropic PBC và OpenAI đang xung đột với chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump do kêu gọi toàn ngành trì hoãn phát triển AI. Việc này đã khiến cổ phiếu công nghệ bị bán tháo, đồng thời làm dấy lên nghi vấn liệu làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu toàn cầu có thể duy trì hay không.

Trên thực tế, thị trường chứng khoán Mỹ vừa qua đã thể hiện rất rõ điều này. Kết phiên thứ Hai, ba chỉ số lớn của Phố Wall đồng loạt giảm điểm. Tuy nhiên, tâm điểm tổn thất là nhóm cổ phiếu bán dẫn – chỉ số Philadelphia Semiconductor giảm mạnh 5,86% trong một ngày, mức giảm lớn nhất kể từ ngày 1/7.

Cùng tối đó, lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm lần đầu vượt mốc 5% kể từ tháng 10/2023. Hơn nữa, sau đợt lo ngại thuế quan ngắn vào năm 2025, dư nợ giao dịch ký quỹ trên phố Wall đã tăng vọt 77% trong vòng 14 tháng, vượt hơn 1.500 tỷ USD, hiện đang đối mặt ba cú sốc: "định giá ở mức lịch sử, lãi suất phi rủi ro tăng, AI chứng lại".

Định giá thực sự cực đoan đến mức nào?

Căn cứ cho đánh giá "ít thấy trong nhiều năm" của Vujcic là một loạt số liệu định giá sẽ được ghi vào lịch sử. Theo nền tảng thông tin ngành NextFin tổng hợp, chỉ số P/E điều chỉnh theo chu kỳ Shiller (Shiller CAPE) của S&P 500 đã vượt 40 liên tục kể từ tháng 5/2026 – lần duy nhất trong lịch sử ở mức này nhiều tháng liền là trước khi bong bóng Internet đạt đỉnh tháng 3/2000, hiện chỉ số này đang ở hơn 40, tiến gần kỷ lục 44,2, và gấp 2,3 lần so với mức trung bình dài hạn là 17.

Mức độ nóng không dừng ở tỷ số P/E. Chỉ số "Buffett Indicator", so sánh tổng vốn hóa thị trường cổ phiếu Mỹ với GDP đã lên trên 237%, vượt xa ngưỡng "cảnh báo chơi với lửa" 200% do chính Warren Buffett đặt ra. Từ khi chu kỳ tăng giá hiện tại khởi động từ tháng 10/2022, S&P 500 tăng 127%, Dow Jones tăng 95%, Nasdaq tăng 161%, chủ yếu nhờ chi tiêu cơ sở hạ tầng AI dẫn dắt.

Đà tăng còn thể hiện sự tập trung cực cao hiếm thấy: nhóm "bảy gã khổng lồ" (Apple, Microsoft, Nvidia, Google, Amazon, Meta, Tesla) chiếm hơn 35% vốn hóa thị trường S&P 500; giá trị 10 công ty lớn nhất trong chỉ số chiếm khoảng 38%, trong khi tỷ trọng lợi nhuận chỉ 31% (theo NextFin tổng hợp, tính đến đầu năm 2026). Sự tập trung này đồng nghĩa, chỉ cần một vài cổ phiếu bị sụp đổ sẽ thành sự kiện toàn thị trường, chứ không còn là luân chuyển theo nhóm ngành có kiểm soát.

Đối với châu Âu, mức độ tiếp xúc là hiện hữu. Nhóm nhà kinh tế Ngân hàng Trung ương châu Âu kể trên phân tích, các hộ gia đình khu vực đồng euro nắm giữ khoảng 440 tỷ euro giá trị cổ phiếu 7 đại diện lớn nhất của Phố Wall, quy mô tiếp xúc của các quỹ hưu trí và bảo hiểm cũng tương đương – và phần lớn trong số này là do các sản phẩm chỉ số bị động, hình thành vị thế "tập trung không tự nguyện".

Điểm khác lần này: Bảo hiểm đã ít hơn xưa

So với bong bóng công nghệ năm 2000, điểm mấu chốt khác biệt có lẽ không phải ở bong bóng mà ở "bàn đạp" phòng thủ. Khi ấy, Fed vẫn còn nhiều dư địa giảm lãi suất, chính phủ cũng có thể can thiệp mạnh. Phân tích cho thấy hiện nay dư địa chính sách ít hơn nhiều – lãi suất đã quá thấp, nợ công lại ở mức cao. Nếu điều chỉnh xảy ra cùng bất ổn thị trường rộng lớn hơn, các nhà hoạch định chính sách sẽ khó dập tắt làn sóng – đây chính là lý do Ngân hàng Trung ương châu Âu coi đó là "vấn đề ổn định tài chính".

Vujcic trong podcast còn liệt kê hai nguồn rủi ro tiềm ẩn lớn của hệ thống tài chính là chính sách tài khóa và địa chính trị, trong đó yếu tố địa chính trị "có thể nhanh chóng thay đổi giá cả và tâm lý thị trường", ở khía cạnh tài khóa, một số quốc gia có "tình hình tài chính không bền vững về lâu dài".

"Chúng ta đã học được từ quá khứ rằng, cái gì không bền vững là chắc chắn sẽ không bền," ông nói, thúc giục cần giải quyết sớm. "Đây cũng là khía cạnh chúng tôi phải giám sát rất chặt chẽ, bởi các thị trường này cũng có thể bị định giá lại, và có thể là rất nhanh."

Rủi ro địa chính trị không phải không có cơ sở: giá dầu Brent đã vượt 107 USD/thùng vào thứ Hai, xung đột Trung Đông đang tạo thêm áp lực kép cho tái định giá và làm nhiễu loạn lạm phát cũng như thị trường nợ. Về mặt lãi suất, công cụ CME FedWatch cho thấy xác suất Fed tăng lãi suất 25 điểm cơ bản vào tháng 9 gần 90%; Macro Risk Advisors thậm chí cảnh báo, nếu tăng lãi trong tuần này, S&P 500 có thể điều chỉnh khoảng 10%.

Sự thận trọng của Ngân hàng Trung ương: Cảnh báo không đồng nghĩa bi quan tuyệt đối

Điều đáng lưu ý là Ngân hàng Trung ương châu Âu cân nhắc cẩn trọng khi phát đi cảnh báo. Theo báo cáo, họ nhấn mạnh không phải dự đoán sụp đổ, thời điểm điều chỉnh "không thể biết trước", chỉ xác nhận được sau; và – đây là điểm quan trọng cho những nhà đầu tư muốn bán tháo – "không phải giá hiện tại đã là trần". Nếu AI thực sự mang tính cách mạng, kể cả có điều chỉnh, định giá tương lai vẫn có thể "cao hơn nhiều".

Nói cách khác, Ngân hàng Trung ương châu Âu đang cố gắng tách biệt "thành công của AI" và "tính an toàn của giá cổ phiếu hiện tại" – cặp vấn đề bị đợt tăng giá dai dẳng và yếu tố dẫn dắt hẹp trói chặt nhầm lẫn với nhau lần này. Đột phá về công nghệ AI là một chuyện, giá mà nhà đầu tư sẵn sàng trả lại là câu chuyện hoàn toàn khác – điều khiến Vujcic và đồng nghiệp thực sự lo lắng là vế sau.