Hành động của quỹ phòng hộ đang khuếch đại rủi ro cổ phiếu công nghệ!

Các quỹ phòng hộ đang âm thầm thay đổi chiến lược phòng ngừa rủi ro của mình, sự chuyển đổi này đang đặt ra tiềm ẩn bất ổn lớn hơn cho thị trường cổ phiếu công nghệ.

Vào thứ Sáu, theo phân tích của Simon White - chuyên gia chiến lược vĩ mô tại Bloomberg, Các quỹ phòng hộ đã chuyển từ việc chủ yếu bán khống từng cổ phiếu riêng lẻ để phòng ngừa rủi ro từ các vị thế mua liên quan đến AI, sang ngày càng bán khống chỉ số. Sự chuyển đổi chiến lược này đang đẩy cao mối liên kết giữa các cổ phiếu, làm tăng nguy cơ VIX nhảy vọt một cách hỗn loạn, thị trường phải đối mặt với rủi ro giá cổ phiếu giảm mạnh.

Trong tháng 10, nhóm cổ phiếu công nghệ gặp phải đợt điều chỉnh khoảng 8%, các vị thế liên quan đến AI bị đóng lại hàng loạt, nhiều quỹ chịu tổn thất nặng. Dù vậy, trong bối cảnh chi tiêu vốn tăng mạnh và kỳ vọng lợi nhuận vẫn cao, các nhà quản lý quỹ thường không muốn thoát khỏi giao dịch AI quá sớm. Để vừa giữ vị thế mua vừa đáp ứng yêu cầu giảm đòn bẩy từ nhà môi giới chính, các quỹ lựa chọn tăng vị thế bán khống để giảm mức mở ròng – và đối tượng bị bán khống ngày càng nhắm vào chỉ số cổ phiếu công nghệ.

Chuyển đổi chiến lược: Từ bán khống từng cổ phiếu sang bán khống chỉ số

Dữ liệu từ Goldman Sachs cho thấy vị thế tổng (gross position) của quỹ phòng hộ gần đây tăng chóng mặt, còn vị thế ròng (net position) giảm mạnh, sự phân kỳ này minh họa rõ ràng đường lối vừa giữ vị thế mua vừa tăng mạnh vị thế bán khống.

Theo Bloomberg, dựa trên dữ liệu bảng cân đối của quỹ phòng hộ được công bố qua Form PF của Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) (dữ liệu mới nhất tới quý II năm nay), xu hướng này được xác nhận: Từ năm 2024, tốc độ tăng của vị thế bán khống của quỹ cổ phiếu mua - bán đã vượt vị thế mua một cách đáng kể. Tổng mức mở của quỹ cổ phiếu mua - bán tăng hơn 5 nghìn tỷ USD từ năm 2024, lên hơn 8 nghìn tỷ USD, trong khi mức mở ròng chỉ tăng khoảng 1 nghìn tỷ USD lên 2 nghìn tỷ USD.

Về lựa chọn công cụ cụ thể, quỹ phòng hộ ưu tiên sử dụng ETF cổ phiếu có tính thanh khoản cao để phòng ngừa rủi ro ở cấp chỉ số. Sự quan tâm đến vị thế bán khống ETF QQQ theo dõi chỉ số Nasdaq 100 đã tăng đáng kể kể từ đầu năm, đặc biệt tăng vọt trong hai tuần vừa qua; còn sự quan tâm đến vị thế bán khống ETF SPY theo dõi chỉ số S&P 500 khá ổn định.

Sự phân hóa này cho thấy các quỹ đang nhắm vào vị thế công nghệ và AI — SPY không phản ánh hiệu quả rủi ro của nhóm này, trong khi QQQ là công cụ phòng ngừa phù hợp hơn. Dữ liệu Goldman Sachs cũng chỉ ra rằng, tính đến tháng 5 năm nay, vị thế bán khống của quỹ phòng hộ đối với các sản phẩm vĩ mô cổ phiếu Mỹ (bao gồm chỉ số và ETF) đã đạt mức cao nhất trong 10 năm.

Tương quan tăng, hiệu ứng "chống đòn bẩy" đang dần biến mất

Ảnh hưởng sâu xa của chuyển đổi chiến lược này nằm ở tác động lên mối liên kết giữa các cổ phiếu. Dữ liệu lịch sử cho thấy sự quan tâm đến bán khống có mối tương quan dương ổn định với mức độ liên kết cổ phiếu: Khi hoạt động bán khống diễn ra trên diện rộng ở toàn thị trường, các cổ phiếu có xu hướng di chuyển cùng chiều, mối liên kết tăng lên.

Trước đây, các quỹ phòng hộ chủ yếu phòng ngừa rủi ro bằng bán khống từng cổ phiếu, điều này làm giảm mối liên kết ở cấp chỉ số, dù rủi ro từng cổ phiếu tăng lên thì biến động chỉ số vẫn thấp – thực chất đã tạo ra một lớp đệm "chống đòn bẩy" cho rủi ro bảng cân đối của các công ty công nghệ do tăng chi tiêu vốn cho AI, khiến VIX duy trì ở mức ôn hòa.

Tuy nhiên, từ đầu năm nay, dòng tiền đầu cơ vào quyền chọn cổ phiếu AI đã giảm nhiệt, các chiến lược giao dịch giá trị tương đối giữa cổ phiếu bán dẫn và phần mềm đều thua lỗ và bị đóng vị thế, ưu thế biến động đơn lẻ không còn, phòng ngừa rủi ro ở cấp chỉ số – thông qua ETF bán khống, hợp đồng tương lai chỉ số và quyền chọn bán – bắt đầu chiếm ưu thế trên thị trường, đẩy mối liên kết cổ phiếu tăng trở lại. Sự lệch pha giữa mối liên kết cổ phiếu công nghệ và sự quan tâm đến QQQ đã được sửa lại và cùng tăng.

VIX có chiều hướng tăng, rủi ro giảm giá nghiêm trọng hơn

Sự đan xen của các cơ chế trên đồng nghĩa cấu trúc thị trường đang chuyển hóa theo hướng bất lợi cho nhà đầu tư.

Khi mối liên kết cổ phiếu thấp, rủi ro ở cấp chỉ số có thể được triệt tiêu bởi hiệu ứng phân tán giữa các cổ phiếu, VIX giữ ở mức thấp. Nhưng khi mối liên kết tăng trở lại mức bình thường, rủi ro nợ tích lũy trên bảng cân đối của các công ty công nghệ do chi tiêu vốn cho AI sẽ được phản ánh đầy đủ vào VIX và đẩy VIX lên cao.

Đối với người chọn cổ phiếu, mối liên kết tăng đồng nghĩa giá trị phân tán giảm, khi thị trường biến động toàn diện thì tổn thất càng phổ biến. Đối với toàn thị trường, độ mong manh của cổ phiếu trước nguy cơ giảm sâu đang gia tăng.

Simon White tổng kết, các quỹ phòng hộ vẫn giữ chặt vị thế mua AI cốt lõi, nhưng cách giảm mức mở ròng đã chuyển từ bán khống từng cổ phiếu sang bán khống chỉ số. Cơn gió thuận từng giúp giảm liên kết nay đang chuyển thành gió ngược đẩy liên kết tăng lên. VIX có chiều hướng tăng, giá cổ phiếu dễ bị tổn thương bởi đợt giảm sâu hơn.