Giá dầu diesel tại Mỹ tăng vọt 83% trong năm! Chuyên gia kinh tế trưởng của Apollo cảnh báo: Việc truyền dẫn chi phí có thể khiến lạm phát lõi trở nên dai dẳng hơn, Fed khó thể làm ngơ

Theo thông tin từ ứng dụng tài chính thông minh, Torsten Slok, nhà kinh tế trưởng của Apollo Global Management, cảnh báo rằng mối đe dọa lạm phát do giá dầu diesel tại Mỹ tăng vọt lên mức kỷ lục có thể nghiêm trọng hơn so với những gì Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) hiện nhận thức. Khác với giá xăng tăng chủ yếu tác động trực tiếp đến chi tiêu năng lượng, chi phí dầu diesel lại hiện diện rộng khắp trong các hoạt động kinh tế như vận chuyển hàng hóa, chuỗi cung ứng bán lẻ và xây dựng trung tâm dữ liệu, vì vậy nó có thể tiếp tục lan truyền tới chỉ số giá tiêu dùng cốt lõi (CPI). Trong cuộc phỏng vấn hôm thứ Sáu, Slok cho biết: “Khi giá dầu diesel tăng, thực tế nó sẽ đi vào các mục khác trong rổ CPI ngoài mục chi tiêu cho năng lượng.”

Điều này đặc biệt quan trọng đối với chính sách tiền tệ hiện tại của Fed. Trước đó, Fed vừa mới thực hiện lần tăng lãi suất đầu tiên kể từ năm 2023, trong khi lạm phát tại Mỹ vẫn cao rõ rệt so với mục tiêu 2%. Vì các chỉ số lạm phát cốt lõi đã loại trừ giá năng lượng, Slok cho rằng Fed không thể đơn giản xem việc dầu diesel tăng giá là cú sốc năng lượng mang tính tạm thời, bởi chi phí vận chuyển cao hơn cuối cùng có thể thấm vào giá hàng hóa và dịch vụ cốt lõi.

Sau khi cuộc chiến giữa Mỹ và Iran làm gián đoạn nguồn cung dầu thô tại Vịnh Ba Tư, người tiêu dùng Mỹ đã đối mặt với áp lực tăng giá xăng, nhưng các doanh nghiệp và ngành vận tải phụ thuộc vào dầu diesel còn chịu tác động nghiêm trọng hơn. Tính đến thứ Năm, giá dầu diesel trung bình tại Mỹ từ đầu năm đến nay đã tăng vọt 83%, lên mức 6,50 USD/gallon; trong khi đó, giá xăng cùng kỳ chỉ tăng 59%.

Slok chỉ ra rằng, tác động của dầu diesel đối với lạm phát khác biệt rõ rệt so với xăng. Dầu diesel được sử dụng rộng rãi trong vận chuyển hàng hóa, từ chuỗi cung ứng bán lẻ đến xây dựng trung tâm dữ liệu đều không thể thiếu các hoạt động logistics liên quan, và nhóm nhu cầu này lại có độ co giãn giá thấp, tức là dù giá dầu diesel tăng mạnh, các doanh nghiệp cũng khó có thể cắt giảm đáng kể các hoạt động vận chuyển thiết yếu. Điều này đồng nghĩa, khi chi phí nhiên liệu tăng, các doanh nghiệp vận chuyển có thể buộc phải chuyển phần tăng chi phí này sang các doanh nghiệp khác, cuối cùng truyền tải tới người tiêu dùng.

Vì vậy, tác động của việc tăng giá dầu diesel sẽ không chỉ dừng ở mục “năng lượng” trong CPI mà còn có thể lan tỏa qua kênh logistics, giá hàng hóa và dịch vụ, từ đó khiến lạm phát cốt lõi đối diện với áp lực tăng bền bỉ hơn.

Slok cho rằng, “hiệu ứng truyền dẫn cấp hai” này là điểm khác biệt quan trọng giữa cú sốc giá dầu diesel so với các biến động giá năng lượng thông thường. Nếu chỉ có xăng tăng giá ngắn hạn, Fed thường có thể tập trung hơn vào xu hướng lạm phát lõi đã loại trừ năng lượng và thực phẩm. Tuy nhiên, nếu giá dầu diesel tăng kéo theo tăng chi phí vận chuyển hàng hóa, xây dựng và vận hành doanh nghiệp, cuối cùng phản ánh vào giá các hàng hóa và dịch vụ khác, thì cú sốc năng lượng có thể chuyển thành áp lực lạm phát trên diện rộng hơn.

Trong tình huống như vậy, Fed khó có thể tiếp tục xem việc giá năng lượng tăng là cú sốc nhất thời. Hiện vấn đề này càng được quan tâm khi Fed vừa mới bắt đầu tăng lãi suất trở lại. Nếu giá dầu diesel duy trì ở mức cao, đẩy lạm phát lõi tăng thêm, áp lực kìm hãm giá cả đối với Fed có thể gia tăng tương ứng.

Trong khi đó, Slok nhận định, làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) là nguyên nhân quan trọng nhất giúp kinh tế Mỹ vẫn giữ được sức bền ngay cả khi lãi suất cao. Ông ước tính hiện các hoạt động kinh tế liên quan đến AI đã đóng góp khoảng 1 điểm phần trăm vào tăng trưởng GDP của Mỹ, tương đương khoảng một nửa tổng mức tăng trưởng kinh tế hiện nay.

Đóng góp này không chỉ đến từ xây dựng trung tâm dữ liệu, mà còn bao gồm nhu cầu năng lượng phát sinh, chi tiêu cho phần mềm cùng hiệu ứng tăng tài sản nhờ thị trường chứng khoán đi lên.

Nói cách khác, kinh tế Mỹ hiện đang chịu tác động của hai lực đối lập. Một mặt, làn sóng đầu tư AI tiếp tục hỗ trợ cho hoạt động và nhu cầu kinh tế; mặt khác, các chi phí năng lượng như dầu diesel tăng vọt đang khiến chi phí hoạt động và vận chuyển của doanh nghiệp tăng lên, qua đó có thể tiếp tục lan truyền sang lạm phát.

Điều này cũng khiến Fed phải đối mặt với môi trường chính sách phức tạp hơn, khi tăng trưởng kinh tế vẫn kiên cường nhưng áp lực lạm phát lại có thể trở nên “cứng đầu” hơn do chi phí năng lượng lan sang giá thành cốt lõi.

Slok cũng nêu ra một kịch bản có thể giúp Fed tránh tiếp tục tăng lãi suất. Nếu chiến tranh giữa Mỹ và Iran được giải quyết, áp lực cung toàn cầu về năng lượng được giảm bớt, giá dầu thô và dầu diesel có thể dịu lại, nhờ đó hạ nhiệt áp lực lạm phát. Trong trường hợp này, Fed sẽ không cần tiếp tục tăng lãi suất để kìm hãm giá cả.

Tuy vậy, Slok nhận định rằng, tình hình Trung Đông lắng dịu cùng giá năng lượng giảm có thể là hy vọng lớn nhất giúp Fed không cần tăng lãi suất nữa trong ngắn hạn, nhưng viễn cảnh này liệu có xảy ra hay không thì vẫn còn rất nhiều bất định.