Besant lại nhắc lại "giảm nợ", các chuyên gia thị trường: tầm nhìn không phải là kế hoạch

Bộ trưởng Tài chính Mỹ, bà Janet Yellen, mới đây lại một lần nữa ủng hộ quan điểm tài khóa của chính quyền Trump, khẳng định rằng tăng trưởng kinh tế kết hợp với kiềm chế chi tiêu là hai giải pháp song song giúp giảm tỷ lệ nợ. Tuy nhiên, các chiến lược gia thị trường và nhà kinh tế học độc lập đều cho rằng đây chỉ là một vòng can thiệp bằng lời nói, khó thay đổi được định hướng cơ bản của tài chính Mỹ.

Theo bà Yellen, tối ngày thứ Hai, 5/10 (giờ miền Đông nước Mỹ), sau khi tiếp nhận "một đống nợ" mà chính quyền Biden để lại, chính phủ Trump đang "kiềm chế chi tiêu và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế" nhằm giải quyết tình hình, đồng thời cho rằng GDP tăng trưởng liên tục trên 3% sẽ giúp đảo ngược tỷ lệ nợ trên GDP. Bà cũng chỉ ra rằng sau khoản chi trả thuế một lần lên đến 180 tỷ USD, thu nhập từ thuế quan đã phục hồi lên mức cao hơn.

Trong ngày bà Yellen phát biểu, vào phiên giao dịch buổi trưa đầu tuần này của chứng khoán Mỹ, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm đã chạm ngưỡng 5,35%, phá kỷ lục cao nhất trong 14 năm kể từ năm 2002 do tạo lập vào thứ Năm tuần trước. Chiến lược gia Elias Haddad của Brown Brothers Harriman cùng các đồng nghiệp nói thẳng rằng động thái của bà Yellen thực chất chỉ cố gắng dùng diễn ngôn để hạ nhiệt lợi suất dài hạn.

Trong khi đó, thứ Bảy tuần trước khi trả lời phỏng vấn truyền thông Mỹ, bà Yellen đã đổi hẳn thái độ cứng rắn trước đó mà thừa nhận "tôi không kiểm soát được thị trường trái phiếu", đồng thời đổ lỗi cho tình hình chiến sự Iran khiến giá dầu toàn cầu tăng cao, thay vì do vấn đề cấu trúc tài chính Mỹ. Điều này hoàn toàn khác với phát ngôn mạnh miệng vào tháng 9 trước đó khi bà tự xưng mình là "nhà cái", mời các nhà đầu tư trái phiếu "đặt cược đối đầu".

Quan điểm cốt lõi trong phát biểu đầu tuần này của bà Yellen, đó là tăng trưởng kinh tế nhanh và duy trì lâu dài sẽ tự động làm giảm tỷ lệ nợ trên GDP. Tuy nhiên, truyền thông chỉ ra rằng số liệu thực tế lại không ủng hộ lập luận này.

Các nhà kinh tế dự báo, năm nay thâm hụt ngân sách Mỹ so với GDP sẽ vào khoảng 6%, đây là mức cao trong lịch sử đối với một giai đoạn tỷ lệ thất nghiệp thấp và tăng trưởng kinh tế ổn định. Tăng trưởng GDP năm 2023 gần mức 3%, năm 2024 cũng từng đạt ngưỡng này, nhưng tỷ lệ thâm hụt cả hai năm đều vượt 6%.

Marc Goldwein, Giám đốc Chính sách cấp cao tại tổ chức phi đảng phái Committee for a Responsible Federal Budget, nhận định: nếu muốn giảm tỷ lệ thâm hụt về mức 3% GDP như mục tiêu của bà Yellen, kinh tế Mỹ phải đạt tốc độ tăng trưởng 4,5%. "Chúng ta không thể chỉ dựa vào kinh tế tăng trưởng mà thoát khỏi vấn đề thâm hụt, không phải vì toán học không cho phép, mà đơn giản là điều đó không thực tế."

Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) hồi tháng Hai năm nay đã cảnh báo, tỷ lệ nợ/GDP của Mỹ sẽ vượt kỷ lục lịch sử 106% của năm 1946 vào năm 2030, lúc đó sẽ bước vào vùng chưa từng có.

Tính cấp bách của vấn đề nợ càng bị phóng đại bởi chi phí tài trợ liên tục tăng cao.

Hiện tại, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn từ 5 năm đến 30 năm đều đã vượt 5%, lợi suất trái phiếu ngắn hạn đáo hạn dưới 1 năm cũng trên 4%, tất cả đều cao hơn mức lợi suất phiếu bình quân 3,48% của trái phiếu Kho bạc lưu thông đến cuối tháng 8 năm nay.

Điều này có nghĩa, khi các khoản nợ lãi suất thấp lần lượt đáo hạn và được tái cấp vốn, chi phí trả nợ của chính phủ sẽ liên tục tăng cao. Trong 11 tháng đầu tài khóa 2026, khoản chi lãi suất ròng của Mỹ đã lên tới 1.000 tỷ USD.

Rodrigo Catril, chiến lược gia của Ngân hàng Quốc dân Australia, cho biết lãi suất Mỹ kỳ hạn dài tăng một phần do thị trường lo ngại "chi tiêu tài khoá quá mức", “Đẩy nhanh tăng trưởng kinh tế chắc chắn có ích, nhưng không đủ để giải quyết vấn đề”.

Các chiến lược gia cũng chỉ ra, cam kết thắt chặt của bà Yellen vướng phải trở ngại thể chế gốc rễ: quyền quyết định chính sách tài khóa thuộc về Quốc hội, không phải Bộ Tài chính.

Catril cho hay: “Việc cắt giảm thâm hụt ngân sách đòi hỏi phải đạt được đồng thuận lưỡng đảng, rõ ràng hiện nay khoảng cách chia rẽ giữa hai đảng là rất lớn.”

Tháng 9, bà Yellen từng ngụ ý Đảng Cộng hòa có thể sẽ thúc đẩy kế hoạch cải tổ tài khóa tại Quốc hội ngay sau cuộc bầu cử giữa kỳ Mỹ vào ngày 3/11, đồng thời cho biết đang cùng người đứng đầu Ngân sách Nhà Trắng, Russ Vought, xây dựng một gói giải pháp tổng thể, song đến nay vẫn chưa công bố nội dung cụ thể nào.

Chiến lược gia của Macquarie, Gareth Berry, đã nói thẳng: "Chỉ nói về tầm nhìn thôi thì chưa phải là một kế hoạch thực sự."

Bên cạnh phát ngôn của bà Yellen, thị trường còn theo dõi sát một cột mốc quan trọng sắp tới.

Bộ Tài chính Mỹ sẽ công bố Báo cáo tái cấp vốn quý vào ngày 4/11. Đây cũng là báo cáo tái cấp vốn quý đầu tiên kể từ khi Bộ tăng mạnh quy mô mua lại trái phiếu dài hạn vào giữa tháng Tám – được bà Yellen gọi là “quy trình đảo ngược trái phiếu Kho bạc” (Treasury twist).

Do chi phí huy động vốn cho trái phiếu dài hạn liên tục cao, nhà đầu tư và chiến lược gia dự kiến Bộ Tài chính có thể sẽ phát tín hiệu giảm dựa vào phát hành trái phiếu dài hạn.

Trong lần công bố Báo cáo tái cấp vốn gần nhất, Bộ Tài chính Mỹ cũng đã khéo léo điều chỉnh ngôn từ, thay đổi mô tả về kế hoạch phát hành trái phiếu trả lãi (coupon bonds) và trái phiếu trả lãi thả nổi từ “tăng” thành “thay đổi”, để mở đường cho khả năng giảm quy mô phát hành trong tương lai.