Thị trường chứng khoán Mỹ giảm mạnh dưới tác động của cuộc bầu cử giữa kỳ! Kỳ vọng tăng giá từ phố Wall bị phủ nhận, áp lực bán ra khó giảm trong ngắn hạn

Theo ứng dụng tài chính Smart Finance Vietnam, trong nhiều tuần qua, các tổ chức giao dịch lớn trên Wall Street liên tục khẳng định rằng sau khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ kết thúc, đà tăng của thị trường chứng khoán sẽ được phục hồi. Các bộ phận giao dịch của Morgan Stanley, Citadel Securities và UBS Securities trước đó đều cho rằng cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sẽ là một sự kiện “loại bỏ rào cản” đối với thị trường, giúp giảm bớt sự bất ổn trước thềm bầu cử. Các phòng giao dịch này tin rằng, khi lượng lớn tiền vẫn đang chờ đợi ngoài thị trường, các nhà đầu tư sẽ có xu hướng tái thiết lập vị thế cổ phiếu.

Quan điểm lạc quan trước thềm bầu cử chủ yếu dựa trên nhận định rằng các nhà đầu tư đã cấu hình vị thế quá thiên về phòng thủ trước bầu cử, vì vậy, sau khi bất định liên quan đến bầu cử được loại bỏ, họ có thể sẽ tăng mức độ rủi ro trở lại. Ví dụ, theo dữ liệu từ bộ phận dịch vụ môi giới chính của Goldman Sachs, tốc độ các quỹ phòng hộ cắt giảm rủi ro cổ phiếu trong tháng 10 đã ghi nhận mức nhanh nhất kể từ tháng 3.

Scott Rubner, Trưởng chiến lược cổ phiếu và sản phẩm phái sinh tại Citadel Securities, cho biết cuộc bầu cử lần này có thể dọn đường cho đà tăng của thị trường chứng khoán cuối năm. Ông viết trong báo cáo gửi khách hàng vào thứ Tư: “Khi bụi bầu cử lắng xuống, biến động thị trường có thể trở lại bình thường và các nhà đầu tư có không gian đáng kể để tái cấu hình vị thế rủi ro. Khi bất định tan dần và các nhà mua hàng lớn lần lượt trở lại thị trường, chúng tôi tin rằng, thị trường chứng khoán Mỹ cuối năm có khả năng cao sẽ tiếp tục đi lên theo hướng ít cản trở nhất.”

Davide Montoni từ UBS Securities cũng bày tỏ quan điểm tương tự. Ông cho rằng, sau một thời gian biến động mạnh của cổ phiếu công nghệ, kết quả bầu cử lần này có thể trở thành chất xúc tác thúc đẩy thị trường tăng giá. Ông nói: “Báo cáo tài chính của các nhà cung cấp dịch vụ đám mây siêu lớn rõ ràng không đem lại tín hiệu thuận lợi rõ ràng như nhà đầu tư mong đợi, nhưng vượt qua kỳ bầu cử có thể trở thành chất xúc tác kích hoạt làn sóng ép mua cuối năm.”

Bộ phận giao dịch của Morgan Stanley cũng kỳ vọng cổ phiếu công nghệ sẽ phục hồi và đà tăng sẽ lan rộng từ một số cổ phiếu có vốn hóa siêu lớn sang thị trường chung. Đội ngũ tình báo thị trường Mỹ của ngân hàng này cho biết quan điểm chiến thuật nghiêng về hướng lạc quan, vì làn sóng bán tháo gần đây ở nhóm cổ phiếu công nghệ đã tạo ra cơ hội phục hồi ngắn hạn.

Tuy nhiên, diễn biến thị trường ngày thứ Năm đã mang lại một bước ngoặt kịch tính cho quan điểm này. Tâm lý lo ngại quanh giao dịch liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) khiến chỉ số S&P 500 giảm 4.4%, Nasdaq giảm hơn 5%, rơi vào vùng điều chỉnh kỹ thuật, chỉ số Nasdaq 100 bốc hơi 2.3 nghìn tỷ USD. Hiện thị trường lo ngại Đảng Dân chủ sau khi áp đảo ở Quốc hội và nhiều bang sẽ siết chặt quy định với AI, các chính sách quản lý AI nghiêm ngặt hơn cùng với hạn chế tại địa phương đối với xây dựng trung tâm dữ liệu, có thể làm chậm tiến trình đầu tư hạ tầng AI tại Mỹ.

John Flood, Trưởng bộ phận dịch vụ thực hiện cổ phiếu tại Goldman Sachs, cho biết ngày thứ Tư vừa qua là một trong những phiên giao dịch bận rộn nhất năm của bộ phận cổ phiếu của ngân hàng. Tuy nhiên, trong báo cáo gửi khách hàng, ông cho biết tình hình ngày thứ Năm lại “hoàn toàn trái ngược”, “điện thoại của chúng tôi gần như cháy máy, khách hàng liên tục yêu cầu cung cấp thông tin và quan điểm về thị trường. Đáng tiếc là hiện tại chúng tôi cũng không có nhiều thông tin giá trị để chia sẻ.”

Ông nhấn mạnh trong báo cáo rằng các cơ quan đầu tư có xu hướng nắm giữ dài hạn một lần nữa rơi vào trạng thái “đóng băng”. Ông chỉ ra, các nhà đầu tư đã cắt giảm mạnh vị thế cổ phiếu trước bầu cử giữa nhiệm kỳ, vì vậy đã bị đà phục hồi ngày thứ Tư làm bất ngờ. Hiện các quỹ phòng hộ bắt đầu bán ra một số cổ phiếu các nhà cung cấp dịch vụ đám mây AI siêu lớn vừa mua ngày hôm trước.

Dù diễn biến một phiên giao dịch không thể quyết định xu hướng thị trường chứng khoán, quan điểm lạc quan trước đó của các phòng giao dịch vẫn có thể thành hiện thực, nhưng làn sóng bán tháo ngày thứ Năm đã cho thấy, ngay cả các chuyên gia Wall Street cũng khó dự đoán chính xác hướng đi của thị trường.

Đáng chú ý là Alex Altmann, Trưởng chiến lược cổ phiếu toàn cầu của Barclays, là một trong số ít chuyên gia phòng giao dịch Wall Street có quan điểm hoài nghi. Trước đó ông từng cảnh báo rằng, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ khó có thể trở thành sự kiện mà nhà đầu tư mong đợi để loại bỏ rào cản thị trường, bởi các yếu tố áp lực lớn nhất với thị trường chẳng hạn như liệu đầu tư AI có đem lại lợi nhuận hay không, và chi phí tài trợ cho việc xây dựng hạ tầng AI, sẽ không được giải quyết qua kết quả bỏ phiếu.

Dòng vốn hệ thống càng thúc đẩy áp lực bán tháo

Lý do khiến mức giảm của thị trường chứng khoán ngày thứ Năm lớn như vậy còn đến từ tác động khuếch đại của các “chiến lược hệ thống”. Nhiều chiến lược trong nhóm này giao dịch dựa vào diễn biến thị trường chứng khoán thay vì các yếu tố cơ bản.

Mô hình chiến lược cổ phiếu của Barclays cho thấy các quỹ kiểm soát biến động có thể cắt giảm vị thế cổ phiếu khoảng 30 điểm phần trăm – đây là một trong những điều chỉnh đơn ngày lớn nhất kể từ thời điểm thị trường biến động do đại dịch COVID-19. Mô hình còn cho thấy, trong 24–48 giờ tới, nhóm quỹ này có thể bán ra khoảng 135 tỷ USD hợp đồng tương lai cổ phiếu Mỹ. Alex Altmann bổ sung: “Khi áp lực đóng vị thế lan truyền qua các kênh vốn thực như nhà đầu tư cá nhân và các tổ chức đầu tư dài hạn, chúng tôi dự đoán tình hình này sẽ tiếp tục kéo dài vào ngày mai.”

Hoạt động tái cân bằng của các quỹ ETF cũng gia tăng áp lực lên thị trường. Barclays chỉ ra, thứ Năm dự kiến sẽ là ngày tái cân bằng bán ra lớn nhất lịch sử của các ETF đòn bẩy.

Nhà đầu tư cá nhân — trước đây là nguồn cầu quan trọng mỗi khi thị trường điều chỉnh — cũng không muốn vào cuộc sớm. Theo dữ liệu từ Vanda Research, các nhà đầu tư cá nhân ngày thứ Năm đã từ bỏ chiến lược mua vào khi giá giảm vốn nổi tiếng, chuyển sang bán cổ phiếu lẻ lẻ với tốc độ nhanh nhất kể từ thời điểm thị trường sụp đổ do COVID-19 tháng 3 năm 2020.

Vanda Research cho biết, khối lượng bán của nhà đầu tư cá nhân trong 30 phút đầu phiên ngày thứ Năm đã lập kỷ lục bán ra lớn nhất trong một lần 30 phút nhiều tháng qua, gần sát với mức đỉnh khi nhà đầu tư cá nhân hoảng loạn tháo chạy vào cuối tháng 7 năm 2024. Tổ chức này bổ sung, gần lúc thị trường đóng cửa, dòng tiền rút khỏi cổ phiếu lẻ lẻ của nhà đầu tư cá nhân đạt 338 triệu USD. Đợt bán tháo này đã lập kỷ lục lớn thứ ba trong lịch sử cho các phiên nhà đầu tư cá nhân bán sạch cổ phiếu lẻ lẻ trong ngày, chỉ đứng sau ngày 12 và 17 tháng 3 năm 2020.

Khi nhà đầu tư cá nhân rút lui, nhà đầu tư tổ chức cũng đang cắt giảm vị thế rủi ro trên diện rộng, áp lực bán tháo hệ thống càng mạnh hơn. Nhà phân tích Viraj Patel của Vanda cho biết, trong đầu tuần này, lực mua quyền chọn tăng giá của nhà đầu tư tổ chức đã giảm xuống mức thấp nhất trong một năm qua. Đồng thời, các ETF đòn bẩy cũng bị áp lực buộc phải tái cân bằng trước khi đóng cửa với quy mô dự kiến đạt 42-48 tỷ USD. Ngoài ra, các quỹ hướng tới biến động cũng đồng thời giảm vị thế rủi ro.

Viraj Patel cảnh báo rằng, chính lúc các tổ chức mua hàng rút lui trùng thời điểm nhà đầu tư cá nhân và các chiến lược hệ thống bán ra mạnh mẽ, đây là một mô hình luân chuyển nguồn vốn cực kỳ hiếm khi xuất hiện, trừ khi thị trường đang chịu áp lực lớn.

UBS nhận định, hoạt động bán ra chủ yếu do nhà đầu tư cá nhân làm kích hoạt hệ thống kiểm soát rủi ro thị trường kỳ hạn và buộc các ETF đòn bẩy đóng vị thế. UBS tiếp tục cảnh báo, các quỹ hệ thống (đặc biệt là quỹ kiểm soát rủi ro) dự báo sẽ tiếp tục bán ra hơn 100 tỷ USD vào ngày thứ Sáu, và đợt điều chỉnh này có thể chưa chạm đáy.

Charlie McElligott, chiến lược gia đa tài sản tại Nomura Securities, chỉ ra rằng vị thế gamma âm “cực lớn” trên thị trường hiện nay có nghĩa là giá giảm sẽ liên tục khuếch đại xu hướng chung. Mô hình CTA của Goldman Sachs ước tính nếu thị trường tiếp tục giảm, chỉ số S&P 500 sẽ đối mặt với áp lực bán hệ thống lên tới khoảng 164 tỷ USD. Jonathan Krinsky, Trưởng chiến lược kỹ thuật tại BTIG, nhấn mạnh rằng sự luân chuyển cần cả hai bên đều có người mua. Chăm sóc sức khỏe hiện cao hơn đường trung bình 200 ngày tới 19%, mức cao nhất lịch sử, sức mua phòng thủ đang cạn kiệt, ông cho rằng vòng tiếp theo của mua phòng thủ sẽ thiếu nguồn tiền.

Dữ liệu lịch sử cũng chỉ ra rằng, trong ngắn hạn đợt bán tháo có thể còn tăng thêm, dù sau ba tháng, thị trường thường sẽ phục hồi. Frank Cappelleri, người sáng lập CappThesis, lấy chu kỳ các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ làm tham chiếu, phát hiện kinh nghiệm lịch sử cũng cho thấy thị trường ngắn hạn có thể đối mặt với nhiều biến động hơn. Chuyên gia phân tích biểu đồ này cho biết, trong 13 chu kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ từ năm 1974, chỉ một lần ngoại lệ, chỉ số Nasdaq đều tăng sau 12 tháng kết thúc bầu cử. Ông nói: “Cần lưu ý rằng quá trình này có thể đi kèm với biến động mạnh.”

Ông lấy năm 2018 làm ví dụ, ngày thứ hai sau khi Đảng Dân chủ giành ghế tại Hạ viện, chỉ số Nasdaq đã tăng ngay. Sau đó, thị trường chứng khoán vào tháng 12 trải qua một đợt bán tháo lớn, nhưng sau một năm kể từ khi bầu cử kết thúc, chỉ số này vẫn tăng khoảng 15%.

Nhìn lại 10 lần điều chỉnh kỹ thuật trong mười năm qua, sau các đợt bán tháo của năm 2025, 2022, 2020 và 2018, chỉ số Nasdaq trong tháng tiếp theo đều tiếp tục giảm mạnh. Tuy nhiên, ngoại trừ năm 2022, trong tất cả các trường hợp còn lại, Nasdaq sau sáu tháng đều trở lại đà tăng — lần điều chỉnh kỹ thuật tháng 1 năm 2022 đem lại kết quả nghiêm trọng hơn, sáu tháng sau đó Nasdaq tiếp tục giảm thêm 18.3%, một năm sau giảm tới 24.3%. Tổng thể, tính từ đáy của điều chỉnh kỹ thuật, Nasdaq trung bình tăng 9.41% trong ba tháng kế tiếp và tăng trung bình 17.03% trong sáu tháng.